1.4 Heildunarreglur og setningin um heildarbreytingu – Stærðfræðigreining 2. bindi (IS) | Námsgögn
11 Heildun
1.4 Heildunarreglur og setningin um heildarbreytingu
1.4 Heildunarreglur og setningin um heildarbreytingu
Námsmarkmið
1.4.1 Beita helstu heildunarreglum.
1.4.2 Útskýra mikilvægi setningarinnar um heildarbreytingu.
1.4.3 Nota setninguna um heildarbreytingu til að leysa hagnýt verkefni.
1.4.4 Beita heildum oddstæðra og jafnstæðra falla.
Í þessum hluta notum við nokkrar helstu heildunarreglur sem áður hafa verið teknar fyrir til að leysa mikilvæg hagnýt verkefni. Rétt er að hafa í huga að reglurnar eru settar fram með óákveðnum heildum. Þótt ákveðin og óákveðin heildi séu nátengd er mikilvægt að muna nokkurn grundvallarmun á þeim. Ákveðið heildi er annaðhvort tala, þegar heildunarmörkin eru föst, eða eitt fall, þegar annað eða bæði heildunarmörkin eru breytileg. Óákveðið heildi táknar fjölskyldu falla sem öll eru frábrugðin hvert öðru um fasta. Eftir því sem þið kynnist heildun betur fáið þið tilfinningu fyrir því hvenær nota skuli ákveðið heildi og hvenær óákveðið heildi. Þá veljið þið eðlilega réttu aðferðina fyrir hvert verkefni án mikillar umhugsunar. Þar til þessi hugtök eru orðin föst í sessi skulið þið þó íhuga vandlega hvort þörf sé á ákveðnu eða óákveðnu heildi og gæta þess að nota rétta ritháttinn í samræmi við valið.
Helstu heildunarreglur
Rifjið upp heildunarreglurnar í töflunni í Stofnföllum og regluna um eiginleika ákveðinna heilda. Skoðum nokkur dæmi um hvernig þessum reglum er beitt.
Dæmi 1.23
Fall heildað með veldareglunni
Notið veldaregluna til að heilda fallið
Lausn
Fyrsta skrefið er að umrita fallið og einfalda það svo unnt sé að beita veldareglunni:
Beitum nú veldareglunni:
Setningin um heildarbreytingu
Setningin um heildarbreytingu fjallar um heildi breytingarhraða. Hún segir að þegar stærð breytist sé nýja gildið jafnt upphafsgildinu að viðbættu heildi breytingarhraða stærðarinnar. Formúluna má setja fram á tvo vegu. Síðari framsetningin er kunnuglegri; hún er einfaldlega ákveðna heildið.
Ef er dregið frá báðum hliðum fyrri jöfnunnar fæst síðari jafnan. Þar sem formúlurnar eru jafngildar ræðst það af viðfangsefninu hvor þeirra er notuð.
Mikilvægi setningarinnar um heildarbreytingu felst í niðurstöðunum. Heildarbreytingu má meðal annars beita á flatarmál, vegalengd og rúmmál. Hún tekur sjálfkrafa tillit til neikvæðra stærða án þess að rita þurfi fleiri en eitt heildi. Til skýringar beitum við setningunni um heildarbreytingu á hraðafall þar sem niðurstaðan er færsla.
Við skoðuðum einfalt dæmi um þetta í Ákveðna heildinu. Gerum ráð fyrir að bíll aki í norðurátt, sem er jákvæða stefnan, á 40 mílna hraða á klukkustund milli klukkan 2 og 4 síðdegis. Síðan aki bíllinn í suðurátt á 30 mílna hraða á klukkustund milli klukkan 4 og 5 síðdegis. Hreyfinguna má sýna með grafi eins og á mynd 1.32.
Mynd 1.32. Grafið sýnir hraða sem fall af tíma fyrir gefna hreyfingu bílsins.
Eins og áður má nota ákveðin heildi til að reikna bæði heildarfærsluna og heildarvegalengdina. Heildarfærslan er
Klukkan 5 síðdegis er bíllinn því 50 mílum norðan við upphafsstað sinn. Heildarvegalengdin er
Milli klukkan 2 og 5 síðdegis ók bíllinn því samtals 110 mílur.
