6.1.1 Ákvarðið flatarmál svæðis milli tveggja ferla með því að heilda með tilliti til óháðu breytunnar.
6.1.2 Finnið flatarmál samsetts svæðis.
6.1.3 Ákvarðið flatarmál svæðis milli tveggja ferla með því að heilda með tilliti til háðu breytunnar.
Í Inngangi að heildun kynntumst við ákveðnu heildi sem aðferð til að reikna flatarmál undir ferli á gefnu bili. Hér beitum við hugmyndinni á flóknari svæði. Við byrjum á að finna flatarmálið milli tveggja ferla sem eru gröf falla af og skoðum fyrst einfalda tilvikið þar sem gildi annars fallsins er alltaf stærra en gildi hins. Síðan skoðum við tilvik þar sem gröf fallanna skerast. Að lokum skoðum við hvernig reikna má flatarmálið milli tveggja ferla sem eru gröf falla af
Flatarmál svæðis milli tveggja ferla
Látum og vera samfelld föll á bili þannig að á Finna skal flatarmálið milli grafa fallanna, eins og næsta mynd sýnir.
Mynd 6.2. Flatarmálið milli grafa tveggja falla, og á bilinu
Eins og áður skiptum við bilinu á og nálgum flatarmálið milli grafa fallanna með rétthyrningum. Fyrir látum við því vera reglulega skiptingu á Fyrir veljum við síðan punkt og á hverju bili búum við til rétthyrning sem nær lóðrétt frá til Mynd 6.3(a) sýnir rétthyrningana þegar er valinn sem vinstri endapunktur bilsins og Mynd 6.3(b) sýnir dæmigerðan rétthyrning í smáatriðum.
Mynd 6.3. (a) Við getum nálgað flatarmálið milli grafa tveggja falla, og með rétthyrningum. (b) Dæmigerður rétthyrningur nær frá öðrum ferlinum til hins.
Hæð hvers einstaks rétthyrnings er og breidd hvers rétthyrnings er Með því að leggja saman flatarmál allra rétthyrninganna fæst eftirfarandi nálgun fyrir flatarmálið milli ferlanna:
Þetta er Riemann-summa, þannig að við tökum markgildið þegar og fáum
Þessar niðurstöður eru teknar saman í eftirfarandi setningu.
Við beitum þessari setningu í eftirfarandi dæmi.
Dæmi 6.1
Útreikningur flatarmáls milli tveggja ferla 1
Ef R er svæðið sem afmarkast að ofan af grafi fallsins og að neðan af grafi fallsins á bilinu finnið flatarmál svæðisins
Lausn
Svæðið sést á næstu mynd.
Mynd 6.4. Sýnt er svæði milli tveggja ferla þar sem annar ferillinn liggur alls staðar ofan við hinn.
Við höfum
Flatarmál svæðisins er
Í dæmi 6.1, skilgreindum við bilið sem skoða skyldi sem hluta af verkefnalýsingunni. Oft viljum við þó skilgreina bilið út frá skurðpunktum grafa fallanna tveggja. Þetta er sýnt í eftirfarandi dæmi.
Dæmi 6.2
Útreikningur flatarmáls milli tveggja ferla 2
Ef er svæðið sem afmarkast að ofan af grafi fallsins og að neðan af grafi fallsins finnið flatarmál svæðisins
Lausn
Svæðið sést á næstu mynd.
Mynd 6.5. Þetta graf sýnir svæðið neðan við graf f ( x ) og ofan við graf g ( x ) .
Fyrst finnum við skurðpunkta grafa fallanna. Með því að setja fáum við
Gröf fallanna skerast þegar eða og heildunarmörkin eru því til Þar sem fyrir fæst
Flatarmál svæðisins er einingar2.
Flatarmál samsettra svæða
Hingað til höfum við gert þá kröfu að á öllu bilinu sem er til skoðunar, en hvað ef við viljum skoða svæði sem afmarkast af gröfum falla sem skerast? Þá aðlögum við aðferðina með því að nota algildisfallið.
Í reynd krefst beiting þessarar setningar þess að við skiptum bilinu upp og reiknum nokkur heildi, eftir því hvort fallgildið er stærra á hverjum hluta bilsins. Við skoðum þetta ferli í eftirfarandi dæmi.
Dæmi 6.3
Að finna flatarmál svæðis sem afmarkast af föllum sem skerast
Ef R er svæðið milli grafa fallanna og á bilinu finnið flatarmál svæðisins
Lausn
Svæðið sést á næstu mynd.
