7.3 Stuðlað að jákvæðu vinnuandrúmslofti
7.3 Framlag til jákvæðs starfsanda
Námsmarkmið
Í lok þessa kaflahluta áttu að geta:
Þú kannt að verja meiri tíma með samstarfsfólki en nokkrum öðrum, jafnvel fjölskyldu og vinum. Hæfni þín til að eiga góð samskipti við samstarfsfólk getur því haft veruleg áhrif á líf þitt og afstöðu þína til starfsins og vinnuveitandans. Á vinnustöðum mætast alls konar persónuleikar, en óháð vinnulagi, óskum eða sérvisku skuldar starfsfólk hvert öðru kurteisi og virðingu. Það merkir ekki að allir þurfi alltaf að vera sammála, því oft er nauðsynlegt að meta ólík sjónarmið um rekstrarvanda og tækifæri til að finna lausnir. Okkur ber þó jafnframt að takmarka ágreining við málefni en beina honum ekki að fólki. Þetta skuldum við hvert öðru sem manneskjur og einnig fyrirtækinu, svo deilur á vinnustað valdi hvorki fólkinu þar né fyrirtækinu sjálfu varanlegu tjóni.
Góð samskipti við samstarfsfólk
Starfsmaður sem á góð samskipti við samstarfsfólk getur stuðlað að betri árangri fyrirtækisins. Hvað getur starfsfólk gert til að skapa samstilltari vinnustað með jákvæðum starfsanda?
Eitt sem þú getur gert er að halda opnum huga. Þegar þú byrjar í nýju starfi veltir þú ef til vill fyrir þér hvort samskiptin við nýtt samstarfsfólk verði jafn góð og í fyrra starfi. Ef þér samdi ekki við fólkið þar og leitaðir að breytingu gætir þú óttast að sama staða komi upp á nýja vinnustaðnum. Ekki dæma fyrir fram. Kynnstu nýju samstarfsfólki. Þiggðu boð í hádegisverð eða bjóddu öðrum með þér, taktu þátt í viðburðum um helgar og félagslífi vinnustaðarins og ef til vill þeim hefðum sem tengja reynslumikið og nýtt starfsfólk í anda samvinnu.
Annað sem þú getur gert er að muna að sýna góðvild. Allir eiga slæman dag af og til. Ef þú sérð að samstarfsmaður á erfiðan dag getur óvænt góðverk bætt líðan viðkomandi. Það þarf ekki að vera stórt í sniðum. Bjóddu að vera lengur og hjálpa svo viðkomandi nái knöppum skilafresti eða færðu þeim sem sinnir sérstaklega erfiðu verkefni kaffi eða hollt snarl. Hafðu orðtakið í huga: „Gott er að vera mikilvægur, en mikilvægara er að vera góður.“
Til að samband geti gengið vel, þar á meðal samband samstarfsfólks, þurfa aðilarnir að bera virðingu hvert fyrir öðru og sýna hana í verki. Forðastu það sem gæti móðgað aðra. Eignaðu þér til dæmis ekki verk annarra. Sýndu víðsýni. Þegar einhver nefnir málefni á borð við stjórnmál eða trúarbrögð skaltu hlusta og sýna öðrum sjónarmiðum umburðarlyndi.
Sömuleiðis ber að forðast kynferðislega brandara, sögur, frásagnir og tvíræðar vísanir. Þótt þér kunni að finnast hægt að ræða hvað sem er í vinnunni er það ekki svo. Öðrum kann að þykja efnið ófyndið eða móðgandi og stjórnendur kunna að grípa til aðgerða gegn þér ef tilkynnt er um slíka hegðun. Samstarfsfólkið neyðist ef til vill til að hlusta, en þú ættir aldrei að setja það í óþægilega stöðu.
Leggðu þig fram um að eiga góð samskipti við alla, jafnvel erfitt fólk. Þú valdir ekki samstarfsfólkið og sumir kunna að vera erfiðir í samskiptum. Fagmennska krefst þess þó að við reynum að mynda eins góð starfstengsl og unnt er, óháð persónulegu áliti okkar á samstarfsfólkinu. Okkur líkar væntanlega mjög vel við suma, höfum hlutlausa afstöðu til annarra og kunnum raunverulega illa við enn aðra. Ábyrgð okkar á vinnustað er engu að síður að sýna öllum virðingu og að minnsta kosti kurteisi. Líklegt er að okkur líði þá betur með okkur sem fagfólk og að við stöndum jafnframt við skuldbindingar okkar gagnvart fyrirtækinu.
Að lokum skaltu ekki nota samfélagsmiðla til að slúðra. Slúður á vinnustað getur valdið vanda hvar sem er, en ef til vill sérstaklega á samfélagsmiðlum. Láttu því ekki undan þeirri freistingu að fá útrás á netinu vegna samstarfsfólks. Þá virðist þú smásmuguleg og óáreiðanleg manneskja og samstarfsfólk kann að hætta að eiga samskipti við þig. Þú gætir einnig brotið gegn samfélagsmiðlastefnu vinnuveitandans og átt á hættu agaviðurlög eða uppsögn.