Í stuttu máli getur heildarfærsla falið í sér bæði jákvæð og neikvæð gildi. Hraðafallið tekur með öðrum orðum tillit til bæði hreyfingar fram á við og aftur á bak. Heildarfærslan fæst með því að heilda hraðafallið yfir bilið. Heildarvegalengd er hins vegar alltaf jákvæð. Til að finna heildarvegalengd hlutar óháð stefnu þarf að heilda tölugildi hraðafallsins.
Dæmi 1.24
Heildarfærsla fundin
Gefið er hraðafall agnar, , mælt í metrum á sekúndu, fyrir hreyfingu hennar frá til og finnið heildarfærslu agnarinnar.
Mynd 1.33. Grafið sýnir hraða sem fall af tíma fyrir ögn sem hreyfist samkvæmt línulegu hraðafalli.
Dæmi 1.25
Heildarvegalengd fundin
Notið dæmi 1.24 til að finna heildarvegalengd agnar sem hreyfist samkvæmt hraðafallinu m/sek. á tímabilinu
Lausn
Við útreikning heildarvegalengdar er tekið tillit til bæði jákvæðra og neikvæðra hraðagilda. Því þarf að heilda tölugildi hraðafallsins til að finna heildarvegalengdina.
Til að halda dæminu áfram notum við tvö heildi til að finna heildarvegalengdina. Fyrst finnum við skurðpunkt fallsins við t-ásinn, því þar skiptist tímabilið. Setjum jöfnuna jafna núlli og einangrum t. Þá fæst
Hlutbilin tvö eru og Til að finna heildarvegalengdina heildum við tölugildi fallsins. Þar sem fallið er neikvætt á bilinu gildir á því bili. Á er fallið jákvætt og því er Þá fæst
Heildarvegalengdin er því m.
Setningunni um heildarbreytingu beitt
Beita má setningunni um heildarbreytingu á flæði og notkun vökva, eins og sýnt er í dæmi 1.26.
Dæmi 1.26
Hve mörg gallon af bensíni eru notuð?
Ef vél vélbáts er gangsett við og báturinn notar bensín með hraðanum gallon/klst., hve mikið bensín er notað á fyrstu 2 klukkustundunum?
Lausn
Setjið verkefnið fram sem ákveðið heildi, heildið og reiknið gildið með undirstöðusetningu stærðfræðigreiningarinnar. Heildunarmörkin eru endapunktar bilsins Þá fæst
Vélbáturinn notar því 9.6 gallon af bensíni á 2 klukkustundum.
Dæmi 1.27
Kaflainngangur: Íssleðar
Mynd 1.34. (mynd: verk Carter Brown á Flickr, breytt)
Eins og fram kom í upphafi kaflans geta bestu keppendur í íssiglingum (sjá mynd 1.1) náð allt að fimmföldum vindhraða. Andrew er hins vegar miðlungsvanur íssiglingamaður og nær því aðeins tvöföldum vindhraða. Gerum ráð fyrir að Andrew fari út á íssleðanum sínum morgun einn eftir að vindur með hraðann 5 mílur á klukkustund hefur blásið allan morguninn. Þegar Andrew kemur íssleðanum fyrir tekur vindinn þó að herða. Fyrsta hálftímann sem hann siglir eykst vindhraðinn samkvæmt fallinu Síðari hálftíma ferðarinnar helst vindurinn stöðugur í 15 mílum á klukkustund. Vindhraðinn er með öðrum orðum
Hafið í huga að íssleði Andrews fer á tvöföldum vindhraða og gerið ráð fyrir að hann fari eftir beinni línu frá upphafsstað sínum. Hve langt er Andrew frá upphafsstaðnum eftir 1 klukkustund?
Lausn
Til að finna hve langt Andrew hefur farið þarf að heilda hraða hans, sem er tvöfaldur vindhraðinn. Þá fæst
Vegalengd
Setjum inn gefnu stæðurnar fyrir og fáum
Andrew er 25 mílur frá upphafsstað sínum eftir 1 klukkustund.
Jafnstæð og oddstæð föll heildað
Í Föllum og gröfum sáum við að jafnstætt fall er fall sem uppfyllir fyrir öll x í skilgreiningarmenginu. Graf fallsins breytist með öðrum orðum ekki þegar x er skipt út fyrir −x. Gröf jafnstæðra falla eru samhverf um y-ásinn. Oddstætt fall uppfyllir fyrir öll x í skilgreiningarmenginu og graf þess er samhverft um upphafspunktinn.
