Námsgögn
Innskráning
Hleð efnisyfirliti...

Efnisyfirlit

  1. Formáli
  2. Heimildir
  3. Atriðaskrá
Líffæra- og lífeðlisfræði, 2. útgáfa (IS)Formáli

Formáli

NÆSTI KAFLI

Inngangur

Formáli

Um OpenStax

OpenStax er hluti af Rice-háskóla, sem er góðgerðarstofnun án hagnaðarsjónarmiða samkvæmt lið 501(c)(3). Markmið okkar er að gera framúrskarandi menntun aðgengilega öllum. Með samstarfi við góðgerðarsamtök og önnur fyrirtæki sem útbúa námsgögn vinnum við að því að ryðja algengustu hindrunum í námi úr vegi. Við trúum því að allir eigi að hafa aðgang að þekkingu og geti öðlast hann.

Um úrræði OpenStax

Aðlögun

Líffæra- og lífeðlisfræði, 2. útgáfa er gefin út með leyfinu Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 (CC BY-NC-SA). Það merkir að heimilt er að dreifa efninu, breyta því og byggja á því í öðrum verkum í tilgangi sem ekki er viðskiptalegur, að því gefnu að OpenStax og höfundar efnisins séu tilgreindir og öll afleidd verk gefin út með sama leyfi.

Bækur okkar eru gefnar út með opnum leyfum og því er heimilt að nota bókina í heild eða velja þá kafla og undirkafla sem henta best þörfum námskeiðsins. Kennarar geta sett efnið saman að vild með því að tilgreina valda kafla og undirkafla í kennsluáætlun í þeirri röð sem þeir kjósa. Einnig má setja beina tengingu í kennsluáætlunina á viðkomandi undirkafla í vefútgáfu bókarinnar.

Kennarar geta einnig útbúið sérsniðna útgáfu af OpenStax-bókinni. Nemendur geta nálgast slíka útgáfu á prenti eða stafrænu formi gegn vægu gjaldi í bókaverslun skólans. Nánari upplýsingar eru á síðu bókarinnar á OpenStax.org.

Einstaklingum og samtökum sem ekki starfa í viðskiptalegum tilgangi er heimilt að endurnýta myndverk sem gefin eru út með opnu leyfi, enda sé upprunalegrar heimildar getið á sama hátt og í bókinni. (Fyrirtæki og aðrir aðilar í atvinnustarfsemi skulu hafa samband við OpenStax til að ræða endurnýtingarrétt og leyfi.) Til að bæta læsileika og flæði efnis fylgir heimildartilvísun ekki öllum myndverkum í meginmáli bókarinnar. Ef myndverk úr þessari bók er endurnýtt án þess að heimildartilvísun fylgi því skal nota eftirfarandi tilvísun: Höfundarréttur Rice University, OpenStax, samkvæmt leyfinu CC BY-NC-SA 4.0.

Leiðréttingar

Allar kennslubækur OpenStax fara í gegnum ítarlegt ritrýningarferli. Engu að síður geta villur leynst í þeim, rétt eins og í öðrum faglega unnum kennslubókum. Þar sem bækurnar eru gefnar út á vef getum við uppfært þær reglulega þegar kennslufræðileg rök mæla með því. Tillögum að leiðréttingum má skila með tenglinum á síðu bókarinnar á OpenStax.org. Sérfræðingar á viðkomandi fræðasviði fara yfir allar slíkar tillögur. OpenStax leggur áherslu á gagnsæi um allar uppfærslur og því er einnig að finna skrá yfir eldri leiðréttingar á síðu bókarinnar á OpenStax.org.

Útgáfuform

Bókina má nálgast ókeypis í vefútgáfu eða á PDF-sniði á OpenStax.org og fá hana prentaða gegn vægu gjaldi.

