1313 Grundvallarhugtök jafnvægis

Inngangur

Myndin sýnir þrjá ljósbrúna ferninga sem liggja hlið við hlið í efra vinstra horninu. Tveir sams konar ferningar liggja einnig hlið við hlið í neðra hægra horninu. Hver ferningur hefur svartan punkt í miðjunni. Einn ferninganna er merktur „CO₂” og hefur tvíhöfða ör sem bendir frá honum á rauða rörlaga byggingu sem liggur milli ferninganna þvert yfir myndina frá efra hægra horni til neðra vinstra horns. Þessi ör er merkt „CO₂ leyst upp í blóðvökva.“ Rauða rörið inniheldur tvö kringlótt rauð form og það efra er merkt „CO₂ borið í rauðum blóðkornum.“ Bilin milli ferninganna og rauða rörsins eru lituð ljósblá. Einn ferninganna efst á myndinni er merktur „CO₂” og er tengdur með tvíhöfða ör við jöfnu í rauða rörinu sem er merkt „CO₂ + H₂O → H₂CO₃ → HCO₃⁻ + H⁺.“ Efnasambandið „HCO₃⁻“ er síðan tengt með tvíhöfða ör við rýmið í rauða rörinu og er merkt „HCO₃⁻ leyst upp í blóðvökva sem kolsýra.“ — **Mynd 13.1.** Flutningur koltvíoxíðs í líkamanum felur í sér nokkur afturkræf efnahvörf, meðal annars vötnun og sýrujónun.

Efnisyfirlit kafla

13.1 Efnajafnvægi
13.2 Jafnvægisfastar
13.3 Hliðrun jafnvægis: Lögmál Le Châteliers
13.4 Jafnvægisútreikningar

Inngangur

Ímyndaðu þér strönd fulla af sólbaðsfólki og sundfólki. Þegar þeim sem liggja í sólbaði verður of heitt fara þeir út í sjóinn til að synda og kæla sig. Þegar sundfólkið þreytist snýr það aftur upp á strönd til að hvílast. Ef sólbaðsfólk færi út í sjóinn á sama hraða og sundfólk sneri aftur á sandinn héldist fjöldi sólbaðsfólks og sundfólks stöðugur, þótt einstaklingarnir væru ekki alltaf þeir sömu. Þetta dæmi sýnir kvikt fyrirbæri sem kallast jafnvægi, þar sem gagnstæð ferli ganga jafnhratt. Efna- og eðlisfræðileg ferli geta verið í slíku jafnvægi; þau eru í jafnvægi þegar fram- og bakhvarf ganga jafnhratt. Jafnvægiskerfi eru víða í náttúrunni; ýmis efnahvörf sem tengjast koltvíoxíði uppleystu í blóði eru dæmi um slíkt (sjá mynd 13.1). Þessi kafli veitir ítarlegan inngang að helstu þáttum efnajafnvægis.