2.1.1 Reikna flatarmál svæðis milli tveggja ferla með því að heilda með tilliti til óháðu breytunnar.
2.1.2 Finna flatarmál samsetts svæðis.
2.1.3 Reikna flatarmál svæðis milli tveggja ferla með því að heilda með tilliti til háðu breytunnar.
Í Inngangi að heildun þróuðum við hugmyndina um ákveðið heildi til að reikna flatarmálið undir ferli á gefnu bili. Í þessum hluta útvíkkum við hugmyndina og reiknum flatarmál flóknari svæða. Við byrjum á því að finna flatarmálið milli tveggja ferla sem eru gröf falla af og tökum fyrst einfalda tilvikið þar sem gildi annars fallsins er alltaf stærra en gildi hins. Síðan skoðum við tilvik þar sem gröf fallanna skerast. Að lokum athugum við hvernig reikna má flatarmálið milli tveggja ferla sem eru gröf falla af
Flatarmál svæðis milli tveggja ferla
Látum og vera samfelld föll á bili þannig að á Við viljum finna flatarmálið milli grafa fallanna, eins og sýnt er á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.2. Flatarmálið milli grafa tveggja falla, og á bilinu
Eins og áður skiptum við bilinu eftir og nálgum flatarmálið milli grafa fallanna með rétthyrningum. Fyrir látum við því vera reglulega skiptingu á Fyrir veljum við síðan punkt og reisum á hverju bili rétthyrning sem nær lóðrétt frá til Mynd 2.3 (a) sýnir rétthyrningana þegar er valinn sem vinstri endapunktur bilsins og Mynd 2.3 (b) sýnir einn dæmigerðan rétthyrning nánar.
Mynd 2.3. (a) Við getum nálgað flatarmálið milli grafa tveggja falla, og með rétthyrningum. (b) Dæmigerður rétthyrningur nær frá öðrum ferlinum til hins.
Hæð hvers rétthyrnings er og breidd hans er Þegar flatarmál allra rétthyrninganna eru lögð saman sést að flatarmálið milli ferlanna er nálgað með
Þetta er Riemann-summa. Við tökum því markgildið þegar og fáum
Niðurstöðurnar eru teknar saman í eftirfarandi setningu.
Við beitum setningunni í eftirfarandi dæmi.
Dæmi 2.1
Flatarmál svæðis milli tveggja ferla 1
Látum R vera svæðið sem afmarkast að ofan af grafi fallsins og að neðan af grafi fallsins á bilinu og finnið flatarmál svæðisins
Lausn
Svæðið er sýnt á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.4. Sýnt er svæði milli tveggja ferla þar sem annar ferillinn liggur alls staðar ofar en hinn.
Við höfum
Flatarmál svæðisins er
Í dæmi 2.1 var viðkomandi bil gefið í verkefnislýsingunni. Oft viljum við þó ákvarða bilið út frá skurðpunktum grafa fallanna. Þetta er sýnt í eftirfarandi dæmi.
Dæmi 2.2
Flatarmál svæðis milli tveggja ferla 2
Látum vera svæðið sem afmarkast að ofan af grafi fallsins og að neðan af grafi fallsins og finnið flatarmál svæðisins
Lausn
Svæðið er sýnt á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.5. Grafið sýnir svæðið fyrir neðan graf f ( x ) og fyrir ofan graf g ( x ) .
Fyrst þurfum við að finna skurðpunkta grafa fallanna. Með því að setja fáum við
Gröf fallanna skerast þegar eða og því heildum við frá til Þar sem fyrir fæst
Flatarmál svæðisins er einingar 2.
Flatarmál samsettra svæða
Hingað til höfum við gert ráð fyrir að á öllu bilinu sem er til skoðunar. En hvað gerum við ef svæðið afmarkast af gröfum falla sem skerast? Þá aðlögum við aðferðina sem við höfum þróað með því að nota tölugildisfallið.
Í reynd þarf að skipta bilinu upp og reikna nokkur heildi þegar setningunni er beitt, eftir því hvort fallgildið er stærra á hverjum hluta bilsins. Við skoðum þessa aðferð í eftirfarandi dæmi.
Dæmi 2.3
Flatarmál svæðis sem afmarkast af föllum sem skerast
Látum R vera svæðið milli grafa fallanna og á bilinu og finnið flatarmál svæðisins
Lausn
Svæðið er sýnt á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.6. Skipta má svæðinu milli tveggja ferla í tvö undirsvæði.
