9.3 Leggið saman og dragið frá ferningsrótum – Grunnatriði algebru, 2. útgáfa (IS) | Námsgögn
99 Rætur og rótarstæður
9.3 Leggið saman og dragið frá ferningsrótum
9.3 Leggið saman og dragið frá ferningsrótum
Námsmarkmið
Í lok þessa hluta eigið þið að geta:
Lagt saman líkar ferningsrætur og dregið frá þeim
Lagt saman og dregið frá ferningsrótum sem þarf að einfalda
Við vitum að fylgja þarf forgangsröð reikniaðgerða þegar stæður með ferningsrótum eru einfaldaðar. Rótarmerkið er flokkunartákn og því reiknum við fyrst innan þess. Við einföldum þannig:
Ef við eigum að leggja saman megum við því ekki sameina þær undir einu rótarmerki.
Að reyna að leggja saman ferningsrætur með ólíkum rótarstofnum er eins og að reyna að leggja saman ólíka liði.
Að leggja saman ferningsrætur með sama rótarstofn er alveg eins og að leggja saman líka liði. Við köllum ferningsrætur með sama rótarstofn líkar ferningsrætur til að minna okkur á að þær lúta sömu reglum og líkir liðir.
Við leggjum líkar ferningsrætur saman og drögum þær frá hverri annarri á sama hátt og líka liði. Við vitum að 3 x + 8 x er 11 x. Á sama hátt leggjum við saman 3 x + 8 x og fáum 11 x ..
Leggið saman líkar ferningsrætur og dragið frá þeim
Hugsið um samlagningu líkra liða með breytum þegar þið leysið næstu dæmi. Þegar rótarstofnarnir eru eins leggið þið stuðlana saman eða dragið þá frá. Þegar rótarstofnarnir eru ólíkir er ekki hægt að sameina liðina.
Dæmi 9.29
Einfaldið: .
Lausn
2 2 − 7 2
Þar sem rótarstæðurnar eru líkar drögum við stuðlana frá.
−5 2
Dæmi 9.30
Einfaldið: .
Lausn
3 y + 4 y
Þar sem rótarstæðurnar eru líkar leggjum við stuðlana saman.
7 y
Dæmi 9.31
Einfaldið: .
Lausn
4 x − 2 y
Þar sem rótarstæðurnar eru ólíkar getum við ekki dregið þær hvor frá annarri. Við látum stæðuna standa óbreytta.
4 x − 2 y
Dæmi 9.32
Einfaldið: .
Lausn
5 13 + 4 13 + 2 13
Þar sem rótarstæðurnar eru líkar leggjum við stuðlana saman.
11 13
Dæmi 9.33
Einfaldið: .
Lausn
2 6 − 6 6 + 3 3
Þar sem fyrstu tvær rótarstæðurnar eru líkar drögum við stuðla þeirra frá.
− 4 6 + 3 3
Dæmi 9.34
Einfaldið: .
Lausn
2 5 n − 6 5 n + 4 5 n
Þar sem rótarstæðurnar eru líkar sameinum við þær.
0 5 n
Einfaldið.
0
Þegar rótarstæður innihalda fleiri en eina breytu eru þær líkar ef allar breyturnar og veldisvísar þeirra eru eins.
Dæmi 9.35
Einfaldið: .
Lausn
3 x y + 5 3 x y − 4 3 x y
Þar sem rótarstæðurnar eru líkar sameinum við þær.
2 3 x y
Leggið saman og dragið frá ferningsrótum sem þarf að einfalda
Munið að við einföldum ferningsrætur alltaf með því að fjarlægja stærstu ferningstöluna sem er þáttur rótarstofnsins. Stundum virðast ferningsrætur sem leggja á saman eða draga frá ekki hafa líka rótarstofna en eftir einföldun koma líkir rótarstofnar í ljós.
Dæmi 9.36
Einfaldið: .
Lausn
20 + 3 5
Einfaldið rótarstæðurnar þegar hægt er.
4 · 5 + 3 5
2 5 + 3 5
Sameinið líku rótarstæðurnar.
5 5
Dæmi 9.37
Einfaldið: .
Lausn
48 − 75
Einfaldið rótarstæðurnar.
16 · 3 − 25 · 3
4 3 − 5 3
Sameinið líku rótarstæðurnar.
− 3
Rétt eins og við notum tengireglu margföldunar til að einfalda og fá getum við einfaldað og fengið . Við notum tengiregluna til þess í næsta dæmi.
Dæmi 9.38
Einfaldið: .
Lausn
5 18 − 2 8
Einfaldið rótarstæðurnar.
5 · 9 · 2 − 2 · 4 · 2
5 · 3 · 2 − 2 · 2
15 2 − 4 2
Sameinið líku rótarstæðurnar.
