8.4 Leggið saman og dragið frá ræðar stæður með ólíkum nefnurum – Grunnatriði algebru, 2. útgáfa (IS) | Námsgögn
88 Ræðar stæður og jöfnur
8.4 Leggið saman og dragið frá ræðar stæður með ólíkum nefnurum
8.4 Leggið saman og dragið frá ræðar stæður með ólíkum nefnurum
Námsmarkmið
Í lok þessa hluta eigið þið að geta:
Fundið minnsta samnefnara ræðra stæðna
Fundið jafngildar ræðar stæður
Lagt saman ræðar stæður með ólíkum nefnurum
Dregið frá ræðar stæður með ólíkum nefnurum
Finnið minnsta samnefnara ræðra stæðna
Þegar við leggjum saman eða drögum frá ræðar stæður með ólíkum nefnurum þurfum við að finna sameiginlega nefnara. Ef við rifjum upp aðferðina sem við notuðum við tölubrot vitum við hvað gera skal við ræðar stæður.
Skoðum sýnidæmið úr Grunnatriðum. Þar sem nefnararnir eru ekki eins var fyrsta skrefið að finna minnsta samnefnarann (MSN). Munið að MSN er minnsta sameiginlega margfeldi (MSM) nefnaranna. Hann er minnsta talan sem hægt er að nota sem sameiginlegan nefnara.
Til að finna MSN 12 og 18 þáttum við hverja tölu í frumþætti og röðuðum sameiginlegum frumþáttum í dálka. Síðan tókum við einn frumþátt úr hverjum dálki og margfölduðum að lokum þættina til að finna MSN.
Við gerum það sama fyrir ræðar stæður en látum MSN standa á þáttuðu formi.
Dæmi 8.38
Finnið MSN fyrir .
Lausn
Finnið MSN fyrir 8/x2 − 2 x − 3 , 3 x/x 2 + 4 x + 3 .
Fullþáttið hverja stæðu og raðið sameiginlegum þáttum saman. Færið einn þátt niður úr hverjum dálki.
x2 − 2 x − 3 = ( x + 1 ) ( x − 3 ) x2 + 4 x + 3 = ( x + 1 ) ( x + 3 )/MSN = ( x + 1 ) ( x − 3 ) ( x + 3 )
Margfaldið þættina.
MSN er ( x + 1 ) ( x − 3 ) ( x + 3 ) .
Finnið jafngildar ræðar stæður
Þegar við leggjum saman tölubrot ritum við hvert brot sem jafngilt brot með MSN eftir að hann hefur verið fundinn.
Við gerum það sama fyrir ræðar stæður.
Dæmi 8.39
Ritið sem jafngildar ræðar stæður með nefnaranum :
Lausn
Þáttið hvern nefnara.
Finnið MSN.
Margfaldið hvern nefnara með þættinum sem vantar og margfaldið samsvarandi teljara með sama þætti.
Einfaldið teljarana.
Leggið saman ræðar stæður með ólíkum nefnurum
Nú höfum við öll skrefin sem þarf til að leggja saman ræðar stæður með ólíkum nefnurum. Eins og áður byrjum við á einu sýnidæmi með tölubrotum.
Dæmi 8.40
Leggið saman:
Lausn
Finnið MSN 12 og 18.
Ritið hvert brot sem jafngilt brot með MSN.
Leggið brotin saman.
Ekki er hægt að einfalda brotið frekar.
Nú leggjum við saman ræðar stæður þar sem nefnararnir eru einliðir.
Dæmi 8.41
Leggið saman:
Lausn
Finnið MSN 12 x 2 y og 21 x y 2.
Ritið hverja ræða stæðu sem jafngilt brot með MSN.
Einfaldið.
Leggið ræðu stæðurnar saman.
Teljari og nefnari hafa enga sameiginlega þætti. Ekki er hægt að einfalda brotið frekar.
Nú erum við tilbúin að vinna með margliðunefnara.