Um Líffæra- og lífeðlisfræði, 2. útgáfu

Umfang og efnistök

Hlutar bókarinnar Líffæra- og lífeðlisfræði, 2. útgáfa fylgja því umfangi og þeirri efnisröð sem algengust eru í námskeiðum sem kennd eru á tveimur misserum. Ákvarðanir um gerð bókarinnar byggðust á ráðgjöf hundruða háskólakennara sem kenna fagið, auk kennsluhönnuða, sérfræðinga í námsárangri og menntarannsakenda sem hafa stutt kennara og nemendur í líffæra- og lífeðlisfræði. Þessi ráðgjöf leiddi til nýjunga í myndefni, hugtakanotkun, starfsfræðslu, hagnýtri beitingu og námi með margmiðlun, með það að markmiði að gera efnið merkingarbærara fyrir nemendur. Leitast var við að gera fræðigreinina áhugaverða og tengja hana aðstæðum nemenda, svo að þeir öðlist hagnýta þekkingu sem nýtist í frekara námi og starfi.

1.
hluti: Skipulagsstig
[Sýna/fela lausn]

Kaflar 1–4 veita nemendum grunnskilning á líffæra- og lífeðlisfræði mannsins, þar á meðal hugtakanotkun fræðigreinarinnar, skipulagsstigum líkamans og undirstöðuatriðum efnafræði og frumulíffræði. Kaflarnir leggja grunn að frekara námi um mannslíkamann. Sérstök áhersla er lögð á hvernig svæði líkamans, mikilvæg efni og frumur viðhalda samvægi. Kafli 1 Inngangur að mannslíkamanum Kafli 2 Efnafræðilegt skipulagsstig Kafli 3 Frumustig skipulags Kafli 4 Vefjastig skipulags

2.
hluti: Stoð og hreyfing
[Sýna/fela lausn]

Í köflum 5–11 kynnast nemendur húðinni, stærsta líffæri líkamans, og rannsaka beinagrindar- og vöðvakerfi líkamans í hefðbundinni efnisröð. Í þessum hluta er í fyrsta sinn fjallað kerfisbundið um tiltekin líffærakerfi. Jafnframt er áfram lögð áhersla á samvægi og á sjúkdóma og kvilla sem geta raskað því. Kafli 5 Húðkerfið Kafli 6 Bein og beinvefur Kafli 7 Ásgrind Kafli 8 Útlimagrind Kafli 9 Liðamót Kafli 10 Vöðvavefur Kafli 11 Vöðvakerfið

3.
hluti: Stjórnun, samþætting og stýring
[Sýna/fela lausn]

Kaflar 12–17 hjálpa nemendum að svara spurningum um hvernig tauga- og innkirtlakerfin stjórna líkamsstarfseminni. Sérskynjun er felld inn í kaflann um viljastýrða taugakerfið, sem er frávik frá hefðbundinni efnisröð. Kaflinn um taugaskoðun veitir nemendum einstaka leið til að skilja starfsemi taugakerfisins með fimm einföldum en öflugum greiningarprófum. Kafli 12 Inngangur að taugakerfinu Kafli 13 Líffærafræði taugakerfisins Kafli 14 Viljastýrða taugakerfið Kafli 15 Ósjálfráða taugakerfið Kafli 16 Taugaskoðun Kafli 17 Innkirtlakerfið

4.
hluti: Líkamsvökvar og flutningur
[Sýna/fela lausn]

Í köflum 18–21 rannsaka nemendur helstu leiðir sem flytja efni sem líkaminn þarf til starfsemi sinnar, stjórna innra umhverfi hans og veita honum vernd. Kafli 18 Blóð Kafli 19 Hjarta- og æðakerfið: Hjartað Kafli 20 Hjarta- og æðakerfið: Æðar og blóðrás Kafli 21 Sogæðakerfið og ónæmi

5.
hluti: Orka, viðhald og efnaflutningur milli líkamans og umhverfisins
[Sýna/fela lausn]

Í köflum 22–26 kynnast nemendur samspili líffærakerfa við ytra umhverfið þegar efni berast inn í líkamann og út úr honum, orka er unnin, úrgangsefni losuð og innri kerfum sem stýra þessum efnaflutningi viðhaldið. Í skýringum og myndum er sérstök áhersla lögð á tengsl byggingar og starfsemi. Kafli 22 Öndunarkerfið Kafli 23 Meltingarkerfið Kafli 24 Næring og efnaskipti Kafli 25 Þvagkerfið Kafli 26 Jafnvægi vökva, raflausna og sýru–basa

