5.1 Frumkvöðlatækifæri
5.1 Frumkvöðlatækifæri
Námsmarkmið
Í lok þessa kaflahluta átt þú að geta:
Fólk sem stefnir að frumkvöðlastarfi getur fengið hugmyndir allan daginn, en ekki eru allar hugmyndir endilega góðar. Áður en hugmynd er fylgt eftir þarf að meta hvort hún geti orðið að frumkvöðlatækifæri. Frumkvöðlatækifæri verður til þegar greinanleg eftirspurn neytenda mætir raunhæfum möguleika á að fullnægja henni með viðkomandi vöru eða þjónustu. Í frumkvöðlastarfi þarf hugmynd að uppfylla tiltekin viðmið til að verða að tækifæri. Ferlið hefst með réttu hugarfari þar sem verðandi frumkvöðlar skerpa næmi sitt fyrir þörfum og óskum neytenda og rannsaka hvort hugmyndin geti orðið að farsælu nýju frumkvöðlaverkefni.
Stundum finnast tækifæri með markvissri leit, einkum við þróun nýrrar tækni. Í öðrum tilvikum birtast þau fyrir heppilega tilviljun. Oftast verður frumkvöðlatækifæri þó til þegar vandamál er greint og markvisst er reynt að leysa það. Vandinn getur verið erfiður og flókinn, svo sem að koma manneskju til Mars, eða mun einfaldari, svo sem að framleiða ódýrari og þægilegri dýnu eins og fyrirtækin Casper og Purple gerðu.
Kenningar um tækifæri
Á tuttugustu öld hélt hagfræðingurinn Joseph Schumpeter, sem mynd 5.2 sýnir, því fram að frumkvöðlar sköpuðu verðmæti „með því að nýta nýja uppfinningu eða, með almennara orðalagi, óreyndan tæknilegan möguleika til að framleiða nýja vöru eða eldri vöru með nýjum hætti, með því að opna nýja uppsprettu aðfanga eða nýjan markað fyrir vörur eða með því að endurskipuleggja atvinnugrein“ eða beita sambærilegum aðferðum.2
Að mati Schumpeter er nýsköpun frumkvöðla umbyltandi afl sem skapar og viðheldur hagvexti, þótt hún geti jafnframt eytt rótgrónum fyrirtækjum, umbreytt atvinnugreinum og raskað atvinnuháttum. Hann nefndi þetta afl skapandi eyðileggingu. Schumpeter lýsti viðskiptaferlum, þar á meðal samdrætti og fækkun starfsfólks, sem aðferðum til að auka skilvirkni fyrirtækja. Kvik þróun fyrirtækja knýr hagkerfið áfram og bætir lífskjör en breytingarnar, stundum vegna tækni, geta jafnframt gert aðrar atvinnugreinar eða vörur úreltar. Schumpeter nefndi til dæmis hvernig járnbrautir gerðu fyrirtækjum kleift að flytja landbúnaðarafurðir hratt um landið í kælivögnum en kollvörpuðu um leið gömlum lifnaðarháttum margra nautgripabænda sem ráku fénað frá einum stað til annars, á fyrirhugaðan sölustað.
Í dag mætti líta á það þegar samferðaþjónustur á borð við Uber og Lyft ryðja leigubílstjórum til hliðar sem nútímadæmi um hugtakið. Til að eiga og reka leigubíl í New York-borg þarf til dæmis að kaupa svokallað leigubílaleyfi, það er rétt til að eiga og reka leigubíl. Ökumenn taka lán til að kaupa þessi leyfi sem kosta hundruð þúsunda dala. Samferðaþjónustur hafa hins vegar gengið á markað leigubílagreinarinnar, nær eyðilagt verðgildi leyfanna og skert möguleika leigubílstjóra til að afla sömu tekna og áður. Breytingin hefur valdið mörgum þeirra fjárhagslegu tjóni.3 Schumpeter hélt því fram að þessi hringrás eyðileggingar og sköpunar væri eðlileg í kapítalísku kerfi og að frumkvöðullinn væri helsti drifkraftur hagvaxtar. Markmiðið væri framþróun og hún hæfist með leit að nýjum hugmyndum. Hann greindi eftirfarandi leiðir til að finna ný viðskiptatækifæri:
Kenningar um tækifæri má tengja framboði eða eftirspurn, eða líta á þær sem leiðir til nýsköpunar í notkun tækni. Fyrsta tilvikið er eftirspurnartækifæri en hin tilvikin tengjast framboði. Síðustu þrjú fela í sér tækninýjungar. Framboð og eftirspurn eru hagfræðileg hugtök sem tengjast framleiðslu vara.
