8.1 Fullkomin samkeppni og mikilvægi hennar
8.1 Fullkomin samkeppni og mikilvægi hennar
Námsmarkmið
- lýst einkennum markaðar með fullkominni samkeppni
- útskýrt viðbrögð fyrirtækja í fullkominni samkeppni til skamms og langs tíma
Markaður telst vera með fullkominni samkeppni þegar fjögur skilyrði eru uppfyllt: (1) mörg fyrirtæki framleiða einsleitar vörur; (2) margir kaupendur og seljendur eru á markaðnum; (3) kaupendur og seljendur búa yfir öllum upplýsingum sem þeir þurfa til upplýstra ákvarðana; og (4) engar hömlur eru á því að fyrirtæki hefji eða hætti starfsemi á markaðnum. Inn- og útganga er því frjáls.
Fyrirtæki á markaði með fullkominni samkeppni er verðþegi: samkeppnin knýr það til að sætta sig við ríkjandi jafnvægisverð. Hækki það verð sitt jafnvel um eitt sent færist öll eftirspurnin til keppinautanna. Hveitiræktandi sem vill vita markaðsverð hveitis, líkt og í upphafsdæmi kaflans, verður að afla sér upplýsinga um það á netinu eða í útvarpi. Framboð og eftirspurn á markaðnum í heild ákvarða verðið; einstakur bóndi gerir það ekki. Hvert fyrirtæki er svo lítill hluti heildarmarkaðarins að það getur aukið eða minnkað framleiðslu sína án merkjanlegra áhrifa á heildarframboð eða markaðsverð.
Fullkomin samkeppni er fræðilegt öfgatilvik. Framleiðendur á ýmsum mörkuðum standa þó frammi fyrir fjölda keppinauta sem selja mjög áþekkar vörur og þurfa því oft að taka markaðsverðinu sem gefnu. Landbúnaðarmarkaðir eru algengt dæmi: afurðir sömu tegundar frá ólíkum bændum eru að mestu skiptanlegar. Samkvæmt mánaðarskýrslum bandaríska landbúnaðarráðuneytisins fengu bandarískir maísbændur að meðaltali 5,47 dali fyrir hverja skeppu í desember 2021. Bóndi sem hefði krafist 6,00 dala fyrir skeppuna hefði ekki fengið neina kaupendur. Seljandi í fullkominni samkeppni hefur heldur enga ástæðu til að selja undir jafnvægisverði, enda getur hann selt það magn sem hann kýs á markaðsverðinu. Beinsala smárra grænmetisframleiðenda við vegkant og sala lífrænna smábýla eru önnur dæmi um markaði sem nálgast fullkomna samkeppni.
Í þessum kafla er fjallað um hvernig fyrirtæki sem leitast við að hámarka hagnað velja framleiðslumagn á mörkuðum með fullkominni samkeppni. Við valið greina þau kostnað sinn með þeim aðferðum sem kynntar voru í kaflanum Framleiðsla, kostnaður og uppbygging atvinnugreina. Til skamms tíma velja þau það framleiðslumagn sem hámarkar hagnað eða, sé hagnaður ekki mögulegur, lágmarkar tap.
Til langs tíma laðar jákvæður hagrænn hagnaður fleiri fyrirtæki inn á markaðinn, en hagrænt tap ýtir fyrirtækjum út af honum. Langtímajafnvægi næst þegar engin ný fyrirtæki vilja koma inn á markaðinn, þau sem fyrir eru vilja ekki fara út af honum og hagrænn hagnaður hefur samkeppninnar vegna orðið núll.