6.
hluti: Þroski mannsins og samfella lífsins
[Sýna/fela lausn]

Í lokaköflunum er fjallað um æxlunarkerfi karla og kvenna, þroskaferil mannsins og mismunandi stig meðgöngu. Að lokum eru meginferli erfða rifjuð upp. Kafli 27 Æxlunarkerfið Kafli 28 Þroski og erfðir

Breytingar í annarri útgáfu

Endurskoðun bókarinnar Líffæra- og lífeðlisfræði, 2. útgáfa leggur áherslu á kennslu sem stuðlar að inngildingu og jafnræði, vísindalega nákvæmni og aukinn stuðning við kennara og nemendur. Endurbæturnar byggjast á ítarlegri endurgjöf frá kennurum sem hafa tekið bókina í notkun, frumkvöðlum í námskrárgerð og sérfræðingum í jafnræði.

Helstu breytingar í þessari endurskoðun eru eftirfarandi:

  • Í umfjöllun um starfsemi innkirtlakerfisins, æxlun, þroska, erfðir og skyld efni er í annarri útgáfu gerður skýrari og nákvæmari greinarmunur á atriðum sem tengjast líffræðilegu kyni. Jafnframt hefur rangri samsömun og röngum alhæfingum um líffræðilegt kyn og kyngervi verið eytt. OpenStax þakkar Sam Long og River Suh, stofnendum Gender-Inclusive Biology, fyrir ítarlega ráðgjöf og stuðning.
  • Margar myndanna hafa verið endurbættar svo að þær endurspegli betur fjölbreytileika fólks. Einnig hefur verið bætt við ljósmyndum af ýmsum sjúkdómsástandum, einkennum og kvillum sem birtast með ólíkum hætti eftir húðlit. (Athugið að margar breytinganna á myndum voru gerðar áður en önnur útgáfa var endurskoðuð.)
  • Í umfjöllun og myndum um erfðafræði og erfðir hafa hugtakanotkun og skýringar sem varða uppeldi og hlutverk foreldra verið gerðar skýrari.
  • Ýmsar rannsóknartilvísanir og tölulegar upplýsingar hafa verið uppfærðar og hugtakanotkun endurbætt til að efla fjölbreytni í framsetningu og tryggja að efnið sé sem nýjast.

Þessum endurbótum er ætlað að skapa námsumhverfi þar sem allir eru velkomnir og þátttaka allra er studd. Þær stuðla jafnframt að vísindalega traustum vinnubrögðum sem nemendur munu kynnast í námi og starfi. Viðbæturnar og breytingarnar voru útfærðar þannig að þær auðgi og styðji við nám allra notenda án þess að breyta almennri nálgun bókarinnar. OpenStax og höfundar bókarinnar gera sér grein fyrir þeim erfiðleikum sem endurskipulagning og breytt númeraröð geta valdið. Því hafa umfangsmiklar breytingar á texta og myndum verið felldar inn í fyrirliggjandi uppbyggingu og skipulag bókarinnar. Ítarlegar leiðbeiningar um yfirfærslu verða aðgengilegar í kennaraúrræðum bókarinnar á OpenStax.org.

Kennslufræðilegur grunnur og einkenni

Bókin Líffæra- og lífeðlisfræði, 2. útgáfa er samin til að efla vísindalæsi. Í bókinni eru efnisinnskot sem virkja nemendur með því að kafa dýpra í valin viðfangsefni.

