Vísis- og lograföll eru meðal annars notuð til að lýsa fólksfjölgun, frumuvexti og fjárhagslegum vexti, svo og afskriftum, geislavirkri hrörnun og auðlindanotkun. Í þessum undirkafla skoðum við heildun falla sem innihalda vísis- og lograföll.
Heildi vísisfalla
Vísisfallið er ef til vill meðfærilegasta fallið í stærðfræðigreiningu. Fallið er bæði eigin afleiða og eigið stofnfall.
Dæmi 5.37
Stofnfall vísisfalls fundið
Finnið stofnfall vísisfallsins e−x.
Lausn
Notið innsetningu og setjið 𝑢=−𝑥, og síðan 𝑑𝑢=−1𝑑𝑥. Margfaldið du-jöfnuna með −1 þannig að −𝑑𝑢=𝑑𝑥. Þá fæst
Algeng mistök við meðferð vísissegða eru að fara með veldisvísi e eins og veldisvísi í margliðusegð. Ekki má beita veldisreglunni á veldisvísi e. Þetta getur valdið sérstökum ruglingi þegar sama segð inniheldur bæði vísisfall og margliðu, eins og í stöðumatsverkefninu hér á undan. Í slíkum tilvikum ætti alltaf að ganga úr skugga um að réttri reglu sé beitt á hvert fall sem á að heilda.
Dæmi 5.38
Kvaðratrót vísisfalls
Finnið stofnfall vísisfallsins
Lausn
Umritið verkefnið fyrst með ræðum veldisvísi:
Notum innsetningu og veljum 𝑢=1+𝑒𝑥. Þá er 𝑑𝑢=𝑒𝑥𝑑𝑥. Við fáum því (mynd 5.37)
Þá fæst
Mynd 5.37. Grafið sýnir margfeldi vísisfalls og kvaðratrótar vísisfalls.
Dæmi 5.39
Innsetning með vísisfalli
Notið innsetningu til að reikna óákveðna heildið
Lausn
Hér látum við u tákna segðina í veldisvísi e. Setjum og Aftur du er frábrugðið samsvarandi þætti upphaflega fallsins um fastan margfaldara; upphaflega fallið inniheldur þáttinn 3x2, en ekki 6x2. Margföldum báðar hliðar jöfnunnar með svo að heildisstofninn sem fall af u samsvari heildisstofninum sem falli af x. Þá fæst
Heildið segðina með tilliti til u og setjið síðan upphaflegu segðina í x aftur í stað u:
Eins og fram kom í upphafi þessa undirkafla eru vísisföll notuð við margs konar hagnýt viðfangsefni. Talan e tengist oft samsettum eða sífellt hraðari vexti, eins og við höfum séð í fyrri undirköflum um afleiður. Afleiða táknar breytingar- eða vaxtarhraða en heildi táknar heildarbreytingu eða heildarvöxt. Skoðum dæmi þar sem heildun vísisfalls leysir algengt viðfangsefni úr viðskiptalífinu.
Verð–eftirspurnarfall lýsir sambandi eftirspurðs magns vöru og verðs hennar. Almennt lækkar verðið þegar eftirspurt magn eykst. Jaðarverð–eftirspurnarfallið er afleiða verð–eftirspurnarfallsins og sýnir hve hratt verðið breytist við tiltekið framleiðslustig. Slík föll eru notuð í viðskiptum til að ákvarða verðteygni eftirspurnar og meta hvort breyting á framleiðslustigi yrði arðbær.
Dæmi 5.40
Verð-eftirspurnarjafna fundin
Finnið verð-eftirspurnarjöfnu fyrir tiltekið vörumerki tannkrems í stórmarkaðskeðju þegar eftirspurnin er 50 túpur á viku við verðið $2.35 á túpu, að því gefnu að jaðarverð-eftirspurnarfallið þar sem x táknar fjölda túpa á viku, sé gefið með
Hvaða verð ætti stórmarkaðskeðjan að setja ef hún selur 100 túpur á viku?