Dæmi 8.42
Hvernig leggja á saman ræðar stæður með ólíkum nefnurum
Leggið saman:
Lausn
Skrefin við samlagningu ræðra stæðna eru tekin saman í eftirfarandi aðferðarreit.
Dæmi 8.43
Leggið saman:
Lausn
Hafa stæðurnar sameiginlegan nefnara? Nei. Ritið hverja stæðu aftur með MSN.
Finnið MSN.
Ritið hverja ræða stæðu sem jafngilda ræða stæðu með MSN.
Einfaldið teljarana.
Leggið ræðu stæðurnar saman.
Einfaldið teljarann.
Þáttið teljarann.
Teljari og nefnari hafa enga sameiginlega þætti. Ekki er hægt að einfalda brotið frekar.
Standist freistinguna að einfalda af snemma! Í sýnidæminu hér að ofan verðum við að láta fyrri ræðu stæðuna standa sem til að geta lagt hana saman við . Einfaldið ekki fyrr en teljararnir hafa verið sameinaðir.
Dæmi 8.44
Leggið saman:
Lausn
Hafa stæðurnar sameiginlegan nefnara? Nei. Ritið hverja stæðu aftur með MSN.
Finnið MSN.
Ritið hverja ræða stæðu sem jafngilt brot með MSN.
Einfaldið teljarana.
Leggið ræðu stæðurnar saman.
Einfaldið teljarann.
Teljarinn er óþáttanlegur, svo engir sameiginlegir þættir eru til staðar.
Dragið frá ræðar stæður með ólíkum nefnurum
Aðferðin við frádrátt ræðra stæðna með ólíkum nefnurum er sú sama og við samlagningu. Við þurfum aðeins að gæta sérstaklega að formerkjunum þegar teljararnir eru dregnir frá.
Dæmi 8.45
Hvernig draga á frá ræðar stæður með ólíkum nefnurum
Dragið frá:
Lausn
Skrefin við frádrátt ræðra stæðna eru talin upp hér á eftir.
Dæmi 8.46
Dragið frá:
Lausn
Hafa stæðurnar sameiginlegan nefnara? Nei. Ritið hverja stæðu aftur með MSN.
Finnið MSN.
Ritið hverja ræða stæðu sem jafngilda ræða stæðu með MSN.
Einfaldið teljarana.
Dragið ræðu stæðurnar frá.
Einfaldið teljarana.
Þáttið teljarann og leitið að sameiginlegum þáttum.
Fellið út sameiginlega þætti.
Einfaldið.
Í næsta sýnidæmi eru mörg mínusmerki. Gætið ykkar sérstaklega vel!
Dæmi 8.47
Dragið frá:
Lausn
Þáttið nefnarann.
Þar sem n − 2 og 2 − n eru móttölur margföldum við síðari ræðu stæðuna með −1/−1.
Einfaldið.
Hafa stæðurnar sameiginlegan nefnara? Nei.
Finnið MSN.
Ritið hverja ræða stæðu sem jafngilda ræða stæðu með MSN.
Einfaldið teljarana.
Einfaldið ræðu stæðurnar.
Einfaldið teljarann.
Þáttið teljarann og leitið að sameiginlegum þáttum.
Einfaldið.
Þegar ein stæða er ekki á brotaformi getum við ritað hana sem brot með nefnaranum 1.
Dæmi 8.48
Dragið frá:
Lausn
Ritið 3 sem þannig að ræðu stæðurnar verði 2.
Hafa ræðu stæðurnar sameiginlegan nefnara? Nei.
Finnið MSN c − 2 og 1 .. MSN c − 2= c 1 .− 2 .. c − 2 .
Ritið sem jafngilda ræða stæðu með MSN.
Einfaldið.
Dragið ræðu stæðurnar frá.
Einfaldið.
Þáttið til að kanna hvort sameiginlegir þættir séu til staðar.
Engir sameiginlegir þættir eru til staðar; ræða stæðan er einfölduð.