Heildi jafnstæðra falla með heildunarmörk frá − a til a fela í sér tvö jafnstór svæði vegna samhverfu um y-ásinn. Heildi oddstæðra falla með samsvarandi heildunarmörk eru núll, því svæðin ofan og neðan x-ássins eru jafnstór.
Dæmi 1.28
Jafnstætt fall heildað
Heildið jafnstæða fallið og sannreynið að heildunarreglan fyrir jafnstæð föll gildi.
Lausn
Samhverfan sést á gröfunum á mynd 1.35. Graf (a) sýnir svæðið neðan ferilsins og ofan x-ássins. Stækka þarf grafið verulega til að sjá svæðið. Graf (b) sýnir svæðið ofan ferilsins og neðan x-ássins. Formerkt flatarmál þess svæðis er neikvætt. Bæði gröfin sýna samhverfu jafnstæða fallsins um y-ásinn. Þá fæst
Til að sannreyna heildunarregluna fyrir jafnstæð föll má reikna heildið frá 0 til 2 og tvöfalda það. Síðan athugum við hvort sama niðurstaða fæst.
Þar sem höfum við sannreynt regluna fyrir jafnstæð föll í þessu tiltekna dæmi.
Mynd 1.35. Graf (a) sýnir jákvætt flatarmál milli ferilsins og x-ássins en graf (b) sýnir neikvætt flatarmál milli ferilsins og x-ássins. Bæði gröfin sýna samhverfu um y-ásinn.
Dæmi 1.29
Oddstætt fall heildað
Reiknið ákveðna heildið af oddstæða fallinu á bilinu
Lausn
Grafið er sýnt á mynd 1.36. Samhverfan um upphafspunktinn sést af jákvæða svæðinu ofan x-ássins yfir og neikvæða svæðinu neðan x-ássins yfir Þá fæst
Mynd 1.36. Grafið sýnir svæði milli ferils og x-áss fyrir oddstætt fall.
Æfingar í kafla 1.4
Notið helstu heildunarreglur til að reikna eftirfarandi stofnföll eða ákveðin heildi.
207.
208.
209.
210.
211.
212.
213.
Skrifið heildi sem lýsir aukningunni á ummáli fernings þegar hliðarlengdin s vex úr 2 einingum í 4 einingar og reiknið heildið.
214.
Skrifið heildi sem lýsir breytingunni á flatarmáli fernings þegar hliðarlengdin tvöfaldast úr S einingum í 2 S einingar og reiknið heildið.
215.
Reglulegur N-hyrningur (N-hliða marghyrningur með jafnlangar hliðar s, svo sem fimmhyrningur eða sexhyrningur) hefur ummálið Ns. Skrifið heildi sem lýsir aukningunni á ummáli reglulegs N-hyrnings þegar lengd hverrar hliðar vex úr 1 einingu í 2 einingar og reiknið heildið.
216.
Flatarmál reglulegs fimmhyrnings með hliðarlengdina er pa2 þar sem Pentagon-byggingin í Washington, DC, hefur innri hliðar sem eru 360 fet að lengd og ytri hliðar sem eru 920 fet að lengd. Skrifið heildi sem lýsir flatarmáli þaks Pentagon-byggingarinnar samkvæmt þessum málum og reiknið flatarmálið.
217.
Tólfflötungur er reglulegur margflötungur en yfirborð hans er samsett úr 12 fimmhyrningum, hverjum með sama flatarmál. Hve mikið vex yfirborðsflatarmál tólfflötungs þegar hliðarlengd hvers fimmhyrnings tvöfaldast úr 1 einingu í 2 einingar?
218.
Tuttuguflötungur er reglulegur margflötungur en yfirborð hans er samsett úr 20 jafnhliða þríhyrningum. Hve mikið vex yfirborðsflatarmál tuttuguflötungs þegar hliðarlengd hvers þríhyrnings tvöfaldast úr a einingu í 2 a einingar?
219.
Skrifið heildi sem lýsir breytingunni á yfirborðsflatarmáli tenings þegar hliðarlengd hans tvöfaldast úr s einingu í 2 s einingar og reiknið heildið.