Lausn
Heildum jaðarverð-eftirspurnarfallið til að finna verð-eftirspurnarjöfnuna. Finnum fyrst stofnfallið og beitum síðan gefnu skilyrðunum. Þá fæst
Við innsetningu setjum og Deilum síðan báðum hliðum jöfnunnar fyrir du með −0.01. Þá fæst
Næsta skref er að einangra C. Við vitum að þegar verðið er $2.35 á túpu er eftirspurnin 50 túpur á viku. Það merkir að
Nú er aðeins eftir að finna C:
Því fæst
Ef stórmarkaðurinn selur 100 tannkremstúpur á viku er verðið
Stórmarkaðurinn ætti að taka $1.99 fyrir hverja túpu ef hann selur 100 túpur á viku.
Dæmi 5.41
Ákveðið heildi með vísisfalli reiknað
Reiknið ákveðna heildið
Lausn
Beitum aftur innsetningu. Látum þannig að eða Þá er Næst breytum við heildismörkunum. Þegar notuð er jafnan fáum við
Mynd 5.38. Reikna má sýnda flatarmálið með ákveðnu heildi og innsetningu.
Dæmi 5.42
Vöxtur bakteríuræktar
Gerum ráð fyrir að vaxtarhraði baktería í ræktunarskál sé 𝑞(𝑡)=3𝑡, þar sem t er mælt í klukkustundum og 𝑞(𝑡) í þúsundum baktería á klukkustund. Ef 10.000 bakteríur eru í ræktuninni í upphafi skal finna fallið 𝑄(𝑡) sem gefur fjölda baktería á hverjum tíma t. Hve margar bakteríur eru í skálinni eftir 2 klukkustundir?
Lausn
Við höfum
Þegar 𝑡=0 fæst 𝑄(0)=10=1ln3+𝐶, svo 𝐶≈9.090 og þar með
Þegar fæst
Eftir 2 klukkustundir eru 17.282 bakteríur í skálinni.
Dæmi 5.43
Stofnvöxtur ávaxtaflugna
Gerum ráð fyrir að stofn ávaxtaflugna vaxi með hraðanum mældum í flugum á dag. Hve margar flugur verða í stofninum eftir 10 daga ef þær eru 100 í upphafi?
Lausn
Látum 𝐺(𝑡) tákna fjölda flugna í stofninum við tímann t. Með setningunni um heildarbreytingu fæst
Í stofninum eru 122 flugur eftir 10 daga.
Dæmi 5.44
Ákveðið heildi reiknað með innsetningu
Reiknið ákveðna heildið með innsetningu:
Lausn
Umrita þarf dæmið nokkuð svo auðveldara sé að beita reglunum. Fyrst ritum við veldisvísi e sem veldi af x og færum síðan x2 úr nefnaranum upp í teljarann með neikvæðum veldisvísi. Þá fæst
Setjum þar sem þetta er veldisvísir e. Þá fæst
Þegar mínusmerkið er tekið út fyrir heildistáknið verður dæmið
Næst breytum við heildismörkunum:
Takið eftir að neðri heildismörkin eru nú hærri talan. Því þarf að margfalda með −1 og víxla heildismörkunum. Þá fæst
Heildi sem innihalda lograföll
Heildun falls af gerðinni gefur náttúrlega logrann af algildi breytunnar, eins og eftirfarandi regla sýnir. Reglan sýnir einnig heildunarformúlur fyrir og auk formúlunnar hér að framan.
Dæmi 5.45
Að finna stofnfall sem inniheldur ln x
Finnið stofnfall fallsins
Lausn
Takið fyrst stuðulinn 3 út fyrir heildistáknið. Notið síðan u−1-regluna. Þá fæst
Mynd 5.39. Skilgreiningarmengi þessa falls er x ≠ 10 .
Dæmi 5.46
Stofnfall ræðs falls fundið
Finnið stofnfall
Lausn
Umrita má heildið sem Notum innsetningu og setjum en þá er Tökum stuðulinn 2 út fyrir sviga í jöfnunni fyrir du. Þá fæst
Umritið heildisstofninn með tilliti til u:
Þá fæst
Dæmi 5.47
Stofnfall lografalls fundið
Finnið stofnfall lografallsins
Lausn
Fylgjum framsetningu formúlunnar í reglunni um heildunarformúlur fyrir lograföll. Þá fæst
Dæmi 5.48 fjallar um ákveðið heildi hornafalls. Þegar unnið er með hornaföll þarf oft að beita eiginleika eða samsemd hornafalla áður en lengra er haldið. Lykillinn að greiðri heildun er yfirleitt að koma heildisstofninum á rétt form.