Að skilja ólíka persónuleika
Það getur verið flókið að skilja ólíka persónuleika á vinnustað, en slíkur skilningur er nauðsynlegur til að byggja upp góðan samstarfsanda. Ein gagnleg leið kann að vera að efla eigin tilfinningagreind, það er hæfnina til að greina tilfinningar annarra og þekkja og stjórna eigin tilfinningum. Einn þáttur í beitingu tilfinningagreindar er samkennd, viljinn til að setja sig í spor annarra.
Við höfum öll ólíkan persónuleika í starfi sem birtist í því hvernig við hugsum og hegðum okkur á vinnustað. Persónuleikarnir eru margir og enginn þeirra er öðrum æðri eða óæðri, en þeir eru ein leið okkar til að sýna sérstöðu í starfi (mynd 7.6). Sum okkar treysta fyrst og fremst á rökhugsun og leggja áherslu á rök og skynsemi. Önnur láta hjartað ráða og leggja í samskiptum við aðra ávallt meiri áherslu á miskunn en réttlæti.
Starfsfólk getur einnig haft mjög ólíkan starfsstíl, það er þann hátt sem því finnst þægilegast að vinna verkefni sín. Sum okkar sækjast eftir sjálfstæði og störfum eða verkefnum sem þau geta leyst ein. Önnur kjósa teymis- eða verkefnavinnu sem leiðir þau í samskipti við ólíka persónuleika. Enn önnur vilja blöndu af þessu tvennu. Sum setja í forgang að ljúka verkinu á sem skilvirkastan hátt en önnur meta ferlið við að vinna verkefnið með öðrum og sameiginlega reynslu sem því fylgir. Enginn stíll er réttur eða rangur, en öllu starfsfólki gagnast að þekkja eigin óskir og vita eitthvað um persónuleika samstarfsfólks í starfi. Markmiðið er að hvert okkar geri sér grein fyrir því hvað stuðlar helst að eigin árangri og ánægju í starfi.
Að draga úr ofbeldi á vinnustað
Nýleg atvik hafa sýnt það, til dæmis skotárásin í höfuðstöðvum YouTube í San Bruno í Kaliforníu í apríl 2018, 21 að ofbeldi á vinnustað er raunverulegt vandamál. Allt starfsfólk á þátt í að gera vinnustaðinn bæði öruggan og samstilltan. Starfsfólki ber í reynd lagaleg og siðferðileg skylda til að beita ekki ofbeldi í starfi og stjórnendum ber að fyrirbyggja eða stöðva ofbeldi. Samkvæmt National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH), rannsóknastofnun OSHA, fellur ofbeldi á vinnustað yfirleitt í einn af fjórum flokkum: afbrotaásetning, ofbeldi eins starfsmanns gegn öðrum, ofbeldi sem á rætur í persónulegu sambandi og ofbeldi af hálfu viðskiptavinar. 22
Þegar afbrotaásetningur liggur að baki ofbeldi hefur gerandinn engin lögmæt tengsl við fyrirtækið eða starfsfólk þess og ofbeldið er oft hluti af afbroti á borð við rán eða hnupl. Ofbeldi milli samstarfsmanna á sér stað þegar núverandi eða fyrrverandi starfsmaður ræðst á annan starfsmann á vinnustaðnum. Um 15 prósent allra manndrápa á vinnustöðum má rekja til ofbeldis eins starfsmanns gegn öðrum. Öll fyrirtæki eiga á hættu slíkt ofbeldi og meðal áhættuþátta er að ekki sé gerð bakgrunnsathugun á sakaferli við ráðningu.
Þegar ofbeldi sprettur af vanda í persónulegu sambandi tengist gerandinn yfirleitt ekki fyrirtækinu beint heldur þolandanum sem starfar þar. Þessi flokkur nemur tæplega 10 prósentum allra manndrápa á vinnustöðum. Konur eru í meiri hættu en karlar á að verða fyrir slíku ofbeldi. Í fjórða tilvikinu á gerandinn lögmæt tengsl við fyrirtækið, ef til vill sem viðskiptavinur eða sjúklingur, og beitir ofbeldi í húsnæði þess. Stór hluti ofbeldis af hálfu viðskiptavina á sér stað í næturklúbbum, veitingarekstri og heilbrigðisþjónustu. Árið 2014 mátti rekja um fimmtung allra manndrápa á vinnustöðum til slíks ofbeldis. 23
Siðareglur
Fyrirtæki eiga rétt á að krefjast þess að starfsfólk, þar á meðal stjórnendur, taki siðferðilega ábyrgar ákvarðanir. Til að styðja við það markmið setja flest fyrirtæki skriflegar siðareglur eða starfsreglur sem allt starfsfólk á að fylgja. Þær taka til fjölmargra málefna, allt frá ástarsamböndum á vinnustað og kynferðislegri áreitni til reglna um ráðningar og uppsagnir, viðskiptamannarisnu, mútugreiðslna og gjafa, persónulegra viðskipta með hlutabréf fyrirtækisins sem kunna að bera vott um notkun innherjaupplýsinga um afkomu þess, aukastarfa og tuga annarra atriða. Dæmigerðar siðareglur, óháð fyrirtæki eða atvinnugrein, hafa einnig að geyma ýmis stöðluð ákvæði sem flétta oft saman reglufylgni og siðferðileg sjónarmið (tafla 7.1).
