6.13 Tekjuskattur

6.13 Tekjuskattur

Námsmarkmið

Eftir þennan hluta áttu að geta:

1. ákvarðað brúttótekjur, leiðréttar brúttótekjur og skattskyldar tekjur.
2. beitt undanþágum, frádrætti og skattaafslætti í einföldum tekjuskattsútreikningum.
3. reiknað FICA-skatt.
4. leyst skattaverkefni fyrir vinnandi námsmenn.

Fyrir upphaf bandarísku borgarastyrjaldarinnar árið 1861 komu flestar tekjur ríkisins af tollum á viðskipti og vörugjöldum. Þær dugðu þó hvergi nærri fyrir miklum stríðskostnaði. Alríkisstjórnin setti því fyrsta tekjuskatt landsins með tekjulögunum frá 1861 og stofnaði ríkisskattþjónustuna í þeirri mynd sem nú er þekkt.

Engum þykir gaman að greiða tekjuskatt en hann er staðreynd lífsins. Í þessum hluta kynnumst við eyðublaði 1040, bandarísku tekjuskattsframtali einstaklinga, og undirbúningi fyrir framtalsskil.

Bandarísk skattalög geta breyst árlega. Dæmin í þessum hluta sýna því hvernig reikna mætti skatta, frádrátt og undanþágur. Tekju-, frádráttar- og undanþáguflokkarnir sem notaðir eru tilheyra skattareglum frumkaflans.

Brúttótekjur, leiðréttar brúttótekjur og skattskyldar tekjur

Tekjur ráða miklu um skattgreiðslur: því hærri sem þær eru, því hærri verður skatturinn yfirleitt. Tekjurnar einar segja þó ekki alla söguna. Samanlagðar tekjur af launavinnu, verktöku, sparnaðarvöxtum og öðrum leiðum mynda brúttótekjur. Laun starfsmanns koma fram á W-2-eyðublaði sem vinnuveitandi sendir. Verktakatekjur koma fram á 1099-MISC-eyðublaði frá greiðanda og vaxtatekjur á 1099-INT-eyðublaði frá þeim sem greiddi vextina.

Kaflinn notar einfaldað reiknilíkan. Fyrst eru tilteknar leiðréttingar og frádráttarliðir dregnir frá brúttótekjum og þá fást leiðréttar brúttótekjur, AGI. Síðan eru tekjur sem líkanið telur undanþegnar teknar frá og þá fást skattskyldar tekjur. Raunverulegt bandarískt skattframtal greinir þessa liði nánar; hér er hver þáttur skoðaður samkvæmt líkani kaflans.

Á launaseðlinum sést að sköttum hefur þegar verið haldið eftir. Vinnuveitandinn heldur eftir hluta teknanna og greiðir hann beint til alríkis-, fylkis- og sveitarstjórna sem áætlun um væntanlegan tekjuskatt. Það lækkar greiðslu við uppgjör. Hafi of miklu verið haldið eftir fæst mismunurinn endurgreiddur.

Skattaafslættir

Annar þáttur skattútreiknings eru skattaafslættir. Þeir dragast frá álögðum skatti.

Skattaafsláttur er ólíkur frádrætti og undanþágum. Frádráttur og undanþágur lækka tekjustofn áður en skattur er reiknaður, en skattaafsláttur lækkar skattkröfuna um jafnháa fjárhæð eftir að skatturinn hefur verið reiknaður.

Alríkisstjórnin setur tekjumörk og önnur skilyrði fyrir skattaafslátt vegna mikils verðmætis hans. Hér er hluti þeirra afslátta sem kunna að standa til boða:

• Samkvæmt reglum ársins 2022 er vinnutekjuafsláttur endurgreiðanlegur skattaafsláttur fyrir fólk með lágar eða miðlungstekjur. Hámarksfjárhæðin er 560–6.935 dollarar eftir tekjum og fjölda gjaldgengra barna.
• American Opportunity-námsafsláttur nemur allt að 2.500 dollurum á gjaldgengan nemanda fyrstu fjögur ár háskólanáms, með náms- og tekjuskilyrðum. Hann er aðeins að hluta endurgreiðanlegur: allt að 40%, að hámarki 1.000 dollarar.
• Símenntunarafsláttur nemur 20% af gjaldgengum námskostnaði, að hámarki 2.000 dollurum á framtal og með tekjumörkum. Engin takmörk eru á fjölda ára sem sækja má um hann. Afslátturinn er ekki endurgreiðanlegur.
• Barnaskattaafsláttur ársins 2022 nam allt að 2.000 dollurum fyrir hvert gjaldgengt barn yngra en 17 ára, með tekjumörkum. Hann var aðeins að hluta endurgreiðanlegur; endurgreiðanlegi viðbótarhlutinn gat numið allt að 1.500 dollurum á barn.
• Skattaafsláttur vegna umönnunar barna og annarra á framfæri tekur til gjaldgengs umönnunarkostnaðar svo skattgreiðandi geti unnið eða leitað að vinnu. Árið 2022 var afslátturinn ekki endurgreiðanlegur. Reikna mátti hann af allt að 3.000 dollara kostnaði fyrir einn gjaldgengan einstakling eða 6.000 dollurum fyrir tvo eða fleiri og hlutfallið var 20–35% eftir AGI. Frumtextinn flytur ranglega tímabundnar tölur ársins 2021 yfir á 2022 og kallar afsláttinn endurgreiðanlegan.
• Skattaafsláttur vegna sjúkratryggingaiðgjalda var stofnaður með bandarísku lögunum Affordable Care Act. Hann er í reynd niðurgreiðsla iðgjalda, ræðst af tekjum og verði trygginga á viðkomandi svæði og er endurgreiðanlegur að uppfylltum skilyrðum.

FICA-skattur reiknaður

FICA er skammstöfun á bandarísku Federal Insurance Contributions Act-lögunum. Grunn-FICA-gjöld launþega fjármagna almannatryggingar og Medicare og eru aðskilin frá alríkistekjuskatti. Árið 2022 námu þau samtals 7,65% af launum: 6,2% OASDI-almannatryggingaskattur og 1,45% Medicare-skattur. Vinnuveitandi greiddi jafnhátt mótframlag. Frumtextinn kallar almannatryggingahlutann ranglega SSI.

Árið 2022 lagðist 6,2% OASDI-almannatryggingaskatturinn aðeins á fyrstu 147.000 dollara launatekna. Laun umfram þau mörk báru hann ekki. Mörkin breytast árlega.

Medicare-skatturinn leggst hins vegar á allar brúttótekjur.

Tekjuskattur reiknaður

Tekjuskattsfjárhæð og skatthlutfall ráðast af skattskyldum tekjum. Bandaríska kerfið er þrepaskipt: jaðarskatthlutfall hækkar með skattskyldum tekjum. Tekjunum er skipt í skattþrep og hvert þeirra hefur sitt hlutfall. Taflan sýnir skattþrep og hlutföll einhleypra framteljenda árið 2022:

Ef skattskyldar tekjur eru 76.500 dollarar og framtalið er fyrir einhleypan einstakling, er skatturinn þá 22% af allri fjárhæðinni?

Nei. Tekjunum er skipt milli þrepa og hver hluti skattlagður með hlutfalli síns þreps. Eftirfarandi skref finna skattinn:

Skattþrep og skatthlutföll eru mismunandi og geta breyst milli ára, rétt eins og tekjumörkin. Í öllum næstu dæmum notum við þrep einhleypra framteljenda, jafnvel þótt annar framtalsflokkur, svo sem hjón eða einstætt foreldri, ætti betur við.

Prófaðu skilning þinn