220.
Skrifið heildi sem lýsir aukningunni á rúmmáli tenings þegar hliðarlengdin tvöfaldast úr s einingu í 2 s einingar og reiknið heildið.
221.
Skrifið heildi sem lýsir aukningunni á yfirborðsflatarmáli kúlu þegar geisli hennar tvöfaldast úr R einingu í 2 R einingar og reiknið heildið.
222.
Skrifið heildi sem lýsir aukningunni á rúmmáli kúlu þegar geisli hennar tvöfaldast úr R einingu í 2 R einingar og reiknið heildið.
223.
Gerum ráð fyrir að ögn hreyfist eftir beinni línu með hraðann þar sem (í metrum á sekúndu). Finnið færslu agnarinnar á tímanum t og heildarvegalengdina sem hún hefur farið fram að
224.
Gerum ráð fyrir að ögn hreyfist eftir beinni línu með hraða sem er skilgreindur með þar sem (í metrum á sekúndu). Finnið færslu agnarinnar á tímanum t og heildarvegalengdina sem hún hefur farið fram að
225.
Gerum ráð fyrir að ögn hreyfist eftir beinni línu með hraða sem er skilgreindur með þar sem (í metrum á sekúndu). Finnið færslu agnarinnar á tímanum t og heildarvegalengdina sem hún hefur farið fram að
226.
Gerum ráð fyrir að ögn hreyfist eftir beinni línu með hröðun sem er skilgreind með þar sem (í metrum á sekúndu). Finnið hraðann og færsluna á tímanum t og heildarvegalengdina sem ögnin hefur farið fram að ef og
227.
Kúlu er kastað upp frá 1.5 m hæð með upphafshraðann 40 m/sek. Hröðun vegna þyngdarafls er −9.8 m/sek. 2. Ef loftmótstaða er hunsuð, finnið hraða kúlunnar og hæð hennar t sekúndum eftir að henni er kastað og áður en hún lendir á jörðinni.
228.
Kúlu er kastað upp frá 3 m hæð með upphafshraðann 60 m/sek. Hröðun vegna þyngdarafls er −9.8 m/sek. 2. Ef loftmótstaða er hunsuð, finnið hraða kúlunnar og hæð hennar t sekúndum eftir að henni er kastað og áður en hún lendir á jörðinni.
229.
Flatarmálið á hringlaga svæði vex með jöfnum hraða. Ef flatarmálið vex úr 4 π einingum í 9 π einingar milli tímanna og finnið heildarbreytinguna á geislanum á því tímabili.
230.
Kúlulaga blaðra er blásin upp með jöfnum hraða. Ef rúmmál blöðrunnar breytist úr 36 π tommum 3 í 288 π tommur 3 milli tímanna og sekúndur, finnið heildarbreytinguna á geisla blöðrunnar á því tímabili.
231.
Vatn rennur í keilulaga tank með þversniðsflatarmálið πx2 í hæðinni x og rúmmálið upp að hæðinni x. Ef vatn rennur í tankinn með hraðanum 1 m 3 /mín., finnið hæð vatnsins í tankinum eftir 5 mín. Finnið breytinguna á hæðinni milli 5 mín. og 10 mín.
232.
Láréttur sívalningslaga tankur hefur þversniðsflatarmálið í x metra hæð yfir botninum þegar
Rúmmálið V milli hæðanna a og b er Finnið rúmmálið milli hæðanna 2 m og 3 m.
Gerum ráð fyrir að olíu sé dælt í tankinn með hraðanum 50 L/min. Notið keðjuregluna, og finnið, sem fall af x, um hve marga metra á mínútu hæð olíunnar í tankinum breytist þegar hún er x metrar.
Hve lengi tekur að fylla tankinn upp að 3 m ef upphafleg fyllingarhæð er 2 m?
233.
Eftirfarandi tafla sýnir rafaflið í gígavöttum — það er að segja hraði orkunotkunarinnar — í tiltekinni borg á mismunandi tímum dags á dæmigerðu 24 klukkustunda tímabili, þar sem klukkustund 1 samsvarar tímanum frá miðnætti til 1 að morgni.