Framboð er það magn vöru eða þjónustu sem er framleitt. Eftirspurn lýsir óskum neytenda eða notenda eftir framleiddum afurðum, vörum eða þjónustu. Nýta má hugmyndir Schumpeter til að greina ný tækifæri. Leitað er að aðstæðum þar sem núverandi eða framtíðarframboð fullnægir ekki núverandi eða framtíðareftirspurn, þar sem framboð og eftirspurn fara ekki saman eða þar sem tækninýjung getur leyst vandamál.
Nýrri rannsóknir hafa útvíkkað hugtakið tæknileg frumkvöðlatækifæri og greint nokkur svið: að skapa nýja tækni, nýta tækni sem hefur ekki enn verið fullnýtt, greina og aðlaga tækni að þörfum nýs markaðar eða beita tækni til að skapa nýtt frumkvöðlaverkefni.4
Óháð því hvaða leið af þeim sem Schumpeter lýsti frumkvöðlar velja þarf að rannsaka rekstrarumhverfið vandlega áður en tíma og fjármunum er varið til að kanna hvort frumkvöðlatækifæri sé fyrir hendi. Mundu að frumkvöðlatækifæri verður til þegar greinanleg eftirspurn neytenda mætir raunhæfum möguleika á að fullnægja henni með viðkomandi vöru eða þjónustu. Raunhæfi í þessari skilgreiningu felur í sér að greina nægilega stóran markhóp sem hefur áhuga á vörunni eða þjónustunni og getur skapað næga arðsemi til að verkefnið nái fjárhagslegum árangri.
Greining tækifæra
Góður upphafspunktur í leit þinni að frumkvöðlatækifæri er að lesa sem mest, einkum um nýjungar í tækni, jafnvel utan eigin starfssviðs. Þegar ný tækni kemur fram skiljum við oft ekki strax viðskiptalega möguleika hennar. Örbylgjutækni var til dæmis fyrst notuð í ratsjám til að fylgjast með hernaðarkafbátum. Örbylgjuofninn varð hins vegar til fyrir tilstilli forvitins manns að nafni Percy Spencer og hnetustykkis sem bráðnaði fyrir tilviljun í vasa hans þegar hann vann með tæknina. Nokkrir áratugir liðu þar til hægt var að framleiða ofninn á verði sem almenningur hafði efni á.5
Hugleiddu einnig dróna. Þegar þeir voru fundnir upp höfðu hin fjölmörgu not þeirra ekki enn verið greind. Nú er drónatækni meðal annars notuð í fasteignastarfsemi, pakkasendingum, landbúnaði, leit neðansjávar, vísindarannsóknum, öryggisgæslu og eftirliti. Næmi fyrir nýrri reynslu og upplýsingum getur leitt til greiningar tækifæra. Frumkvöðullinn Fred Smith fann kerfi sem leysti vandann við pakkasendingar yfir nótt þegar hann stofnaði Federal Express.6 Sem háskólanemi skrifaði hann ritgerð í hagfræðiáfanga þar sem hann fjallaði um viðskiptahugmyndina. Hann fékk reyndar aðeins einkunnina C fyrir ritgerðina. Smith lauk grunnnámi árið 1966 og stofnaði Federal Express nokkrum árum síðar; árið 2019 skilaði fyrirtækið nær 70 milljörðum dala í tekjur.7 Áður en hann stofnaði Federal Express þjónaði Smith í landgönguliði Bandaríkjanna í Víetnam og fylgdist þar með flutningakerfum hersins.8 Í herþjónustunni þróaði hann áhuga sinn á vöruflutningum. Margir frumkvöðlar stofna fyrirtæki eftir að hafa unnið fyrir aðra, komið auga á betri rekstrarleið og stofnað síðan eigið fyrirtæki í samkeppni við það fyrra.
Frumkvöðlar þurfa að gæta varúðar þegar þeir stofna fyrirtæki í samkeppni við fyrri vinnuveitanda. Upplýsingar um samkeppnisákvæði og samninga er að finna í Að segja sögu frumkvöðlaverkefnisins og kynna hugmyndina og Valmöguleikar um rekstrarform: Laga-, skatta- og áhættumál. Sumir frumkvöðlar, á borð við Smith, stunda rannsóknir meðan hugmyndin gerjast og veita nýrri reynslu og upplýsingum athygli til að þróa hana áfram í frumkvöðlatækifæri. Þeir þurfa þó að tryggja að varan, þjónustan eða viðskiptaferlið sem fyrir er njóti ekki virkrar hugverkaverndar, svo sem einkaleyfis, vörumerkis, höfundarréttar eða viðskiptaleyndarmáls, eins og fjallað er um í Sköpunargáfa, nýsköpun og uppfinningar og Grundvallaratriði auðlindaáætlanagerðar.