  • Raskað samvægi fjallar um áhrif og afleiðingar þess þegar samvægi í líkamanum raskast.
  • Raskanir varpa ljósi á röskun sem tengist því líffærakerfi sem um ræðir. Þar kann að vera fjallað um eina tiltekna röskun eða hóp skyldra raskana.
  • Sjúkdómar varpa ljósi á sjúkdóm sem tengist því líffærakerfi sem um ræðir.
  • Öldrun fjallar um áhrif öldrunar á líffærakerfi og um tilteknar raskanir sem koma fram með tímanum.
  • Starfstengsl veita upplýsingar um ýmis störf sem nemendur í tengdum heilbrigðisgreinum sækjast gjarnan eftir, svo sem störf tæknimanna á heilbrigðissviði, réttarlækna og taugalífeðlisfræðinga. Nemendur kynnast menntunarkröfum þessara starfa og daglegum verkefnum þeirra.
  • Tengsl við daglegt líf tengja hugtök líffæra- og lífeðlisfræðinnar við ný málefni og fjalla um þau út frá daglegu lífi. Meðal viðfangsefna eru „Vefaukandi sterar“ og „Áhrif óbeinna tóbaksreykinga“.
  • Gagnvirkir tenglar vísa nemendum á æfingar, hermilíkön, hreyfimyndir og myndskeið á netinu sem setja kjarnaefnið í víðara samhengi og auðvelda skilning. Í mörgum efnisinnskotum eru tenglar á gagnvirka WebScopes-vefsjá Michigan-háskóla, þar sem nemendur geta stækkað smásjármyndir í safninu. Ritrýnar og aðrir sérfræðingar á fræðasviðinu fóru yfir þessi úrræði til að tryggja að þau væru gagnleg og nákvæm. Nemendur eru eindregið hvattir til að kynna sér tenglana, hvort sem þeir horfa á myndskeið eða færa gögn inn í hermilíkan. Þannig nýta þeir efnið sem best og læra jafnframt að leita upplýsinga sjálfstætt.

Lífleg myndræn framsetning með nemandann í brennidepli

Sérstök nálgun okkar að myndrænu efni er hönnuð þannig að aðeins mikilvægustu þættir hverrar myndar fái áherslu. Myndstílnum er einkum ætlað að beina námi nemenda að kjarnaefninu með áhrifaríkri blöndu hefðbundinnar framsetningar og nýjunga í kennslufræði.

Stór hluti myndefnis bókarinnar er gerður úr svörtum línuteikningum. Mikilvægustu byggingarnar eru dregnar fram með þykkustu línunum og skygging er notuð til að sýna rúmd og lögun. Litir eru notaðir í hófi til að draga fram og skýra meginatriði myndarinnar sem varða líffærafræði eða starfsemi. Aðferðinni er ætlað að beina athygli nemenda að mikilvægasta námsatriði myndarinnar án þess að óhóflegir litstiglar, skuggar og ljósfletir trufli. Myndir eru í fullum lit þegar byggingin eða ferlið krefst þess, til dæmis myndir af vöðvum og hjarta- og æðakerfinu.

Lituð teikning af koki.

Með því að draga mikilvægustu hluta myndarinnar fram hjálpar myndefnið nemendum að einbeita sér að meginatriðunum án þess að ofhlaða þá upplýsingum.

Smásjármyndir

Stækkun smásjármynda hefur verið reiknuð út frá þeirri hlutlinsu sem notuð var þegar myndin var tekin. Ef smásjármynd var tekin við 40× stækkun og myndin síðan stækkuð tvöfalt til viðbótar var lokastækkun hennar reiknuð sem 80×.

Athugið að þegar bókin er skoðuð á rafrænu formi tekur stækkun smásjármyndar sem tilgreind er í textanum ekki mið af stærð eða stækkun skjásins á tækinu. Raunveruleg stækkun kann því að vera nokkuð breytileg.

Lituð teikning af koki.

Þessir kirtlar seyta fitu sem smyr og verndar húðina. Ljóssmásjá (LM), 400× stækkun. (Smásjármynd frá stjórn læknadeildar Michigan-háskóla © 2012)

Svör við spurningum í bókinni

Nemendur finna svör við spurningum með oddatölum sem fylgja gagnvirkum tenglum, upprifjunarspurningum og spurningum um gagnrýna hugsun í úrlausnahefti nemenda á síðu nemendaúrræða. Til að veita kennurum sem mest svigrúm eru svör við slíkum spurningum með sléttum tölum aðeins aðgengileg kennurum á síðu kennaraúrræða.