| Fylgni við öll lög | Starfsfólk verður að fylgja öllum lögum, þar á meðal lögum um mútugreiðslur, svik, verðbréf, umhverfismál, öryggi og ráðningarsambönd. |
| Spilling og svik | Starfsfólk má ekki þiggja tilteknar tegundir gjafa eða risnu frá viðskiptavinum, birgjum eða samstarfsaðilum. Mútugreiðslur eru bannaðar við allar aðstæður. |
| Hagsmunaárekstrar | Starfsfólk verður að upplýsa um og/eða forðast persónulega, fjárhagslega eða aðra hagsmuni sem gætu haft áhrif á hæfni þess til að sinna starfsskyldum sínum. |
| Eignir fyrirtækisins | Starfsfólk verður að umgangast eignir fyrirtækisins af virðingu og varfærni, misnota þær ekki og vernda húsnæði og aðrar efnislegar eignir þess. |
| Stefna um netöryggi og stafræn tæki | Starfsfólk má ekki nota tölvubúnað fyrirtækisins til að miðla ólöglegu, móðgandi eða ólöglega afrituðu efni eða heimsækja vefsvæði sem kunna að stefna neti eða netþjónum fyrirtækisins í hættu. Það verður að virða trúnaðarskyldu sína í öllum samskiptum á netinu. |
| Samfélagsmiðlastefna | Starfsfólki er [eða er ekki] heimilt að fara inn á eigin samfélagsmiðlareikninga á vinnutíma, en ætlast er til þess að það sýni ábyrgð, fylgi stefnu fyrirtækisins og haldi uppi framleiðni. |
| Kynferðisleg áreitni | Starfsfólk má ekki viðhafa óumbeðna eða óvelkomna kynferðislega tilburði, óska eftir kynferðislegri þjónustu eða sýna aðra munnlega eða líkamlega hegðun af kynferðislegum toga. Það er ávallt rangt að gera stöðuhækkun, umbun, þjálfun eða önnur starfstengd hlunnindi háð því að einstaklingur sætti sig við óvelkomna hegðun af kynferðislegum toga. 24 |
| Virðing á vinnustað | Starfsfólk verður að sýna samstarfsfólki á öllum stigum virðingu. Hvorki óviðeigandi né ólögleg hegðun verður liðin. |
Tvö svið verðskulda sérstaka athygli: netöryggi og áreitni. Nýlegar fréttir hafa varpað ljósi á innbrot í rafræn kerfi á borð við tölvur og gagnagrunna. Starfsfólk og stjórnendur geta óbeint stuðlað að slíkum brotum á gagnaöryggi með óheimilli netnotkun, hirðulegri notkun tölvupósts og annarri óvarkárni. Stórfyrirtæki á borð við Equifax, LinkedIn, Sony, Facebook og JP Morgan Chase hafa orðið fyrir þjófnaði á upplýsingum um viðskiptavini. Það hefur dregið úr trausti neytenda og stundum leitt til þess að fyrirtækin þurfa að greiða háar sektir. Starfsfólk á þátt í að koma í veg fyrir slík brot með því að fylgja nákvæmlega reglum fyrirtækisins um persónuvernd og trúnað, notkun og geymslu lykilorða og aðrar öryggisráðstafanir sem takmarka aðgang við þá sem hafa til þess heimild.
Almenningur er jafnframt orðinn meðvitaðri um áreitni á vinnustöðum, einkum vegna #MeToo-hreyfingarinnar sem fylgdi uppljóstrunum árin 2017 og 2018 um áralanga kynferðislega misnotkun af hálfu valdamikilla karla í Hollywood og Washington, DC, sem og á alls konar vinnustöðum, meðal annars í íþróttum og listum. Þolandi kynferðislegrar áreitni getur verið af hvaða kyni sem er, þar á meðal sama kyni og gerandinn. Gerandinn getur verið yfirmaður, samstarfsmaður, annar starfsmaður, stjórnandi eða stjórnarmaður, starfsnemi, ráðgjafi eða einstaklingur utan fyrirtækisins. Hverjar sem aðstæðurnar eru er áreitni og ógnandi hegðun röng og stundum refsiverð, og ávallt ber að tilkynna hana.