Klukkustund
Afl
Klukkustund
Afl
1
28
13
48
2
25
14
49
3
24
15
49
4
23
16
50
5
24
17
50
6
27
18
50
7
29
19
46
8
32
20
43
9
34
21
42
10
39
22
40
11
42
23
37
12
46
24
34
Finnið heildarorkuna í gígavattstundum (GWst.) sem borgin notar á dæmigerðu 24 klukkustunda tímabili.
234.
Meðalrafaflsnotkun heimilis (í hundruðum watta) á hverri klukkustund er sýnd í eftirfarandi töflu.
Klukkustund
Afl
Klukkustund
Afl
1
8
13
12
2
6
14
13
3
5
15
14
4
4
16
15
5
5
17
17
6
6
18
19
7
7
19
18
8
8
20
17
9
9
21
16
10
10
22
16
11
10
23
13
12
11
24
11
Reiknið meðalheildarorkuna sem er notuð á einum degi í kílóvattstundum (kWst.).
Ef eitt tonn af kolum gefur 1842 kWst., hve lengi er meðalheimili að brenna einu tonni af kolum?
Útskýrið hvers vegna gögnin gætu fallið að grafi af gerðinni
235.
Gögnin í eftirfarandi töflu eru notuð til að meta meðalafl Peter Sagan á hverri af síðustu 18 sekúndunum í 1. áfanga Tour de France árið 2012.
Sekúnda
Vött
Sekúnda
Vött
1
600
10
1200
2
500
11
1170
3
575
12
1125
4
1050
13
1100
5
925
14
1075
6
950
15
1000
7
1050
16
950
8
950
17
900
9
1100
18
780
Athugið að 1 W = 1 J/s og metið heildarorkuna sem var notuð í kílójúlum (kJ) og meðalafl Sagan á þessu tímabili.
236.
Gögnin í eftirfarandi töflu eru notuð til að meta meðalafl Peter Sagan á hverju 15 mínútna tímabili í 1. áfanga Tour de France árið 2012.
Mínútur
Vött
Mínútur
Vött
15
200
165
170
30
180
180
220
45
190
195
140
60
230
210
225
75
240
225
170
90
210
240
210
105
210
255
200
120
220
270
220
135
210
285
250
150
150
300
400
Metið heildarorkuna sem var notuð í kílójúlum, með hliðsjón af því að 1 W = 1 J/s.
237.
Dreifing tekna í Bandaríkjunum árið 2012 í þrepum upp á $5000 er sýnd í eftirfarandi töflu. Röð k sýnir hlutfall heimila með tekjur á bilinu til Röðin nær til allra heimila með tekjur á bilinu $200,000 til $250,000.
0
3.5
11
3.5
21
1.5
31
0.6
1
4.1
12
3.7
22
1.4
32
0.5
2
5.9
13
3.2
23
1.3
33
0.5
3
5.7
14
3.0
24
1.3
34
0.4
4
5.9
15
2.8
25
1.1
35
0.3
5
5.4
16
2.5
26
1.0
36
0.3
6
5.5
17
2.2
27
0.75
37
0.3
7
5.1
18
2.2
28
0.8
38
0.2
8
4.8
19
1.8
29
1.0
39
1.8
9
4.1
20
2.1
30
0.6
40
2.3
10
4.3
Metið hlutfall bandarískra heimila árið 2012 með tekjur undir $55,000.
Hve hátt hlutfall heimila var með tekjur yfir $85,000?
Teiknið gögnin og reynið að fella lögun þeirra að grafi af gerðinni fyrir hentug
238.
Þyngdarlögmál Newtons segir að þyngdarkrafturinn milli hlutar með massa M og hlutar með massa m, þegar fjarlægðin milli miðja þeirra er r, sé þar sem G er fasti sem ákvarðaður er með tilraunum Vinnan sem breytilegur kraftur vinnur á bili er skilgreind sem Ef massi jarðar er og geisli hennar er 6371 km, reiknið vinnuna sem þarf til að lyfta 1400 kg veðurgervihnetti á pólbraut í 850 km hæð yfir jörðu.
239.