Mynd 2.7. Reikna þarf tvö heildi til að finna flatarmál svæðisins.
Lausn
Eins og í dæmi 2.3 þurfum við að skipta bilinu í tvo hluta. Gröf fallanna skerast við (setjið og leysið með tilliti til x). Við reiknum því tvö aðskilin heildi, annað á bilinu og hitt á bilinu
Á bilinu afmarkast svæðið að ofan af og að neðan af x-ásnum. Því fæst
Á bilinu afmarkast svæðið að ofan af og að neðan af og því fæst
Þegar flatarmálin eru lögð saman fæst
Flatarmál svæðisins er einingar 2.
Svæði skilgreind með tilliti til y
Í dæmi 2.4 þurftum við að reikna tvö aðskilin heildi til að finna flatarmál svæðisins. Til er önnur aðferð sem krefst aðeins eins heildis. Hvað gerist ef við lítum á ferlana sem gröf falla af í stað falla af Skoðið mynd 2.7. Takið eftir að vinstra grafið, sýnt með rauðu, er gefið með fallinu Við getum einnig leyst jöfnuna með tilliti til og gefið ferilinn með fallinu (Athugið að gefur fallið einnig rétt sem fall af Af grafinu er þó ljóst að hér kemur jákvæða kvaðratrótin við sögu.) Á sama hátt er hægra grafið gefið með fallinu en einnig má gefa það með fallinu Þegar gröfin eru gefin sem föll af sést að svæðið afmarkast til vinstri af grafi annars fallsins og til hægri af grafi hins. Ef við heildum með tilliti til þurfum við því aðeins að reikna eitt heildi. Við skulum leiða út formúlu fyrir heildun af þessu tagi.
Látum og vera samfelld föll á bili þannig að fyrir öll Við viljum finna flatarmálið milli grafa fallanna, eins og sýnt er á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.8. Við getum fundið flatarmálið milli grafa tveggja falla, og
Nú skiptum við bilinu eftir og nálgum flatarmálið milli fallanna með láréttum rétthyrningum. Fyrir látum við því vera reglulega skiptingu á Fyrir veljum við síðan punkt og reisum á hverju bili rétthyrning sem nær lárétt frá til Mynd 2.9 (a) sýnir rétthyrningana þegar er valinn sem neðri endapunktur bilsins og Mynd 2.9 (b) sýnir einn dæmigerðan rétthyrning nánar.
Mynd 2.9. (a) Flatarmálið milli grafa tveggja falla, og er nálgað með rétthyrningum. (b) Flatarmál dæmigerðs rétthyrnings.
Hæð hvers rétthyrnings er og breidd hans er Flatarmálið milli ferlanna er því nálgað með
Þetta er Riemann-summa. Við tökum því markgildið þegar og fáum
Niðurstöðurnar eru teknar saman í eftirfarandi setningu.
Dæmi 2.5
Heildun með tilliti til y
Skoðum dæmi 2.4 aftur, en heildum nú með tilliti til Látum vera svæðið sem sýnt er á mynd 2.10. Finnið flatarmál með því að heilda með tilliti til
Mynd 2.10. Reikna má flatarmál svæðisins R með einu heildi þegar ferlarnir eru skoðaðir sem gröf falla af y .
Lausn
Fyrst þurfum við að setja gröfin fram sem föll af Eins og við sáum í upphafi hlutans má gefa vinstra grafið með fallinu og hægra grafið með fallinu
Nú þurfum við að ákvarða heildismörkin. Svæðið afmarkast að neðan af x-ásnum og neðra heildismarkið er því Efra heildismarkið ræðst af skurðpunkti grafanna, sem er punkturinn og er því Þar með fæst
Þegar flatarmál svæðisins er reiknað fæst
Flatarmál svæðisins er einingar 2.
Æfingar í hluta 2.1
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið reikna flatarmál svæðisins milli ferlanna tveggja á myndinni með því að heilda meðfram
1.
2.
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið skipta svæðinu milli ferlanna í tvö minni svæði og reikna síðan flatarmálið með því að heilda meðfram Athugið að reikna þarf tvö heildi.
3.
og
4.
og fyrir
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið reikna flatarmál svæðisins milli ferlanna tveggja með því að heilda meðfram
5.