Dæmi 5.48
Ákveðið heildi reiknað
Reiknið ákveðna heildið
Lausn
Nota þarf innsetningu til að reikna heildið. Látum 𝑢=1+cos𝑥,, , þannig að 𝑑𝑢=−sin𝑥𝑑𝑥. Ritum heildið með tilliti til u og breytum jafnframt heildismörkunum. Þá fæst
Þá fæst
Æfingar í undirkafla 5.6
Reiknið hvert óákveðið heildi í eftirfarandi æfingum.
320.
∫𝑒2𝑥𝑑𝑥
321.
∫𝑒−3𝑥𝑑𝑥
322.
∫2𝑥𝑑𝑥
323.
∫3−𝑥𝑑𝑥
324.
∫12𝑥𝑑𝑥
325.
∫2𝑥𝑑𝑥
326.
∫1𝑥2𝑑𝑥
327.
⌠⎮⌡1√𝑥𝑑𝑥
Finnið hvert óákveðið heildi í eftirfarandi æfingum með viðeigandi innsetningu.
328.
∫ln𝑥𝑥𝑑𝑥
329.
⌠⎮
⎮⌡𝑑𝑥𝑥(ln𝑥)2
330.
∫𝑑𝑥𝑥ln𝑥 (𝑥>1)
331.
∫𝑑𝑥𝑥ln𝑥ln(ln𝑥)
332.
∫tan𝜃𝑑𝜃
333.
∫cos𝑥−𝑥sin𝑥𝑥cos𝑥𝑑𝑥
334.
∫ln(sin𝑥)tan𝑥𝑑𝑥
335.
∫ln(cos𝑥)tan𝑥𝑑𝑥
336.
∫𝑥𝑒−𝑥2𝑑𝑥
337.
∫𝑥2𝑒−𝑥3𝑑𝑥
338.
∫𝑒sin𝑥cos𝑥𝑑𝑥
339.
∫𝑒tan𝑥sec2𝑥𝑑𝑥
340.
∫𝑒ln𝑥𝑑𝑥𝑥
341.
⌠⎮⌡𝑒ln(1−𝑡)1−𝑡𝑑𝑡
Í eftirfarandi æfingum skal fyrst sannreyna með deildun að og nota síðan viðeigandi breytuskipti til að reikna heildið.
Ritið heildi sem lýsir flatarmálinu undir grafi 𝑦=1𝑡 frá 𝑡=1til ex og reiknið það.
347.
Ritið heildi sem lýsir flatarmálinu undir grafi 𝑦=𝑒𝑡 frá 𝑡=0 til 𝑡=ln𝑥, og reiknið það.
Notið viðeigandi innsetningar í eftirfarandi æfingum til að setja hornafallsheildin fram með samsetningum lografalla.
348.
∫tan(2𝑥)𝑑𝑥
349.
∫sin(3𝑥)−cos(3𝑥)sin(3𝑥)+cos(3𝑥)𝑑𝑥
350.
⌠⎮⌡𝑥sin(𝑥2)cos(𝑥2)𝑑𝑥
351.
∫𝑥csc(𝑥2)𝑑𝑥
352.
∫ln(cos𝑥)tan𝑥𝑑𝑥
353.
∫ln(csc𝑥)cot𝑥𝑑𝑥
354.
∫𝑒𝑥−𝑒−𝑥𝑒𝑥+𝑒−𝑥𝑑𝑥
Reiknið ákveðna heildið í eftirfarandi æfingum.
355.
⌠⎮⌡211+2𝑥+𝑥23𝑥+3𝑥2+𝑥3𝑑𝑥
356.
∫𝜋/40tan𝑥𝑑𝑥
357.
∫𝜋/30sin𝑥−cos𝑥sin𝑥+cos𝑥𝑑𝑥
358.
∫𝜋/2𝜋/6csc𝑥𝑑𝑥
359.
∫𝜋/3𝜋/4cot𝑥𝑑𝑥
Heildið í eftirfarandi æfingum með tilgreindri innsetningu.
360.
∫𝑥𝑥−100𝑑𝑥;𝑢=𝑥−100
361.
