12.2 Reglusetning með boðum og bönnum

12.2 Reglusetning með boðum og bönnum

Þegar Bandaríkin hófu að setja heildstæða umhverfislöggjöf undir lok sjöunda áratugar 20. aldar og í upphafi þess áttunda var algengt að lög takmörkuðu losun frá reykháfum og frárennslisleiðslum og kvæðu á um viðurlög ef mörkin væru brotin. Önnur lög skylduðu fyrirtæki til að setja upp tiltekinn mengunarvarnabúnað, til dæmis við útblástursrör bifreiða eða reykháfa. Lög sem bæði setja losunarmörk og geta tilgreint hvaða mengunarvarnatækni skuli nota nefnast reglusetning með boðum og bönnum. Fyrirtæki þurfa þá að bera kostnað af mengunarvörnum og taka þannig samfélagslegan kostnað mengunar með í reikninginn þegar þau ákveða framleiðslumagn.

Reglusetning með boðum og bönnum hefur skilað miklum árangri í umhverfisvernd og bætt umhverfisgæði í Bandaríkjunum. Árið 1970 stofnaði alríkisstjórnin Umhverfisverndarstofnun Bandaríkjanna (e. Environmental Protection Agency, EPA) til að hafa umsjón með framkvæmd umhverfislaga. Sama ár samþykkti Bandaríkjaþing lög um hreint loft (Clean Air Act) gegn loftmengun. Árið 1972 samþykkti þingið síðan víðtæk lög um hreint vatn (Clean Water Act), sem forsetinn undirritaði. Þessi lög, ásamt síðari breytingum, hafa átt stóran þátt í hreinna lofti og vatni í Bandaríkjunum á síðustu áratugum. Hagfræðingar hafa þó bent á þrjá annmarka reglusetningar af þessu tagi.

Í fyrsta lagi hvetur reglusetning með boðum og bönnum ekki til frekari úrbóta þegar lögbundnu viðmiði hefur verið náð. Eftir að fyrirtæki uppfyllir viðmiðið hefur það engan beinan hvata til að draga enn meira úr mengun.

Í öðru lagi er reglusetning með boðum og bönnum ósveigjanleg. Oft gildir sama losunarviðmið um alla mengunarvalda og jafnvel er krafist sömu mengunarvarnatækni. Ekki er tekið tillit til þess að sum fyrirtæki geta uppfyllt viðmiðið, eða gengið lengra, með litlum tilkostnaði en önnur aðeins með miklum kostnaði. Fyrirtækin hafa heldur ekki hvata til að endurskoða framleiðsluaðferðir sínar frá grunni, jafnvel þótt þannig mætti draga meira úr mengun með lægri kostnaði.

Í þriðja lagi semja löggjafar og sérfræðingar EPA reglurnar og þær mótast því af pólitískum málamiðlunum. Fyrirtæki sem þegar starfa halda því oft fram og beita sér fyrir því að strangari umhverfisviðmið gildi aðeins um ný fyrirtæki. Raunveruleg umhverfislöggjöf inniheldur því gjarnan flókin sérákvæði, glufur og undanþágur.

Gagnrýnendur fallast á markmiðið um minni mengun en efast um að boð og bönn séu alltaf hagkvæmasta stjórntækið. Í næsta kaflahluta er fjallað um aðra leið: hagræn stjórntæki í umhverfismálum.