Við fylgjum sömu skrefum og áður til að finna MSN þegar ræðu stæðurnar eru fleiri en tvær. Í næsta sýnidæmi byrjum við á að þátta alla þrjá nefnarana til að finna MSN þeirra.
Dæmi 8.49
Einfaldið:
Lausn
Hafa ræðu stæðurnar sameiginlegan nefnara? Nei.
Finnið MSN.
Ritið hverja ræða stæðu sem jafngilda ræða stæðu með MSN.
Ritið sem eina ræða stæðu.
Einfaldið.
Þáttið teljarann og fellið út sameiginlega þætti.
Einfaldið.
Verkefni úr hluta 8.4
Æfingin skapar meistarann
Finnið MSN í eftirfarandi verkefnum.
169.
170.
171.
172.
173.
174.
175.
176.
Ritið í eftirfarandi verkefnum sem jafngildar ræðar stæður með tilgreindum MSN.
177.
MSN
178.
MSN
179.
MSN
180.
MSN
181.
MSN
182.
MSN
183.
MSN
184.
MSN
Leggið saman í eftirfarandi verkefnum.
185.
186.
187.
188.
189.
190.
191.
192.
193.
194.
195.
196.
197.
198.
199.
200.
201.
202.
203.
204.
205.
206.
207.
208.
Dragið frá í eftirfarandi verkefnum.
209.
210.
211.
212.
213.
214.
215.
216.
217.
218.
219.
220.
221.
222.
223.
224.
225.
226.
227.
228.
Leggið saman og dragið frá í eftirfarandi verkefnum.
229.
230.
231.
232.
Einfaldið í eftirfarandi verkefnum.
233.
234.
235.
236.
237.
238.
239.
240.
241.
242.
243.
244.
245.
246.
247.
248.
249.
250.
Stærðfræði daglegs lífs
251.
Að skreyta bollakökur. Viktoría getur skrey bollakökupöntun fyrir brúðkaup á t klukkustundum. Á 1 klukkustund getur hún því skreytt af kökunum. Systir hennar væri 3 klukkustundum lengur að skreyta sömu pöntun. Á 1 klukkustund getur hún því skreytt af kökunum.
ⓐ Finnið þann hluta skreytingarvinnunnar sem Viktoría og systir hennar myndu ljúka saman á einni klukkustund með því að leggja saman ræðu stæðurnar 1/t + 1/t + 3 ..
ⓑ Reiknið gildi svarsins við a-lið þegar t = 5 ..
252.
Kajakróður. Þegar Trína rær kajak upp ána tekur það hana klukkustundir að fara 5 mílur, þar sem er hraði árstraumsins. Það tekur hana klukkustundir að róa 5 mílur niður ána.
ⓐ Finnið stæðu fyrir þann klukkustundafjölda sem það tæki Trínu að róa kajak 5 mílur upp ána og síðan til baka með því að leggja saman 5/3 − c + 5/3 + c ..
ⓑ Reiknið gildi svarsins við a-lið þegar til að finna klukkustundafjöldann ef hraði árstraumsins er 1 míla á klukkustund.
Ritunarverkefni
253.
Felipe telur að 1/x + 1/y sé 2/x + y ..
ⓐ Veljið tölugildi fyrir x og y og reiknið gildi 1/x + 1/y ..
ⓑ Reiknið gildi fyrir sömu gildi x og y og þið notuðuð í a-lið.
ⓒ Útskýrið hvers vegna Felipe hefur rangt fyrir sér.
ⓓ Finnið rétta stæðu fyrir 1/x + 1/y ..
254.
Einfaldið stæðuna og útskýrið öll skrefin.
Sjálfsmat
ⓐ Þegar þið hafið lokið verkefnunum skuluð þið nota þennan gátlista til að meta tök ykkar á markmiðum hlutans.
ⓑ Á kvarðanum 1–10, hvernig metið þið tök ykkar á efni hlutans með hliðsjón af svörunum á gátlistanum? Hvernig getið þið bætt þau?