29. kafli

1. Ef breski útflytjandinn verðleggur í sterlingspundum lækkar evruverð vörunnar fyrir þýska kaupandann þegar evran styrkist. Eftirspurn getur því aukist, en pundatekjur á einingu breytast ekki. Ef samningurinn er verðlagður í evrum skilar hver evra fleiri pundum og framlegð getur batnað. Kostnaður, samkeppni, gengisvarnir og verðaðlögun ráða endanlegum ávinningi.
2. Hollenski ferðamaðurinn fær fleiri síleska pesóa fyrir hverja evru. Vörur og þjónusta sem eru verðlögð í pesóum verða því ódýrari í evrum. Ef ferðaþjónustan verðleggur beint í evrum eða hækkar pesóaverð minnkar ávinningurinn; kortagjöld og gengisálag skipta einnig máli.
3. Kanadadollaraverð skuldabréfsins kostar færri evrur þegar evran styrkist, svo ný kaup verða ódýrari fyrir gríska bankann. Eigi bankinn skuldabréfið þegar lækkar evruvirði kanadadollaraeignarinnar hins vegar. Vænt ávöxtun ræðst einnig af vöxtum, gengisvæntingum, útlánaáhættu og gengisvörn.
4. Viðskipti Frakklands og Þýskalands eru verðlögð og gerð upp í evrum, svo bein tvíhliða gengisbreyting verður engin. Sterkari evra gagnvart öðrum myntum getur þó breytt samkeppni frá þriðju löndum, erlendum aðfangakostnaði og eftirspurn utan evrusvæðisins.

Væntingar um veikingu egypska pundsins geta fengið heimili, fyrirtæki og fjárfesta til að selja pund, kaupa Bandaríkjadali, færa sparnað eða verja skuldbindingar. Framboð punda eykst og eftirspurn minnkar, svo gengi pundsins getur lækkað þegar í stað. Hreyfingin er þó ekki sjálfkrafa sjálfuppfyllandi. Nýjar upplýsingar um verðbólgu, ríkisfjármál, útflutning eða erlenda fjármögnun geta breytt mati. Trúverðug peningastefna, hærri vextir, gjaldeyrisinngrip, lánalínur eða tímabundnar fjármagnsráðstafanir geta einnig stöðvað hana, en hafa kostnað og takmörk.

Ef bandarískir vextir lækka miðað við erlenda vexti, en verðbólguvæntingar, áhætta, skattar og vænt gengisbreyting haldast óbreytt, verður ávöxtun dollarainnistæðna og -eigna hlutfallslega lægri. Eftirspurn eftir Bandaríkjadölum minnkar og framboð getur aukist þegar fjárfestar færa fé, svo dollarinn veikist gagnvart evru að öðru óbreyttu. Ef vaxtamunurinn endurspeglar minni áhættu, aðra verðbólgu, breyttar gengisvæntingar eða öruggt-skjól-flæði getur fjármagnshreyfingin orðið minni eða snúist við.

Varanlega lægri verðbólga í Argentínu getur styrkt kaupmátt pesóans og trúverðugleika peningastefnu. Eftirspurn eftir pesóaeignum kann að aukast og vilji til að losa sig við pesóa minnka, svo gjaldmiðillinn styrkist gagnvart þeirri þróun sem annars hefði orðið. Til lengri tíma styður minni verðbólgumunur hægari nafnveikingu samkvæmt kaupmáttarjafnvægi. Eitt ákveðið gengi fylgir þó ekki: raunvextir, ríkisfjármál, framleiðni, viðskiptakjör, skuldir, forði, áhætta og fjármagnsflæði breytast jafnframt.

Gjaldmiðlamisræmi er minna þegar bæði eignir og skuldir banka eru í Bandaríkjadölum, því gengisbreyting breytir þá ekki dollaraandvirði skuldanna miðað við eignirnar. Áhættan hverfur samt ekki. Erlend útibú, fjármögnun í annarri mynt, afleiður og ófullkomnar gengisvarnir geta skapað beina stöðu. Bandarískur banki getur einnig lánað erlendum aðila sem fær tekjur í veikjandi mynt, tekið veð í erlendum eignum eða reitt sig á skammtímafjármögnun í dollurum. Þá birtist gengisáhætta óbeint sem útlána-, lausafjár- eða mótaðilaáhætta.

Skuldafjármögnuð neysla og innflutningur skapa ekki sjálfkrafa erlendar tekjur til að greiða skuldir. Arðbær framleiðslufjárfesting getur aukið framleiðni, útflutning eða sparnað, en tryggir ekki öryggi. Meta þarf hvort innflæði er eigið fé eða skuld, gjalddaga, mynt, vexti, skuldsetningu, arðsemi, innflutningsinnihald, forða og viðskiptajöfnuð. Skyndilegur viðsnúningur getur orðið í báðum tilvikum.

Aðhaldssamari peningastefna hækkar oft skammtímavexti og getur laðað að fjármagn, svo gjaldmiðillinn styrkist. Þá verða innlendar vörur dýrari fyrir erlenda kaupendur og innflutningur ódýrari, sem getur minnkað hreinan útflutning og heildareftirspurn. Lægra innflutningsverð getur jafnframt lækkað aðfangakostnað og hliðrað skammtímaframboði til hægri. Stærð og jafnvel stefna áhrifanna ráðast af gengisvæntingum, áhættu, verðlagningarmynt, gengisvörn, verðteygni, skuldum í erlendri mynt, peningastefnu erlendis og upphaflegum slaka. Ódýrari innflutningur tryggir ekki að framleiðsla snúi sjálfkrafa að getu.

Til að verjast veikingu selur seðlabanki erlendan gjaldeyri og kaupir eigin mynt. Sú leið takmarkast af forða, lánalínum og kostnaði hærri vaxta. Gegn styrkingu getur hann búið til innlenda mynt og keypt erlendar eignir, svo nafnlegt fjármögnunarþak er síður bindandi. Kaupin geta þó aukið lausafé, verðbólgu eða eignaverð. Steríliserun ber vaxtakostnað og getur laðað að meira fjármagn. Tap, pólitísk mörk og trúverðugleiki takmarka því einnig slíka gengisvörn.

Mikið umfang utanríkisviðskipta eykur ávinning af stöðugu gengi með minni gengisáhættu, minni viðskiptakostnaði og auðveldari verðjöfnuði. Það eitt velur þó ekki kerfið. Fljótandi gengi veitir sjálfstæðari peningastefnu og aðlögun að sértækum áföllum. Gengistenging krefst trúverðugleika, forða og samræmdrar stefnu. Sameiginleg mynt fjarlægir tvíhliða gengisáhættu en afsalar eigin peningastefnu og gengisaðlögun. Meta þarf samhverfni áfalla, hreyfanleika vinnuafls og fjármagns, sveigjanleika launa og verðs, fjármálastöðugleika og mögulegar tilfærslur í sameiginlegu myntsvæði. Viðskiptahlutfallið eitt gefur því ekkert algilt svar.