6.
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið teikna gröf jafnanna og skyggja svæðið milli ferlanna. Reiknið flatarmál þess með því að heilda meðfram
7.
8.
9.
og á bilinu
10.
11.
12.
13.
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið teikna gröf jafnanna og skyggja svæðið milli ferlanna. Skiptið svæðinu í undirsvæði ef þess þarf til að reikna heildarflatarmál þess.
14.
15.
16.
og á bilinu
17.
á bilinu
18.
á bilinu
19.
og
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið teikna gröf jafnanna og skyggja svæðið milli ferlanna. Reiknið flatarmál þess með því að heilda meðfram
20.
21.
22.
23.
24.
25.
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið teikna gröf jafnanna og skyggja svæðið milli ferlanna. Reiknið flatarmál þess með því að heilda eftir x-ásnum eða y-ásnum, eftir því hvor leiðin virðist hentugri.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið finna nákvæmt flatarmál svæðisins sem gefnu jöfnurnar afmarka, ef unnt er. Ef ekki er hægt að ákvarða skurðpunktana með algebrulegum aðferðum skuluð þið nota reiknivél til að nálga þá með þremur aukastöfum og finna síðan nálgunargildi flatarmálsins.
38.
[T]
39.
[T]
40.
[T]
41.
[T]
42.
[T]
43.
[T]
44.
[T]
45.
[T]
46.
[T]
47.
[T]
48.
Stærsti þríhyrningurinn með grunnlínu sem liggur á og rúmast inni í efri helmingi einingahringsins er gefinn með og Sjá eftirfarandi mynd. Hvert er flatarmálið innan hálfhringsins en utan þríhyrningsins?
49.
Verksmiðja sem selur farsíma hefur jaðarkostnaðarfallið þar sem táknar fjölda seldra farsíma og er jaðarkostnaðurinn, í Bandaríkjadölum, við að selja síma. Jaðartekjufallið er , þar sem táknar jaðartekjur, í Bandaríkjadölum, af sölu farsíma. Finnið flatarmálið milli grafa þessara ferla og Hvað táknar flatarmálið?
50.
Skemmtigarður hefur jaðarkostnaðarfallið þar sem táknar fjölda seldra miða, og jaðartekjufallið Finnið heildarhagnaðinn sem fæst þegar miðar eru seldir. Notið reiknivél ef þess þarf til að ákvarða skurðpunkta með tveimur aukastöfum.
51.
Skjaldbakan og hérinn: Hraði hérans er gefinn með sínusfallinu , en hraði skjaldbökunnar er , þar sem er tími mældur í klukkustundum og hraðinn í mílum á klukkustund. Finnið flatarmálið milli ferlanna frá tímanum þar til skjaldbakan og hérinn fara fyrst aftur á sama hraða eftir eina klukkustund. Hvað táknar flatarmálið? Notið reiknivél ef þess þarf til að ákvarða skurðpunktana með þriggja aukastafa nákvæmni.
52.
Skjaldbakan og hérinn: Hraði hérans er gefinn með sínusfallinu , en hraði skjaldbökunnar er þar sem er tími mældur í klukkustundum og hraðinn í kílómetrum á klukkustund. Ef hlaupinu lýkur eftir klukkustund, hvort þeirra vinnur þá hlaupið, skjaldbakan eða hérinn, og með hversu miklum mun? Notið reiknivél ef þess þarf til að ákvarða skurðpunktana með þriggja aukastafa nákvæmni.
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið finna flatarmálið milli ferlanna með því að heilda fyrst með tilliti til og síðan með tilliti til Er önnur aðferðin auðveldari? Fáið þið sömu niðurstöðu?
53.
54.
55.
Leysið eftirfarandi dæmi með stærðfræðigreiningu og sannreynið síðan svarið með rúmfræði.
56.
Ákvarðið jöfnur hliða ferningsins sem snertir einingahringinn á öllum fjórum hliðum, eins og sýnt er á eftirfarandi mynd. Finnið flatarmálið milli jaðars ferningsins og einingahringsins. Er hægt að leysa dæmið á annan hátt án stærðfræðigreiningar?
57.
Finnið flatarmálið milli jaðars einingahringsins og þríhyrningsins sem afmarkast af og eins og sýnt er á eftirfarandi mynd. Er hægt að leysa dæmið án stærðfræðigreiningar?