8. kafli

Nei, ekki samkvæmt líkani fullkominnar samkeppni. Varan er einsleit, kaupendur hafa fullkomnar upplýsingar og geta keypt sama vörumagn af öðrum fyrirtækjum á markaðsverðinu. Einni krónu hærra verð myndi því færa eftirspurnina frá fyrirtækinu og það missti alla viðskiptavini. Niðurstaðan byggist á þessum ströngu forsendum; aðgreind vara, flutningskostnaður, tryggð eða takmörkuð geta keppinauta gætu breytt henni á raunverulegum markaði.

Markaðurinn getur nálgast fullkomna samkeppni ef margir smáir verktakar bjóða staðlaðan flutning og enginn þeirra ræður verðinu. Skilyrðin eru þó ekki sjálfkrafa uppfyllt. Vörubíll, atvinnuréttindi, tryggingar og reglufylgni krefjast fjármagns, sala bíls við útgöngu getur verið kostnaðarsöm og aðgangur að samningum eða stafrænum miðlurum getur skapað hindranir. Þjónusta er einnig aðgreinanleg eftir leiðum, sérhæfðum búnaði, áreiðanleika og orðspori. Sjálfstæðir vöruflutningaverktakar eru því aðeins góð nálgun við fullkomna samkeppni þegar aðgangur er greiður, þjónustan raunverulega einsleit og hver aðili hefur hverfandi markaðsvald.

Kostnaðartaflan er óbreytt en verðið hækkar úr 4 í 6 dali á pakka. Heildartekjur og hagnaður aukast því um 2Q dali við framleiðslumagnið Q. Tafla 8.13 sýnir til dæmis 216 dala hagnað bæði við 80 og 90 pakka; það er mesti hagnaðurinn í töflunni. Við 100 pakka fellur hagnaðurinn aftur í 196 dali vegna þess að kostnaður síðustu tíu pakkanna er meiri en tekjurnar af þeim.

Við 6 dala markaðsverð eru jaðartekjur (MR) 6 dalir á pakka. Jaðarkostnaður (MC) tíu pakkanna frá 80 upp í 90 er einnig 6 dalir á pakka, svo reglan MR = MC velur 90 pakka. Hagnaðurinn er þó sá sami, 216 dalir, við 80 og 90 pakka vegna þess að síðustu tíu pakkarnir bæta jafnmiklum tekjum og kostnaði við. Við 4 dala verð var samsvarandi jafntefli við 70 og 80 pakka; jaðarreglan velur 80. Verðhækkunin færir því efri hagnaðarhámarkslausnina úr 80 í 90 pakka.

Þegar jaðarkostnaður síðustu einingar er meiri en jaðartekjur hennar kostar einingin meira en hún bætir við tekjurnar og lækkar því hagnað. Fyrirtækið eykur hagnað með því að sleppa slíkum einingum. Með deilanlegri framleiðslu og sléttum ferlum hámarkast hagnaður þar sem MR = MC og jaðarkostnaður fer hækkandi. Þegar framleiðsla er í heilum skrefum velur fyrirtækið þess í stað síðasta magn þar sem MC er ekki meiri en MR; jaðarkostnaður næsta skrefs þarf þá að vera meiri en jaðartekjurnar.

Hækkun jaðarkostnaðar færir skammtímaframboðsferil fyrirtækisins upp og til vinstri, að því gefnu að meðalbreytilegur kostnaður og lokunarmörkin breytist með samsvarandi hætti. Við óbreytt markaðsverð færist skurðpunkturinn við P = MC því að minna framleiðslumagni. Ef verðið stendur ekki lengur undir meðalbreytilegum kostnaði við besta jákvæða magnið lokar fyrirtækið tímabundið og býður ekkert.

Til skamms tíma færir nýja tæknin kostnaðarferla þeirra fyrirtækja sem taka hana upp niður og framboð þeirra til hægri. Þau auka venjulega framleiðslu og geta fengið tímabundinn hagrænan hagnað, en aukið markaðsframboð þrýstir jafnframt verðinu niður; fyrirtæki sem tileinka sér tæknina seint geta því tapað. Ef tæknin er öllum aðgengileg og innkoma frjáls laðar hagnaðarvon ný fyrirtæki inn. Markaðsframboð eykst þar til verð jafngildir aftur lágmarksheildarmeðalkostnaði og hagrænn hagnaður verður enginn. Markaðsframleiðsla eykst að jafnaði þegar eftirspurn hallar niður, en endanlegur fjöldi fyrirtækja er ekki ótvíræður því hagkvæmasta framleiðslumagn hvers fyrirtækis getur einnig breyst.

Ef samningsbundna launahækkunin nær til allrar atvinnugreinarinnar hækka jaðarkostnaður og meðalbreytilegur og heildarmeðalkostnaður að því marki sem vinnuafl er breytileg aðföng. Til skamms tíma færist framboð til vinstri, verð hækkar og framleiðsla dregst saman. Fyrirtæki geta orðið fyrir tapi, en þau loka aðeins tímabundið ef verðið stendur ekki undir meðalbreytilegum kostnaði; tap eitt og sér nægir ekki. Til langs tíma ganga fyrirtæki út, markaðsframboð minnkar og verðið hækkar þar til fyrirtækin sem eftir eru ná engum hagrænum hagnaði við nýjan lágmarksheildarmeðalkostnað, miðað við frjálsa útgöngu og óbreyttar aðrar forsendur. Markaðsframleiðsla og fjöldi fyrirtækja verða þá að jafnaði minni en áður.

Í langtímajafnvægi fullkominnar samkeppni gildir, samkvæmt líkaninu, P = MC = lágmarksheildarmeðalkostnaður. Jafnan P = MC lýsir hagkvæmri úthlutun en framleiðsla við lágmark heildarmeðalkostnaðar lýsir framleiðsluhagkvæmni. Einokun velur yfirleitt magn þar sem MR = MC og setur síðan P > MC; hún framleiðir því of lítið miðað við viðmiðið um hagkvæma úthlutun. Magnið þarf heldur ekki að lágmarka heildarmeðalkostnað, svo framleiðsluhagkvæmni getur einnig brugðist. Aðrar ófullkomnar markaðsgerðir geta brugðist öðru skilyrðinu eða báðum. Þessi niðurstaða er aðeins viðmið innan líkans án ytri áhrifa og annarra markaðsbresta.

Eftirspurnarverð síðustu einingar mælir jaðargreiðsluvilja kaupanda og jaðarkostnaður mælir þann viðbótarkostnað sem framleiðsla hennar veldur. Ef P > MC er jaðarávinningurinn meiri en jaðarkostnaðurinn og aukin framleiðsla getur aukið heildarávinning; ef P < MC kostar síðasta einingin meira en ávinningurinn af henni. Við P = MC er ekki lengur hægt að auka samanlagðan neytenda- og framleiðendaábata með því einu að breyta magninu. Samfélagslega túlkunin krefst þó þess að verð endurspegli upplýstan greiðsluvilja, MC taki til alls samfélagslegs jaðarkostnaðar, fyrirtæki og neytendur séu verðþegar og engir ytri áhrifavaldar, skattfleygar, niðurgreiðslur, upplýsingabrestir eða aðrir markaðsbrestir raski sambandinu. Reglan tryggir heldur ekki réttláta dreifingu ábatans.