Fyrir tiltekið vélknúið ökutæki er mesta mögulega hraðaminnkun við hemlun um það bil 7 m/sek. 2 á þurrri steinsteypu. Á blautu malbiki er hún um það bil 2.5 m/sek. 2. Þar sem 1 míla á klukkustund samsvarar 0.447 m/sek., finnið heildarvegalengdina í metrum sem bíll fer á þurrri steinsteypu frá því að hemlum er beitt þar til hann stöðvast alveg ef upphafshraðinn er 67 mílur á klukkustund (30 m/sek.) eða ef hraðinn þegar hemlun hefst er 56 mílur á klukkustund (25 m/sek.). Finnið samsvarandi vegalengdir ef yfirborðið er hált, blautt malbik.
240.
John er 25 ára gamall maður sem vegur 160 pund. Hann brennir hitaeiningar/klst. þegar hann hjólar í t klukkustundir. Ef hafrakaka inniheldur 55 hitaeiningar og John innbyrðir hitaeiningar úr kökum með hraðanum 4 t á t-tu klukkustundinni, hve margar hitaeiningar hefur hann brennt umfram inntöku eftir að hafa hjólað í 3 klukkustundir?
241.
Sandra er 25 ára gömul kona sem vegur 120 pund. Hún brennir hitaeiningar/klst. þegar hún gengur á hlaupabretti. Hitaeiningainntaka hennar úr Gatorade-drykk er 100 t hitaeiningar/klst. á t-tu klukkustundinni. Hve mörgum fleiri hitaeiningum hefur hún brennt en hún hefur innbyrt eftir að hafa gengið í 3 klukkustundir?
242.
Vélknúið ökutæki nær mestri eldsneytisnýtingu, 33 mílum á gallon, á jöfnum hraða sem er 40 mílur á klukkustund. Eldsneytisnýtingin minnkar með hraðanum 0.1 mpg/mph milli 40 og 50 mílna á klukkustund og með hraðanum 0.4 mpg/mph milli 50 og 80 mílna á klukkustund. Hver er eldsneytisnýtingin í mílum á gallon ef bílnum er ekið á 50 mílna hraða á klukkustund? Hver er eldsneytisnýtingin í mílum á gallon ef bílnum er ekið á 80 mílna hraða á klukkustund? Ef bensín kostar $3.50/gal, hver er eldsneytiskostnaðurinn við að aka 50 mílur á 40, 50 og 80 mílna hraða á klukkustund?
243.
Þótt sumar vélar séu eldsneytisnýtnari við tiltekið hestafl en aðrar minnkar eldsneytisnýting að meðaltali með auknu hestafli með hraðanum mpg/horsepower. Ef dæmigerð 50 hestafla vél hefur meðaleldsneytisnýtinguna 32 mílur á gallon, hver er meðaleldsneytisnýting vélar með eftirfarandi hestafl: 150, 300, 450?
244.
[T] Eftirfarandi tafla sýnir skattþrep alríkistekjuskatts árið 2013 eftir skattskyldum tekjum.
Bil skattskyldra tekna
Skatturinn er …
… af fjárhæð umfram
$0–$8925
10%
$0
$8925–$36,250
$892.50 + 15%
$8925
$36,250–$87,850
$4,991.25 + 25%
$36,250
$87,850–$183,250
$17,891.25 + 28%
$87,850
$183,250–$398,350
$44,603.25 + 33%
$183,250
$398,350–$400,000
$115,586.25 + 35%
$398,350
> $400,000
$116,163.75 + 39.6%
$400,000
Gerum ráð fyrir að Steve hafi nýlega fengið $10,000 launahækkun. Hve mikið af hækkuninni er eftir að alríkisskattur hefur verið greiddur ef laun Steve fyrir hækkunina voru $40,000? En ef þau voru $90,000? En ef þau voru $385,000?
245.
[T] Eftirfarandi tafla sýnir ímynduð gögn um þjónustustig tiltekinnar hraðbrautar.
Hraðabil á hraðbraut (mílur/klst.)
Ökutæki á klukkustund á hverri akrein
Þéttleikabil (ökutæki/mílu)
> 60
< 600
< 10
60–57
600–1000
10–20
57–54
1000–1500
20–30
54–46
1500–1900
30–45
46–30
1900 – 2100
45–70
<30
Óstöðugt
70–200
Teiknið fjölda ökutækja á klukkustund á hverri akrein á x-ásinn og hraðann á hraðbrautinni á y-ásinn.