Mynd 6.6. Svæðinu milli tveggja ferla má skipta í tvö undirsvæði.
Gröf fallanna skerast í Fyrir þannig að
Á bilinu þannig að
Þá
Flatarmál svæðisins er einingar2.
Dæmi 6.4
Að finna flatarmál flókins svæðis
Skoðum svæðið sem sýnt er á mynd 6.7. Finnið flatarmál
Mynd 6.7. Tvö heildi þarf til að reikna flatarmál þessa svæðis.
Lausn
Eins og í dæmi 6.3þurfum við að skipta bilinu í tvo hluta. Gröf fallanna skerast þegar (setjum og leysum fyrir x); því reiknum við tvö aðskilin heildi: annað yfir bilinu og hitt yfir bilinu
Á bilinu afmarkast svæðið að ofan af og að neðan af x-ásnum, þannig að við fáum
Á bilinu afmarkast svæðið að ofan af og að neðan af svo að við fáum
Þegar þessi flatarmál eru lögð saman fæst
Flatarmál svæðisins er einingar2.
Svæði skilgreind með tilliti til y
Í dæmi 6.4þurftum við að reikna tvö aðskilin heildi til að finna flatarmál svæðisins. Hins vegar er einnig hægt að beita annarri aðferð sem krefst aðeins eins heildis. Hvað ef við lítum á ferlana sem föll af í stað þess að líta á þá sem föll af Skoðum mynd 6.7. Takið eftir að vinstra grafið, sem sýnt er með rauðu, er reiknað með fallinu Við gætum allt eins leyst þessa jöfnu með tilliti til og gefið ferilinn með fallinu (Takið eftir að er einnig gild framsetning á fallinu sem falli af Af grafinu er þó ljóst að við höfum áhuga á jákvæðu kvaðratrótinni.) Á sama hátt er hægra grafið reiknað með fallinu en mætti allt eins gefa með fallinu Þegar gröfin eru gefin sem föll af sjáum við að svæðið afmarkast til vinstri af grafi annars fallsins og til hægri af grafi hins fallsins. Ef við heildum með tilliti til þurfum við því aðeins að reikna eitt heildi. Leiðum nú út formúlu fyrir heildun af þessu tagi.
Látum og vera samfelld föll á bili þannig að fyrir öll Finna skal flatarmálið milli grafa fallanna, eins og næsta mynd sýnir.
Mynd 6.8. Við getum fundið flatarmálið milli grafa tveggja falla, og
Að þessu sinni skiptum við bilinu á og notum lárétta rétthyrninga til að nálga flatarmálið milli fallanna. Fyrir látum við því vera reglulega skiptingu á Fyrir veljum við síðan punkt og á hverju bili búum við til rétthyrning sem nær lárétt frá til Mynd 6.9(a) sýnir rétthyrningana þegar er valinn sem neðri endapunktur bilsins og Mynd 6.9(b) sýnir dæmigerðan rétthyrning í smáatriðum.
Mynd 6.9. (a) Flatarmálið milli grafa fallanna tveggja, og nálgað með rétthyrningum. (b) Flatarmál dæmigerðs rétthyrnings.
Hæð hvers einstaks rétthyrnings er og breidd hvers rétthyrnings er Þá fæst eftirfarandi nálgun fyrir flatarmálið milli ferlanna:
Þetta er Riemann-summa, þannig að við tökum markgildið þegar og fáum
Þessar niðurstöður eru teknar saman í eftirfarandi setningu.
Dæmi 6.5
Heildun með tilliti til y
Skoðum aftur dæmi 6.4, en heildum nú með tilliti til Látum vera svæðið sem sýnt er á mynd 6.10. Finnið flatarmál með því að heilda með tilliti til
Mynd 6.10. Flatarmál svæðisins R má aðeins reikna með einu heildi þegar ferlarnir eru settir fram sem föll af y .
Lausn
Fyrst verðum við að setja gröfin fram sem föll af Eins og við sáum í upphafi þessa undirkafla má lýsa ferlinum til vinstri með fallinu og ferlinum til hægri má lýsa með fallinu
Nú þurfum við að ákvarða heildismörkin. Svæðið afmarkast að neðan af x-ásnum, þannig að neðra heildismarkið er Efra heildismarkið ákvarðast af skurðpunkti grafanna tveggja, sem er punkturinn þannig að efra heildismarkið er Því fæst
Þegar flatarmál svæðisins er reiknað fæst
Flatarmál svæðisins er einingar2.