Greining þarfa neytenda getur verið jafn einföld og að hlusta á ummæli viðskiptavina á borð við „Ég vildi að pantanir mínar á netinu bærust hraðar“ eða „Ég virðist aldrei finna þægilegan kodda sem hjálpar mér að sofa betur.“ Einnig má fylgjast með hegðun viðskiptavina til að afla nýrra hugmynda. Ef þú rekur þegar fyrirtæki getur endurgjöf viðskiptavina verið einföld tegund markaðsrannsóknar.
Ferlið er nokkuð frábrugðið þegar keypt er fyrirtæki eða sérleyfi sem þegar er til. Fyrsta skrefið er yfirleitt að leita að fyrirtæki sem hæfir reynslu þinni, persónulegum óskum og áhugasviðum. Eftir sem áður þarftu að rannsaka atvinnugreinina, staðbundna markaðinn og fyrirtækið sjálft. Síðan tekur þú til við að kanna öll tiltæk fjárhagsgögn fyrirtækisins. Við kaup á sérleyfi kann að vera gagnlegt að hafa samband við aðra sérleyfishafa og ræða reynslu þeirra af samstarfi við sérleyfisveitandann.
Við rannsókn framboðs og eftirspurnar þarf einnig að huga að pólitískum þáttum. Breytingar á skattalögum geta til dæmis mótað ákvarðanir. Eitt dæmi er skattafsláttur sem hvetur til notkunar annarra orkugjafa, svo sem raf- eða tvinnbíla. Árið 2019 nam skattafsláttur bandarísku ríkisskattstjórnarinnar 2.500–7.500 dölum fyrir hvern nýjan rafbíl og samhliða var byrjað að draga úr skattafslætti fyrir tengiltvinnbíla. Breytingar á skattalögum geta því haft áhrif á hegðun kaupenda eða eftirspurn eftir ökutækjum. Annað dæmi er allt að 4.000 dala skattafsláttur vegna orkunýtinna endurbóta á íbúðarhúsnæði til loka árs 2021 fyrir sólarknúinn búnað á borð við sólarvatnshitara og sólarrafhlöður og fyrir litlar vindmyllur.10 Skattahvatar vara yfirleitt ekki lengur en í fáein ár. Skattastyrkur til maísbænda vegna etanólframleiðslu, sem er hráefni í bifreiðaeldsneyti, er athyglisverð undantekning vegna öflugs hagsmunagæslustarfs landbúnaðarins. Frumkvöðlar mega því ekki treysta á slíka hvata sem varanlega „stoð“ virðistilboðs og viðskiptalíkans.
Gerum ráð fyrir að þú hafir áhuga á vélbúnaði og listum. Með því að sameina þessi tvö áhugasvið og þekkingu á skattafslættinum áttar þú þig á að þú býrð yfir hæfni til að smíða listrænar vindmyllur fyrir bakgarða sem framleiða orku fyrir húseigendur. Eftir sem áður þarftu að meta hvort þetta sé aðeins hugmynd eða hvort skilyrði séu fyrir hendi til að þróa hana í frumkvöðlatækifæri.
Drifkraftar tækifæra
Meðal nýlegra drifkrafta breytinga í frumkvöðlastarfi eru nýir fjármögnunarkostir, tækniframfarir, hnattvæðing og efnahagslegar aðstæður einstakra atvinnugreina.
David Pridham, forstjóri einkaleyfaráðgjafar- og viðskiptafyrirtækisins Dominion Harbor Group í Dallas, nefnir sex ástæður fyrir því að núverandi aðstæður séu mjög hagstæðar sprotafyrirtækjum:
Auk þess kannaði Silicon Valley Bank (SVB) Financial Group ný sprotafyrirtæki árið 2017 og komst að því að 95 prósent töldu rekstrarskilyrði verða óbreytt eða betri. Þá hugðust 83 prósent fjölga starfsfólki og 24 prósent töldu fjármögnunaröflun ekki erfiða.12 Tölurnar sýna mesta bjartsýni frumkvöðla á síðustu fimm árum.
Fleiri hagvísar styðja frumkvöðlastarf. Samkvæmt efnahagshorfum Goldman Sachs fyrir 2019 jókst traust neytenda og fyrirtækja, vextir héldust hóflegir og stöðugir, fleiri voru í vinnu og laun hærri.13 Þegar hagkerfið er öflugt eru yfirleitt fleiri tækifæri og fleiri hugsanlegir viðskiptavinir sem hafa ráð á vörum þínum og þjónustu, en auðvitað er ekkert tryggt.