Reiknið meðallækkun hraða (í mílum á klukkustund) fyrir hverja einingaraukningu á umferðarþunga (ökutæki á klukkustund á hverri akrein) þegar umferðarþunginn vex úr 600 í 1000, úr 1000 í 1500 og úr 1500 í 2100. Er lækkunin í mílum á klukkustund línulega háð aukningunni á fjölda ökutækja á klukkustund á hverri akrein?
Teiknið mínútur á hverja mílu (60 sinnum margföldunarandhverfa mílna á klukkustund) sem fall af fjölda ökutækja á klukkustund á hverri akrein. Er þetta fall línulegt?
Í næstu tveimur æfingum skuluð þið nota gögnin í eftirfarandi töflu, sem sýnir stofnstærð skallaarna á meginlandi Bandaríkjanna frá 1963 til 2000.
Ár
Fjöldi varppara skallaarna
1963
487
1974
791
1981
1188
1986
1875
1992
3749
1996
5094
2000
6471
246.
[T] Grafið hér að neðan sýnir annars stigs fallið ásamt gögnunum í töflunni á undan, staðlað þannig að samsvari 1963. Metið meðalfjölda skallaarna á ári á 37 ára tímabilinu með því að reikna meðalgildi p á
247.
[T] Grafið hér að neðan sýnir þriðja stigs fallið ásamt gögnunum í töflunni á undan, staðlað þannig að samsvari 1963. Metið meðalfjölda skallaarna á ári á 37 ára tímabilinu með því að reikna meðalgildi p á
248.
[T] Gerum ráð fyrir að þið farið í bílferð og skráið hraðann á hálftíma fresti eins og sýnt er í eftirfarandi töflu. Besta annars stigs nálgunin að gögnunum er og er sýnd á meðfylgjandi grafi. Heildið q til að meta heildarvegalengdina sem ekin er á 3 klukkustundunum.
Tími (klst.)
Hraði (mílur/klst.)
0 (upphaf)
50
1
40
2
50
3
60
Þegar bíll eykur hraðann er hröðunin ekki jöfn heldur breytileg. Í eftirfarandi æfingum skuluð þið nota töfluna hér að neðan, sem sýnir hröðunina mælda á hverri sekúndu þegar ökumaður ekur inn á hraðbraut.
Tími (sek.)
Hröðun (mph/sec)
1
11.2
2
10.6
3
8.1
4
5.4
5
0
Þegar bíll eykur hraðann er hröðunin ekki jöfn heldur breytileg. Í næstu þremur æfingum skuluð þið nota töfluna hér að neðan, sem sýnir hröðunina mælda á hverri sekúndu þegar ökumaður ekur inn á hraðbraut.
Tími (sek.)
Hröðun (mph/sec)
1
11.2
2
10.6
3
8.1
4
5.4
5
0
249.
[T] Meðfylgjandi graf sýnir bestu annars stigs nálgunina, að gögnunum í töflunni á undan. Reiknið meðalgildi til að meta meðalhröðunina milli og
250.
[T] Notið hröðunarjöfnuna úr æfingunni á undan til að finna samsvarandi jöfnu hraðans. Gerið ráð fyrir að upphafshraðinn sé 65 mílur á klukkustund og finnið hraðann á tímanum
251.
[T] Notið hraðajöfnuna úr æfingunni á undan til að finna samsvarandi vegalengdarjöfnu og gerið ráð fyrir að upphafleg vegalengd sé 0 mílur. Hve langt ókuð þið meðan bíllinn jók hraðann? (Ábending: Umreikna þarf tímaeiningarnar.)
252.
[T] Fjöldi hamborgara sem seldir eru á veitingastað yfir daginn er sýndur í eftirfarandi töflu. Meðfylgjandi graf sýnir bestu þriðja stigs nálgunina að gögnunum, þar sem samsvarar klukkan 9 að morgni og samsvarar klukkan 9 síðdegis. Reiknið meðalgildi til að meta meðalfjölda hamborgara sem seldir eru á klukkustund.
Klukkustundir frá miðnætti
Fjöldi seldra hamborgara
9
3
12
28
15
20
18
30
21
45
253.
[T] Íþróttakona hleypur fram hjá hreyfiskynjara sem skráir hraða hennar eins og sýnt er í eftirfarandi töflu. Besta línulega nálgunin að gögnunum, er sýnd á meðfylgjandi grafi. Notið meðalgildi milli og til að meta meðalhraða hlauparans.