Æfingar í kafla 6.1
Í eftirfarandi æfingum skal ákvarða flatarmál svæðisins milli ferlanna tveggja á myndinni með heildun með tilliti til
1.
𝑦=𝑥2−3og 𝑦=1
2.
𝑦=𝑥2og 𝑦=3𝑥+4
Í eftirfarandi æfingum skal skipta svæðinu milli ferlanna tveggja í tvö minni svæði og ákvarða síðan flatarmálið með því að heilda með tilliti til Athugið að leysa þarf tvö heildi.
3.
og
4.
og fyrir
Í eftirfarandi verkefnum skal ákvarða flatarmál svæðisins milli ferlanna tveggja með því að heilda með tilliti til
5.
𝑥=𝑦2og 𝑥=9
6.
𝑦=𝑥og 𝑥=𝑦2
Í eftirfarandi verkefnum skal teikna gröf jafnanna og skyggja svæðið milli ferlanna. Ákvarðið flatarmál þess með því að heilda með tilliti til
7.
𝑦=𝑥2og 𝑦=−𝑥2+18𝑥
8.
𝑦=1𝑥,𝑦=1𝑥2,og 𝑥=3
9.
og á
10.
𝑦=𝑒𝑥,𝑦=𝑒2𝑥−1,og 𝑥=0
11.
𝑦=𝑒𝑥,𝑦=𝑒−𝑥,𝑥=−1og 𝑥=1
12.
𝑦=𝑒,𝑦=𝑒𝑥,og 𝑦=𝑒−𝑥
13.
𝑦=|𝑥|og 𝑦=𝑥2
Í eftirfarandi æfingum skal teikna gröf jafnanna og skyggja svæðið milli ferlanna. Ef nauðsyn krefur skal skipta svæðinu í undirsvæði til að ákvarða heildarflatarmál þess.
14.
𝑦=sin(𝜋𝑥),𝑦=2𝑥,og 𝑥>0
15.
𝑦=12−𝑥,𝑦=√𝑥,og 𝑦=1
16.
og yfir
17.
yfir
18.
yfir
19.
og
Í eftirfarandi æfingum skal teikna gröf jafnanna og skyggja svæðið milli ferlanna. Ákvarðið flatarmál þess með því að heilda með tilliti til
20.
𝑥=𝑦3og 𝑥=3𝑦−2
21.
𝑥=2𝑦og 𝑥=𝑦3−𝑦
22.
𝑥=−3+𝑦2og 𝑥=𝑦−𝑦2
23.
𝑦2=𝑥og 𝑥=𝑦+2
24.
𝑥=|𝑦|og 2𝑥=−𝑦2+2
25.
𝑥=sin𝑦,𝑥=cos(2𝑦),𝑦=𝜋/2,og 𝑦=−𝜋/2
Í eftirfarandi æfingum skal teikna gröf jafnanna og skyggja svæðið milli ferlanna. Ákvarðið flatarmál þess með heildun með tilliti til x eða y, eftir því hvort þykir hentugra.
26.
𝑥=𝑦4og 𝑥=𝑦5
27.
𝑦=𝑥𝑒𝑥,𝑦=𝑒𝑥,𝑥=0,og 𝑥=1
28.
𝑦=𝑥6og 𝑦=𝑥4
29.
𝑥=𝑦3+2𝑦2+1og 𝑥=−𝑦2+1
30.
𝑦=|𝑥|og 𝑦=𝑥2−1
31.
𝑦=4−3𝑥og 𝑦=1𝑥
32.
𝑦=sin𝑥,𝑥=−𝜋/6,𝑥=𝜋/6,og 𝑦=cos3𝑥
33.
𝑦=𝑥2−3𝑥+2og 𝑦=𝑥3−2𝑥2−𝑥+2
34.
𝑦=2cos3(3𝑥),𝑦=−1,𝑥=𝜋4,og 𝑥=−𝜋4
35.
𝑦+𝑦3=𝑥og 2𝑦=𝑥
36.
𝑦=√1−𝑥2og 𝑦=𝑥2−1
37.