Viðbótarúrræði

Úrræði fyrir nemendur og kennara

Við höfum tekið saman viðbótarúrræði fyrir bæði nemendur og kennara, þar á meðal leiðbeiningar um fyrstu skref, úrlausnaleiðbeiningar fyrir kennara, handvalda skrá yfir myndskeið og nokkrar gerðir af PowerPoint-glærum og myndefni. Aðgangur að kennaraúrræðum krefst staðfests kennarareiknings. Hægt er að sækja um slíkan aðgang við innskráningu eða þegar reikningur er stofnaður á OpenStax.org. Nemendaúrræði fela meðal annars í sér skipulagðar fyrirlestrarglósur, úrlausnahefti nemenda og framburðarleiðbeiningar.

Samfélagssvæði

OpenStax er í samstarfi við Institute for the Study of Knowledge Management in Education (ISKME) um samfélagssvæði á OER Commons-vefnum um opin námsgögn. Þar geta kennarar deilt án endurgjalds námsgögnum sem samfélagið hefur útbúið til stuðnings OpenStax-bókum. Á samfélagssvæðunum geta kennarar hlaðið upp eigin efni eða sótt gögn til notkunar í námskeiðum sínum, meðal annars viðbótarefni, kennslugögn, margmiðlunarefni og annað efni sem tengist námskeiðinu. Kennarar eru hvattir til að skrá sig á samfélagssvæði þeirra námsgreina sem tengjast best kennslu þeirra og rannsóknum. Þar geta þeir bæði auðgað námskeið sín og átt samskipti við aðra kennara. Samfélagssvæðin má nálgast á www.oercommons.org/hubs/openstax.

Tæknisamstarfsaðilar

Tæknisamstarfsaðilar okkar deila því markmiði að gera vönduð námsgögn aðgengileg og bjóða valfrjáls verkfæri gegn vægu gjaldi sem eru samþætt OpenStax-bókum. Tæknilausnir sem standa til boða með bókinni má finna á síðu hennar á OpenStax.org.

Um höfunda

Aðalhöfundar

J. Gordon Betts, Tyler Junior College
Peter Desaix, University of North Carolina at Chapel Hill
Eddie Johnson, Central Oregon Community College
Jody E. Johnson, Arapahoe Community College
Oksana Korol, Aims Community College
Dean Kruse, Portland Community College
Brandon Poe, Springfield Technical Community College
James A. Wise, Hampton University
Mark Womble, Youngstown State University
Kelly A. Young, California State University, Long Beach