11 2
Dæmi 9.39
Einfaldið: .
Lausn
192 − 108
Einfaldið rótarstæðurnar.
64 · 3 − 36 · 3
· 8 · 3 − · 6 · 3
6 3 − 5 3
Sameinið líku rótarstæðurnar.
3
Dæmi 9.40
Einfaldið: .
Lausn
48 − 12
Einfaldið rótarstæðurnar.
16 · 3 − 4 · 3
· 4 · 3 − · 2 · 3
3 − 3
Finnið samnefnara til að draga stuðla líku rótarstæðnanna frá.
3 − 3
Einfaldið.
3
Í næsta dæmi tökum við fastatölu- og breytuþætti út úr ferningsrótunum.
Dæmi 9.41
Einfaldið: .
Lausn
18 n5 − 32 n5
Einfaldið rótarstæðurnar.
9 n4 · 2 n − 16 n4 · 2 n
3 n 2 2 n − 4 n 2 2 n
Sameinið líku rótarstæðurnar.
− n 2 2 n
Dæmi 9.42
Einfaldið: .
Lausn
9 50 m2 − 6 48 m2
Einfaldið rótarstæðurnar.
9 25 m2 · 2 − 6 16 m2 · 3
9 · 5 m · 2 − 6 · 4 m · 3
45 m2 − 24 m3
Rótarstæðurnar eru ólíkar og því er ekki hægt að sameina þær.
Dæmi 9.43
Einfaldið: .
Lausn
2 8 x2 − 5 x32 + 5 18 x2
Einfaldið rótarstæðurnar.
2 4 x2 · 2 − 5 x16 · 2 + 5 9 x2 · 2
2 · 2 x · 2 − 5 x · 4 · 2 + 5 · 3 x · 2
4 x2 − 20 x2 + 15 x2
Sameinið líku rótarstæðurnar.
− x2
Verkefni úr hluta 9.3
Æfingin skapar meistarann
Leggið saman líkar ferningsrætur og dragið frá þeim
Einfaldið í eftirfarandi verkefnum.
145.
146.
147.
148.
149.
150.
151.
152.
153.
154.
155.
156.
157.
158.
159.
160.
161.
162.
163.
164.
165.
166.
167.
168.
169.
170.
171.
172.
173.
174.
175.
176.
Leggið saman og dragið frá ferningsrótum sem þarf að einfalda
Einfaldið í eftirfarandi verkefnum.
177.
178.
179.
180.
181.
182.
183.
184.
185.
186.
187.
188.
189.
190.
191.
192.
193.
194.
195.
196.
197.
198.
199.
200.
201.
202.
203.
204.
205.
206.
207.
208.
Blönduð verkefni
209.
210.
211.
212.
213.
214.
215.
216.
217.
218.
219.
220.
221.
222.
223.
224.
225.
226.
227.
228.
Stærðfræði í daglegu lífi
229.
Innanhússhönnuður ákveður að nota ferningslaga flísar sem skrautrönd í nýrri sturtu en snúa þeim þannig að þær líti út eins og tíglar. Hún notar 9 stórar flísar sem eru 8 tommur á hlið og 8 litlar flísar sem eru 2 tommur á hlið. Ákvarðið breidd skrautræmunnar með því að einfalda stæðuna . Námundið að næsta tíunda hluta úr tommu.
230.
Suzy vill nota ferningslaga flísar á brún heits potts sem hún er að setja upp í bakgarðinum. Hún notar stórar flísar með flatarmálið 12 fertommur, meðalstórar flísar með flatarmálið 8 fertommur og litlar flísar með flatarmálið 4 fertommur. Einn hluti brúnarinnar þarf 4 stórar, 8 meðalstórar og 10 litlar flísar til að þekja breidd veggjarins. Einfaldið stæðuna til að ákvarða breidd veggjarins. Námundið að næsta tíunda hluta úr tommu.
Ritunarverkefni
231.
Útskýrið muninn á líkum og ólíkum rótarstæðum. Gætið þess að svarið eigi við um rótarstæður sem innihalda bæði tölur og breytur.
232.
Útskýrið hvernig ákvarða má hvort tvær rótarstæður séu líkar eða ólíkar. Gætið þess að svarið eigi við um rótarstæður sem innihalda bæði tölur og breytur.
Sjálfsmat
ⓐ Þegar þið hafið lokið verkefnunum skuluð þið nota þennan gátlista til að meta hve vel þið hafið náð markmiðum hlutans.
ⓑ Hvað segir gátlistinn um færni ykkar í þessum hluta? Hvaða skref ætlið þið að taka til að bæta ykkur?