2. kafli

Fórnarkostnaður eins strætómiða, mældur í hamborgurum, er hlutfall verðs miðans og verðs hamborgara. Við upphaflegt verð er hann 0,50/2 = 0,25, það er fjórðungur úr hamborgara. Einn hamborgari kostar þá jafnmikið og fjórir miðar. Þegar miðaverðið hækkar í 1 dal verður fórnarkostnaðurinn 1/2 = 0,50, eða hálfur hamborgari. Ráðstöfunarfé Alfons er áfram 10 dalir og hamborgari kostar 2 dali. Hann getur því enn keypt fimm hamborgara en aðeins tíu miða í stað tuttugu. Lóðrétti skurðpunkturinn helst óbreyttur, lárétti skurðpunkturinn helmingast og fjárhagslínan snýst réttsælis um lóðrétta skurðpunktinn. Hallinn verður brattari að tölugildi vegna þess að fórnarkostnaður hvers strætómiða hefur tvöfaldast.

Ef tækniframfarirnar auka aðeins framleiðslugetu í heilbrigðisþjónustu en breyta hvorki auðlindum né framleiðni menntunar færist lóðrétti skurðpunktur framleiðslumöguleikaferilsins út en sá lárétti stendur í stað. Ferillinn snýst þá réttsælis út um lárétta skurðpunktinn. Í einfalda línulega dæminu verður hann brattari og fórnarkostnaður menntunar, mældur í heilbrigðisþjónustu, eykst. Ef tæknin nýtist báðum greinum eða ferillinn er sveigður þarf að meta breytinguna við hvern punkt; niðurstaðan er þá ekki endilega sami snúningur alls ferilsins.

Nei, ekki samkvæmt staðallíkaninu. Framleiðsluhagkvæmni krefst punkts á framleiðslumöguleikaferlinum; annars væri hægt að auka framleiðslu að minnsta kosti annarrar vörunnar án þess að draga úr hinni. Hagkvæm úthlutun velur síðan þann hagkvæma punkt sem samræmist best óskum samfélagsins. Hún krefst því framleiðsluhagkvæmni, en framleiðsluhagkvæmni ein og sér tryggir ekki hagkvæma úthlutun.

Bæði fjárhagslína og framleiðslumöguleikaferill sýna skorður og þá málamiðlun sem felst í að fá meira af einu gæði en minna af öðru. Hallinn sýnir fórnarkostnað í viðkomandi einingum. Fjárhagslínan ræðst af tekjum og verði og er bein þegar verðin eru föst, svo fórnarkostnaðurinn er stöðugur. Framleiðslumöguleikaferillinn ræðst af auðlindum og tækni og er oft sveigður, svo jaðarfórnarkostnaður getur breyst eftir því hvar á ferlinum framleiðslan er.

Samanburður á einingarverði, eiginleikum og gæðum vara líkist jaðarsamanburðinum í líkaninu: neytandinn metur viðbótarávinning og viðbótarkostnað. Raunverulegar ákvarðanir eru þó sjaldan fullkomlega í samræmi við einfalda líkanið vegna takmarkaðra upplýsinga, leitarkostnaðar, tímaskorts, venja og annarra hegðunarþátta.

Sú fullyrðing í skoðanagrein sem segir hvernig mál ættu að vera er gildisstaðhæfing, því hún felur í sér mat eða stefnumarkmið. Skoðanagrein getur þó einnig innihaldið lýsandi staðhæfingar sem unnt er að prófa með gögnum. Flokkunin ræðst því af hverri fullyrðingu, ekki birtingarforminu einu.

Staðhæfing um mælanleg áhrif gosdrykkjaneyslu er lýsandi ef hún er sett fram sem prófanleg tilgáta eða niðurstaða og studd gögnum. Fullyrðing um að neyslan sé „góð“ eða „slæm“ getur hins vegar falið í sér gildismat nema viðmiðið, til dæmis tiltekin heilsuáhrif, sé skýrt skilgreint. Hvort rannsóknin er vönduð ræðst síðan af aðferð, gögnum og óvissu, ekki aðeins af því að hún kallist vísindaleg.