Inngangur að fjárlögum hins opinbera og ríkisfjármála­stefnu

Inngangur að fjárlögum hins opinbera og ríkisfjármála­stefnu

Stjórnvöld á öllum stigum gera fjárhagsáætlanir um skatttekjur, aðrar tekjur og útgjöld. Stofnanir og reglur eru ólíkar milli landa og stjórnsýslustiga; sveitarfélag, fylki og alríki hafa til dæmis ekki sömu tekjustofna, verkefni eða lántökuheimildir. Áætlanir geta breyst hratt vegna nýrra laga, hagsveiflunnar, verðlags, náttúruhamfara, farsótta eða annarra óvæntra atburða. Því þarf að greina bæði upphaflega fjárlagaáætlun og raunverulega niðurstöðu.

Ríkisfjármálastefna felst í ákvörðunum um opinber útgjöld, tilfærslur og skatta sem hafa áhrif á eftirspurn, framleiðslugetu, tekjudreifingu og stöðu hins opinbera. Hún er ekki nákvæmt tæki til að „fínstilla“ hagkerfið: áhrif ráðast af tímasetningu, fjármögnun, væntingum, stöðu hagsveiflunnar og viðbrögðum heimila, fyrirtækja og peningastefnu. Í Bandaríkjunum móta þingið og forsetinn alríkislög og fjárveitingar, en sjálfvirkir sveiflujafnarar breyta jafnframt sköttum og tilfærslum án nýrrar ákvörðunar í hvert sinn. Seðlabanki Bandaríkjanna fer með peningastefnuna samkvæmt eigin lögbundna umboði.

Kaflinn leggur megináherslu á alríkisstjórn Bandaríkjanna, þótt skattar ásamt útgjöldum fylkja og sveitarstjórna hafi einnig þjóðhagsleg áhrif. Fyrst eru opinber útgjöld ásamt skattkerfinu skoðuð. Síðan er greint hvernig ríkisfjármálastefna getur haft áhrif á heildareftirspurn í samdrætti eða verðbólgu, en jafnframt á framboð, hvata og skuldir til lengri tíma. Að lokum er fjallað um sjálfvirka sveiflujafnara, valkvæðar aðgerðir, greiningartafir, ákvörðunartafir og framkvæmdartafir, áhrif hagsveiflunnar á fjárlagajöfnuð og rök með og á móti kröfu um hallalaus fjárlög.