9.2 Bandvefsliðir

Í bandvefslið tengjast samliggjandi bein beint hvert öðru með trefjabandvef og því er ekkert liðhol milli þeirra (mynd 9.5). Bilið milli beinanna getur verið mjótt eða breitt. Bandvefsliðir eru af þremur gerðum. Saumur er mjór bandvefsliður milli flestra höfuðkúpubeina. Í trefjatengslum er lengra bil milli beinanna, en þeim er haldið saman ýmist með mjóu bandi úr trefjabandvef, sem nefnist liðband, eða breiðri bandvefsþynnu, sem nefnist millibeinahimna. Þessi gerð bandvefsliðar er milli bolhluta langbeina í framhandlegg og fótlegg. Að lokum eru fleygtengsl mjóir bandvefsliðir milli tannrótar og tannholunnar í kjálkanum sem tönnin situr í.

Öll höfuðkúpubein nema kjálkinn tengjast hvert öðru með bandvefslið sem nefnist saumur. Trefjabandvefurinn í saumi (heitið vísar til þess að binda eða sauma) tengir samliggjandi höfuðkúpubein sterklega og hjálpar þannig til við að vernda heilann og móta andlitið. Hjá fullorðnum liggja höfuðkúpubeinin þétt saman og trefjabandvefur fyllir mjótt bilið milli þeirra. Saumurinn er oft hlykkjóttur og myndar þétta tengingu sem kemur að mestu í veg fyrir hreyfingu milli beinanna (sjá mynd 9.5a). Höfuðkúpusaumar flokkast því starfrænt sem óhreyfanlegir liðir, þótt sumir saumar geti leyft smávægilegar hreyfingar milli höfuðkúpubeinanna.

Hjá nýburum og ungbörnum eru bandvefssvæðin milli beinanna mun breiðari, einkum efst og til hliðar á höfuðkúpunni þar sem síðar myndast þykktarsaumur, krúnusaumur, skeljasaumur höfuðkúpu og hnakkasaumur. Þessi breiðu bandvefssvæði nefnast höfuðmót (mynd 9.6). Í fæðingu gera höfuðmótin höfuðkúpuna sveigjanlega svo beinin geti færst nær hvert öðru eða skarast lítillega. Það auðveldar höfði barnsins að komast um fæðingarveginn. Eftir fæðingu gera þessi víðu bandvefssvæði höfuðkúpunni kleift að vaxa hratt samhliða stækkun heilans. Á fyrsta árinu eftir fæðingu mjókka höfuðmótin mikið þegar höfuðkúpubeinin stækka. Þegar bandvefurinn milli samliggjandi beina hefur minnkað í mjótt lag nefnast þessir bandvefsliðir saumar. Í sumum saumum beinmyndast bandvefurinn og breytist í bein þannig að samliggjandi bein vaxa saman. Slíkur samvöxtur beina nefnist sambeining (heitið merkir „tengd með beini“). Sambeining höfuðkúpubeina getur átt sér stað bæði snemma og seint á ævinni. Við fæðingu samanstanda ennisbein og kinnkjálkar af hægri og vinstri helmingum sem tengjast með saumum. Saumarnir hverfa við 14–15 ára aldur hjá stúlkum og 15–16 ára aldur hjá drengjum þegar helmingarnir vaxa saman og mynda eitt bein. Seint á ævinni byrja þykktarsaumur, krúnusaumur og hnakkasaumur höfuðkúpunnar að beinmyndast og höfuðkúpubeinin að vaxa saman, svo saumlínan hverfur smám saman.

Í framhandleggnum tengir millibeinahimna bolhluta sveifar og ölnar sterklega saman yfir breitt bil (sjá mynd 9.5b). Á sama hátt tengir millibeinahimna saman bola sköflungs og dálks í fótleggnum. Í fjærlið sköflungs og dálks eru liðfletir beinanna auk þess brjósklausir og trefjabandvefur ásamt liðböndum á fram- og afturhlið liðarins festir beinin saman yfir mjótt bil. Millibeinahimnan og þessi liðbönd mynda saman trefjatengsl sköflungs og dálks.

Fleygtengsl (heitið merkir „fest með boltum“) eru sérhæfð gerð bandvefsliðar sem festir tannrót í tannholu kinnkjálka (efri kjálka) eða kjálka (neðri kjálka) höfuðkúpunnar. Slík tengsl nefnast einnig tappa- og holuliður. Milli beinveggja tannholunnar og tannrótarinnar liggja fjölmargir stuttir strengir úr þéttum bandvef sem hver um sig nefnist tannhaldsband (sjá mynd 9.5c). Vegna hreyfingarleysis fleygtengsla flokkast þessi gerð liðar starfrænt sem óhreyfanlegur liður.