𝑦=cos−1𝑥,𝑦=sin−1𝑥,𝑥=−1,og 𝑥=1
Í eftirfarandi æfingum skal finna nákvæmt flatarmál svæðisins sem afmarkast af gefnu jöfnunum, ef unnt er. Ef ekki er unnt að finna skurðpunktana með beinum útreikningi skal nota reiknivél til að nálga þá að þremur aukastöfum og finna nálgunargildi flatarmálsins.
38.
[T]𝑥=𝑒𝑦og 𝑦=𝑥−2
39.
[T]𝑦=𝑥2og 𝑦=√1−𝑥2
40.
[T]𝑦=3𝑥2+8𝑥+9og 3𝑦=𝑥+24
41.
[T]𝑥=√4−𝑦2og 𝑦2=1+𝑥2
42.
[T]𝑥2=𝑦3og 𝑥=3𝑦
43.
[T]𝑦=sin3𝑥+2,𝑦=tan𝑥,𝑥=−1.5,og 𝑥=1.5
44.
[T]𝑦=√1−𝑥2og 𝑦2=𝑥2
45.
[T]𝑦=√1−𝑥2og 𝑦=𝑥2+2𝑥+1
46.
[T]𝑥=4−𝑦2og 𝑥=1+3𝑦+𝑦2
47.
[T]𝑦=cos𝑥,𝑦=𝑒𝑥,𝑥=−𝜋,og 𝑥=0
48.
Stærsti þríhyrningurinn með grunn á sem rúmast innan efri helmings einingarhringsins afmarkast af línunum og Sjá næstu mynd. Hvert er flatarmálið innan hálfhringsins en utan þríhyrningsins?
49.
Fyrirtæki sem selur farsíma hefur jaðarkostnaðarfallið þar sem táknar fjölda farsíma, er jaðarkostnaðurinn í dollurum við að selja farsíma og jaðartekjufallið er , þar sem er jaðartekjan í dollurum af sölu á farsímum. Finnið flatarmálið á svæðinu sem afmarkast af gröfum þessara falla og línunni Hvað táknar þetta flatarmál?
50.
Skemmtigarður hefur jaðarkostnaðarfallið þar sem táknar fjölda seldra miða og jaðartekjufallið er Finnið heildarhagnaðinn sem fæst þegar seldir eru miðar. Notið reiknivél, ef þörf krefur, til að ákvarða skurðpunkta með tveimur aukastöfum.
51.
Skjaldbakan og hérinn: Hraða hérans lýsir sínusfallið en hraði skjaldbökunnar er þar sem er tími mældur í klukkustundum og hraðinn er mældur í mílum á klukkustund. Finnið flatarmálið milli ferlanna frá þar til hraði þeirra verður fyrst aftur jafn eftir að ein klukkustund er liðin. Hvað táknar flatarmálið? Notið reiknivél til að ákvarða skurðpunktana, ef þörf krefur, með þriggja aukastafa nákvæmni.
52.
Skjaldbakan og hérinn: Hraða hérans lýsir sínusfallið en hraði skjaldbökunnar er þar sem er tími mældur í klukkustundum og hraðinn er mældur í kílómetrum á klukkustund. Kapphlaupinu lauk eftir klukkustund. Hvort þeirra vann kapphlaupið og með hve miklum mun? Notið reiknivél til að ákvarða skurðpunktana, ef þörf krefur, með þriggja aukastafa nákvæmni.
Í eftirfarandi æfingum skal finna flatarmálið milli ferlanna með því að heilda með tilliti til og síðan með tilliti til Er önnur aðferðin auðveldari en hin? Fæst sama svar með báðum aðferðum?
53.
𝑦=𝑥2+2𝑥+1og 𝑦=−𝑥2−3𝑥+4
54.
𝑦=𝑥4og 𝑥=𝑦5
55.
𝑥=𝑦2−2og 𝑥=2𝑦
Leysið eftirfarandi æfingar með aðferðum stærðfræðigreiningar og sannreynið síðan svörin með rúmfræði.
56.
Ákvarðið jöfnur hliða ferningsins sem snertir einingarhringinn á öllum fjórum hliðum, eins og sést á eftirfarandi mynd. Finnið flatarmálið innan jaðars ferningsins en utan einingarhringsins. Er hægt að leysa þetta á annan hátt án þess að nota stærðfræðigreiningu?
57.
Finnið flatarmálið innan jaðars einingarhringsins en utan þríhyrningsins sem myndast af og eins og sýnt er á eftirfarandi mynd. Er hægt að leysa þetta án þess að nota stærðfræðigreiningu?