17. kafli

1. Frumútboð er sjaldnast raunhæf fjármögnunarleið fyrir mjög lítið fyrirtæki. Skráning, upplýsingagjöf, endurskoðun, ráðgjöf og sölutrygging hafa háan fastan kostnað, lítil viðskipti geta orðið með hlutabréfin og utanaðkomandi fjárfestar búa við mikla óvissu um ungan rekstur. Stofnendur, englafjárfestar og framtaksfjárfestar geta þess í stað lagt fram fé einkalega, metið fyrirtækið nánar og tekið áhættuna áður en stærð og rekstrarsaga réttlæta almennan markað.
2. Vaxandi fyrirtæki getur kosið nýtt hlutafé þegar tekjur eru óvissar, tryggingar litlar eða föst vaxta- og afborgunarbyrði gæti þrengt að handbæru fé. Hlutafé þarf almennt ekki að endurgreiða á gjalddaga og arður er ekki sjálfvirk samningsbundin greiðsla. Á móti þynnist eignarhlutur stofnenda, nýir eigendur geta fengið atkvæðis- og upplýsingarétt og útgáfan getur verið kostnaðarsöm. Lán eða skuldabréf varðveita eignarhlutföll en krefjast greiðsluhæfis, samningsskilmála og greiðslna jafnvel þegar reksturinn gengur illa.
3. Framtaksfjárfestir hefur yfirleitt meiri aðgang að upplýsingum um lítið óskráð fyrirtæki en hugsanlegur skuldabréfakaupandi. Hann getur framkvæmt ítarlega áreiðanleikakönnun, fengið stjórnarsæti, fylgst reglulega með rekstrinum og haft ávinning af verðmætaaukningu hlutafjár. Skuldabréfakaupandi styðst fremur við opinber gögn, lánshæfismat og samningsbundnar upplýsingar og fær að jafnaði fasta greiðslu fremur en hlut í uppsveiflunni. Tryggingar, skilmálar, upplýsingaskylda og eftirlit geta minnkað muninn, en hvorug leiðin eyðir upplýsingavandanum.

Bæði bankalán og skuldabréf eru skuldir. Fyrirtækið fær höfuðstól, greiðir vexti samkvæmt skilmálum, endurgreiðir á gjalddaga og getur lent í greiðslufalli. Bankalán er yfirleitt samið við einn banka eða lánahóp. Þá má aðlaga tryggingar, afborganir og skilmála að lántakanum, og bankinn safnar trúnaðarupplýsingum og fylgist með láninu.

Skuldabréfum er dreift til margra fjárfesta og þau geta gengið kaupum og sölum á eftirmarkaði. Útgáfan krefst staðlaðra gagna og umsjónar og ber jafnan hærri fastan kostnað. Hún getur á móti veitt stóru fyrirtæki aðgang að breiðari fjármögnun og lengri kjörum.

1. Eigið fé í húsnæði er markaðsvirði að frádregnum eftirstöðvum veðlána. Eva leggur fram 10% af 20.000.000 krónum, eða 2.000.000 króna, og tekur 18.000.000 króna lán. Þar sem markaðsvirðið er óbreytt er eigið fé hennar 20.000.000 − 18.000.000 = 2.000.000 króna.
2. Freyja skuldar ekkert vegna hússins. Núverandi eigið fé hennar er því allt markaðsvirðið, 25.000.000 króna. Kaupverðið 15.000.000 króna skiptir máli við mat á verðhækkun eða söluhagnaði en ekki við þennan útreikning á núverandi eigin fé.
3. Ben lagði fram 20% af 10.000.000 krónum, eða 2.000.000 króna, og upphaflega lánið var 8.000.000 króna. Eftir 2.000.000 króna niðurgreiðslu höfuðstóls eru eftirstöðvarnar 6.000.000 króna. Við 16.000.000 króna markaðsvirði er eigið fé hans 16.000.000 − 6.000.000 = 10.000.000 króna.

Í bandarískum sögulegum gögnum yfir löng tímabil hafa fjölbreytt hlutabréfasöfn oft skilað hæstri meðalávöxtun, skuldabréf lægri ávöxtun og öruggir sparnaðarreikningar lægstri. Röðunin er ekki trygging: niðurstaðan breytist eftir upphafs- og lokadegi, verðbólgu, sköttum, gjöldum, vanskilum og því hvaða eignir og fallin fyrirtæki eru talin með. Hlutabréf sveiflast meira og geta tapað miklu á styttri tímabilum. Skuldabréf bera meðal annars vaxta-, verðbólgu- og útlánaáhættu, en innstæður geta notið tryggingar að tilteknu marki. Sögulegt áhættuálag segir því ekkert öruggt um ávöxtun næsta tímabils.

Nei. Mikil áhætta merkir að mögulegar niðurstöður dreifast víðar eða að tap getur orðið meira; hún segir ekki að raunveruleg ávöxtun verði örugglega lág. Fjárfestar krefjast gjarnan hærri væntrar ávöxtunar fyrir áhættu sem ekki verður auðveldlega dreift, en vænt ávöxtun er líkindavegið mat en ekki loforð. Raunveruleg ávöxtun getur orðið mjög há, lág eða neikvæð. Sum áhætta er auk þess sértæk og má minnka með fjölbreytni án þess að hún beri samsvarandi áhættuálag.

Einfaldir vextir = höfuðstóll $\times$ árlegt vaxtahlutfall $\times$ árafjöldi.

Vaxtafjárhæðin er 500.000 $\times$ 0,06 $\times$ 3 = 90.000 krónur. Heildargreiðslan er því 500.000 + 90.000 = 590.000 krónur.

Fyrir einfalda vexti gildir $\text{I}=\text{P}$ × r × t. Því er 50.000 = 1.000.000 × r × 5 og r = 50.000 ÷ 5.000.000 = 0,01. Árlegt vaxtahlutfall var 1%.

Með árlegri vaxtafærslu er framtíðarvirðið P(1 + r)^t = 100.000(1 + 0,02)^5 = 110.408,08 krónur.