13. kafli

Nei, ekki að fullu. Eftirspurnarferill markaðarins endurspeglar greiðsluvilja kaupenda og þar með einkalegan jaðarávinning þeirra. Ávinningur sem berst til þriðju aðila án endurgjalds kemur ekki fram í þessum greiðsluvilja. Þegar jákvæð ytri áhrif eru til staðar er samfélagslegur jaðarávinningur því meiri en einkalegi jaðarávinningurinn við sama magn.

Tuttugu prósenta hagnaðaraukning Sony er einkaávinningur fyrirtækisins. Fjárfestingin getur jafnframt skapað samfélagslegan ávinning, til dæmis neytendaábata og þekkingu sem önnur fyrirtæki eða rannsakendur nýta án þess að Sony fái greitt fyrir. Hagnaðartalan ein segir þó ekki hversu mikill sá viðbótarávinningur er.

1. Fyrirtækið fjárfestir 102 milljónir dala. Við 9% ávöxtunarkröfu tekur það með þau verkefni sem skila að minnsta kosti 9% einkaávöxtun.
2. Ef fyrirtækið fær einnig fimm prósentustiga samfélagslega ávinninginn jafngildir 4% einkaávöxtun 9% heildarávöxtun. Það fjárfestir því 183 milljónir dala. Þetta er samanburður við 9% ávöxtunarkröfu, ekki frádráttur samfélagslegs ávinnings frá vöxtunum.

Einkaávinningur Endurnýts felst í hagnaði af endursölu eða endurvinnslu. Kaupverðið er millifærsla milli kaupanda og seljanda en viðskiptin geta einnig skapað neytenda- og seljendaábata. Starfsemin dregur auk þess úr úrgangi, förgunarkostnaði og hugsanlegu umhverfistjóni sem fyrirtækið fær ekki endilega greitt fyrir. Að því marki sem þessi ytri ávinningur er jákvæður er samfélagslegur ávinningur meiri en einkaávinningur fyrirtækisins.

Sveitarfélag getur veitt styrki eða tímabundinn skattaafslátt vegna sannreyndrar umhirðu, fjármagnað sameiginlega hreinsun eða stutt hverfasamtök með búnaði og sorphirðu. Það getur einnig komið á hverfafélagi þar sem fasteignaeigendur samþykkja sameiginlegt gjald og stjórn á verkefnunum; þannig er auðveldara að leysa laumufarþegavandann. Úrræðin ættu að miðast við þann ytri ávinning sem annars yrði vanfjármagnaður og gæta að því að hækkandi fasteignaverð ryðji ekki núverandi íbúum burt.

Fyrir tækni geta stjórnvöld notað rannsóknarstyrki, skattaafslátt og opinbera fjármögnun grunnrannsókna. Samsvarandi menntaúrræði eru opinberir skólar, rekstrar- og námsstyrkir, tekjutengd námslán og markvissur skattaafsláttur. Samstarf skóla og atvinnulífs um starfsnám getur einnig dreift þekkingu. Velja þarf úrræði eftir aðgengishindrunum og raunverulegum ytri ávinningi.

1. Almenn löggæsla er að mestu óútilokanleg: þegar lögregla verndar hverfi og framfylgir lögum er erfitt að svipta einstakan íbúa þeim ávinningi. Sérkeypt öryggisgæsla getur hins vegar verið útilokanleg.
2. Áskriftarþjónusta sem streymir tónlist er útilokanleg með innskráningu, dulkóðun eða lokun reiknings þeirra sem greiða ekki.
3. Á opnum almennum vegi getur verið erfitt eða kostnaðarsamt að útiloka ökumenn, en hlið, veggjöld eða rafræn gjaldtaka geta gert aðgang útilokanlegan. Flokkunin ræðst því af vegakerfinu og gjaldtækninni.
4. Grunnmenntun er tæknilega útilokanleg með skráningu og aðgangsstýringu, hvort sem skólinn er opinber eða einkarekinn. Opinber réttur til skólagöngu breytir fjármögnun og aðgengi en ekki þessum tæknilega eiginleika.
5. Farsímaþjónusta er útilokanleg: þjónustuveitandi getur auðkennt notanda og lokað tengingu ef áskrift eða inneign er ekki fyrir hendi.

1. Pítsusneið er samkeppnisgæði í neyslu: þegar einn borðar sneiðina getur annar ekki neytt sömu sneiðar.
2. Fartölva er að jafnaði samkeppnisgæði vegna takmarkaðrar samtímanotkunar; notkun eins getur hindrað eða rýrt notkun annars, þótt tveir geti stundum horft saman á skjáinn.
3. Útsending almannaútvarps er samkeppnislaus í neyslu innan sendisvæðis: einn hlustandi dregur ekki úr möguleika annarra á að hlusta samtímis.
4. Ís í kramarhúsi er samkeppnisgæði í neyslu: það magn sem einn borðar er ekki lengur tiltækt öðrum.