Inngangur

Yfirlit kafla

• 14.1 Hljóðhraði, tíðni og bylgjulengd
• 14.2 Hljóðstyrkur og hljóðstig
• 14.3 Dopplerhrif og hljóðhvellir
• 14.4 Samliðun hljóðs og hermun

Inngangur

Stuðningur við kennara

[BL] [OL] [AL] Byrjið á gömlu heimspekilegu spurningunni í upphafi kaflans: „Ef tré fellur í skógi og enginn er þar til að heyra það, myndar það þá hljóð?“ Biðjið nemendur að rökstyðja svör sín. Spyrjið hvort þeir hafi séð Star Trek eða Star Wars. Sýnið myndbrot af bardagaatriði þar sem sprengingar heyrast. Spyrjið nemendur hvort hægt sé að heyra annað geimskip springa í geimnum. Hvers vegna eða hvers vegna ekki? Í umræðunni skulu þeir hugsa um hvað skilgreinir hljóð. Útskýrið að hljóð sé vélræn bylgja. Rifjið upp mismunandi bylgjur og eiginleika þeirra.

Ef tré fellur í skógi (sjá mynd 14.1) og enginn er þar til að heyra það, myndar það þá hljóð? Svarið við þessari gömlu heimspekilegu spurningu fer eftir því hvernig hljóð er skilgreint. Ef hljóð er aðeins til þegar einhver skynjar það, myndaði fallandi tréð ekkert hljóð. Í eðlisfræði vitum við hins vegar að hlutir sem rekast saman geta raskað lofti, vatni eða öðru efni í kringum sig. Við áreksturinn byrjuðu efnisagnirnar í kring að titra á bylgjulíkan hátt. Þetta er hljóðbylgja. Ef tré rækist á annan hlut í geimnum myndi því enginn heyra það, vegna þess að ekkert hljóð myndaðist. Ástæðan er sú að í geimnum er ekkert loft, vatn eða annað efni sem getur raskast og myndað hljóðbylgjur. Í þessum kafla lærum við meira um bylgjueiginleika hljóðs og könnum heyrn ásamt nokkrum sérstökum notum hljóðs.