Ráðgjafi

Robin J. Heyden

Meðhöfundar

Kim Aaronson, Aquarius Institute; Triton College
Lopamudra Agarwal, Augusta Technical College
Gary Allen, Dalhousie University
Robert Allison, McLennan Community College
Heather Armbruster, Southern Union State Community College
Timothy Ballard, University of North Carolina Wilmington
Matthew Barlow, Eastern New Mexico University
William Blaker, Furman University
Julie Bowers, East Tennessee State University
Emily Bradshaw, Florida Southern College
Nishi Bryska, University of North Carolina, Charlotte
Susan Caley Opsal, Illinois Valley Community College
Boyd Campbell, Southwest College of Naturopathic Medicine and Health Sciences
Ann Caplea, Walsh University
Marnie Chapman, University of Alaska, Sitka
Barbara Christie-Pope, Cornell College
Kenneth Crane, Texarkana College
Maurice Culver, Florida State College at Jacksonville
Heather Cushman, Tacoma Community College
Noelle Cutter, Molloy College
Lynnette Danzl-Tauer, Rock Valley College
Jane Davis, Aurora University
AnnMarie DelliPizzi, Dominican College
Susan Dentel, Washtenaw Community College
Pamela Dobbins, Shelton State Community College
Patty Dolan, Pacific Lutheran University
Sondra Dubowsky, McLennan Community College
Peter Dukehart, Three Rivers Community College
Ellen DuPré, Central College
Elizabeth DuPriest, Warner Pacific College
Pam Elf, University of Minnesota
Sharon Ellerton, Queensborough Community College
Carla Endres, Utah State University - College of Eastern Utah: San Juan Campus
Myriam Feldman, Lake Washington Institute of Technology; Cascadia Community College
Greg Fitch, Avila University
Lynn Gargan, Tarant County College
Michael Giangrande, Oakland Community College
Chaya Gopalan, St. Louis College of Pharmacy
Victor Greco, Chattahoochee Technical College
Susanna Heinze, Skagit Valley College
Ann Henninger, Wartburg College
Dale Horeth, Tidewater Community College
Michael Hortsch, University of Michigan
Rosemary Hubbard, Marymount University
Mark Hubley, Prince George's Community College
Branko Jablanovic, College of Lake County
Norman Johnson, University of Massachusetts Amherst
Mark Jonasson, North Arkansas College
Jeff Keyte, College of Saint Mary
William Kleinelp, Middlesex County College
Leigh Kleinert, Grand Rapids Community College
Brenda Leady, University of Toledo
John Lepri, University of North Carolina, Greensboro
Sarah Leupen, University of Maryland, Baltimore County
Lihua Liang, Johns Hopkins University
Robert Mallet, University of North Texas Health Science Center
Bruce Maring, Daytona State College
Elisabeth Martin, College of Lake County
Natalie Maxwell, Carl Albert State College, Sallisaw
Julie May, William Carey University
Debra McLaughlin, University of Maryland University College
Nicholas Mitchell, St. Bonaventure University
Shobhana Natarajan, Brookhaven College
Phillip Nicotera, St. Petersburg College
Mary Jane Niles, University of San Francisco
Ikemefuna Nwosu, Parkland College; Lake Land College
Betsy Ott, Tyler Junior College
Ivan Paul, John Wood Community College
Aaron Payette, College of Southern Nevada
Scott Payne, Kentucky Wesleyan College
Cameron Perkins, South Georgia College
David Pfeiffer, University of Alaska, Anchorage
Thomas Pilat, Illinois Central College
Eileen Preston, Tarrant County College
Mike Pyle, Olivet Nazarene University
Robert Rawding, Gannon University
Jason Schreer, State University of New York at Potsdam
Laird Sheldahl, Mt. Hood Community College
Brian Shmaefsky, Lone Star College System
Douglas Sizemore, Bevill State Community College
Susan Spencer, Mount Hood Community College
Cynthia Standley, University of Arizona
Robert Sullivan, Marist College
Eric Sun, Middle Georgia State College
Tom Swenson, Ithaca College
Kathleen Tallman, Azusa Pacific University
Rohinton Tarapore, University of Pennsylvania
Elizabeth Tattersall, Western Nevada College
Mark Thomas, University of Northern Colorado
Janis Thompson, Lorain County Community College
Rita Thrasher, Pensacola State College
David Van Wylen, St. Olaf College
Lynn Wandrey, Mott Community College
Margaret Weck, St. Louis College of Pharmacy
Kathleen Weiss, George Fox University
Neil Westergaard, Williston State College
David Wortham, West Georgia Technical College
Umesh Yadav, University of Texas Medical Branch
Tony Yates, Oklahoma Baptist University
Justin York, Glendale Community College
Cheri Zao, North Idaho College
Elena Zoubina, Bridgewater State University; Massasoit Community College
Shobhana Natarajan, Alcon Laboratories, Inc.

Sérstakar þakkir

OpenStax þakkar stjórn læknadeildar Michigan-háskóla fyrir afnot af umfangsmiklu safni smásjármynda. Margar smásjármyndanna frá Michigan-háskóla sem birtast í bókinni Líffæra- og lífeðlisfræði, 2. útgáfa eru gagnvirkar WebScopes-vefsjár sem nemendur geta skoðað með því að stækka þær og minnka.

Námsgögn.is þýðing á efni frá OpenStax. Frítt frumrit: https://openstax.org/books/anatomy-and-physiology-2e/pages/1-introduction Leyfi upprunabókar: CC BY-NC-SA 4.0. Námsgögn er sjálfstætt verkefni; OpenStax hvorki styður né vottar þýðinguna.

NÆSTI KAFLI

Inngangur