∫𝑦−1𝑦+1𝑑𝑦;𝑢=𝑦+1
362.
⌠⎮⌡1−𝑥23𝑥−𝑥3𝑑𝑥;𝑢=3𝑥−𝑥3
363.
∫sin𝑥+cos𝑥sin𝑥−cos𝑥𝑑𝑥;𝑢=sin𝑥−cos𝑥
364.
∫𝑒2𝑥√1−𝑒2𝑥𝑑𝑥;𝑢=𝑒2𝑥
365.
⌠⎮
⎮
⎮⌡ln(𝑥)√1−(ln𝑥)2𝑥𝑑𝑥;𝑢=ln𝑥
Ofmetur eða vanmetur nálgunin með hægri endapunktum nákvæmt flatarmál í eftirfarandi æfingum? Reiknið matið með hægri endapunktum, R50, og finnið nákvæma flatarmálið.
366.
[T] á bilinu
367.
[T] á bilinu
368.
[T] á bilinu
369.
[T] á bilinu
370.
[T] á bilinu
371.
[T] á bilinu
Í eftirfarandi æfingum er þegar Finnið með heildun flatarmálið undir grafi milli gefinna gilda a og b.
372.
𝑓(𝑥)=log10(𝑥)𝑥;𝑎=10,𝑏=100
373.
𝑓(𝑥)=log2(𝑥)𝑥;𝑎=32,𝑏=64
374.
𝑓(𝑥)=2−𝑥;𝑎=1,𝑏=2
375.
𝑓(𝑥)=2−𝑥;𝑎=3,𝑏=4
376.
Finnið flatarmálið undir grafi fallsins 𝑓(𝑥)=𝑥𝑒−𝑥2 frá 𝑥=0 til 𝑥=5.
377.
Reiknið heildi 𝑓(𝑥)=𝑥𝑒−𝑥2 og finnið minnsta gildi N þannig að flatarmálið undir grafi 𝑓(𝑥)=𝑥𝑒−𝑥2 frá 𝑥=𝑁 til 𝑥=𝑁+1 sé í mesta lagi 0,01.
378.
Látum N stefna á óendanlegt. Finnið markgildi flatarmálsins undir grafi frá til
379.
Sýnið að þegar
380.
Gerum ráð fyrir að fyrir öll x og að f og g séu deildanleg. Notið samsemdina og keðjuregluna til að finna afleiðu
381.
Notið fyrri æfinguna til að finna stofnfall fallsins og reiknið
382.
Sýnið að ef þá er heildið af frá ac til bc jafnt heildinu af frá a til b.
Í eftirfarandi æfingum eru grunneiginleikar náttúrlega logranns leiddir af skilgreiningunni með því að nota eiginleika ákveðna heildisins og án annarra forsendna.
383.
Notið samsemdina til að leiða út samsemdina
384.
Notið breytuskipti í heildinu til að sýna að
385.
Notið samsemdina ln𝑥=∫𝑥1𝑑𝑡𝑡 til að sýna að ln(𝑥) sé vaxandi fall á [0,∞), og fyrri æfingar til að sýna að myndmengi ln(𝑥) sé (−∞,∞). Af þessu leiðir án frekari forsenda að ln(𝑥) á sér andhverft fall sem er skilgreint á (−∞,∞).
386.
Gerum um stund ráð fyrir að við vitum ekki að sé andhverft fall við en höfum í huga að á sér andhverft fall sem er skilgreint á Köllum fallið E. Notið samsemdina til að leiða út að fyrir allar rauntölur a og b.
387.
Gerum um stund ráð fyrir að við vitum ekki að sé andhverft fall við en höfum í huga að á sér andhverft fall sem er skilgreint á Köllum fallið E. Sýnið að
388.
Sínusheildið er skilgreint með og er mikilvæg stærð í verkfræði. Þótt engin einföld lokuð formúla sé til fyrir það má áætla hegðun þess þegar x er stórt. Sýnið að
389.
[T] Normaldreifingin í líkindafræði er gefin með þar sem σ er staðalfrávikið og μ er meðaltalið. Staðlaða normaldreifingin í líkindafræði, samsvarar Reiknið nálganir með hægri endapunktum fyrir