3.6.1 Nálga gildi ákveðins heildis með miðpunktsreglu og trapisureglu.
3.6.2 Ákvarða algilda og hlutfallslega skekkju við notkun tölulegrar heildunaraðferðar.
3.6.3 Meta algilda og hlutfallslega skekkju með formúlu fyrir skekkjumörk.
3.6.4 Greina hvenær miðpunktsreglan og trapisureglan ofmeta eða vanmeta raungildi heildis.
3.6.5 Nota reglu Simpsons til að nálga gildi ákveðins heildis með gefinni nákvæmni.
Oft er annaðhvort ómögulegt eða erfitt að setja stofnföll falla fram á lokuðu formi (það er með þekktum föllum). Í stað þess að reikna ákveðin heildi þessara falla beint grípum við því til ýmissa aðferða tölulegrar heildunar til að nálga gildi þeirra. Í þessum hluta skoðum við nokkrar slíkar aðferðir. Að auki könnum við hvernig meta má skekkjuna sem fylgir notkun þeirra.
Miðpunktsreglan
Fyrr í þessari bók skilgreindum við ákveðið heildi falls yfir bil sem markgildi Riemann-summa. Almennt má líta á sérhverja Riemann-summu falls yfir bil sem mat á Munið að Riemann-summa falls yfir bil fæst með því að velja skiptingu
og mengi
Riemann-summan sem samsvarar skiptingunni og menginu er og hér er sem er lengd i-ta hlutbilsins.
Miðpunktsreglan til að meta ákveðið heildi notar Riemann-summu með jafnbreiðum hlutbilum og miðpunkti hvers hlutbils, í stað Formlega setjum við fram eftirfarandi setningu um samleitni miðpunktsreglunnar.
Eins og sjá má á mynd 3.13, ef á þá samsvarar summu flatarmála rétthyrninga sem nálga flatarmálið milli grafs og x-ássins á Grafið sýnir rétthyrningana sem samsvara fyrir óneikvætt fall á lokuðu bili
Mynd 3.13. Miðpunktsreglan nálgar flatarmálið milli grafs og x-ássins með því að leggja saman flatarmál rétthyrninga sem hafa miðpunkta á grafi
Dæmi 3.39
Miðpunktsreglan notuð með M 4
Notið miðpunktsregluna til að meta með fjórum hlutbilum. Berið niðurstöðuna saman við raungildi heildisins.
Lausn
Hvert hlutbil hefur lengdina Hlutbilin eru því
Miðpunktar hlutbilanna eru Því fæst
Þar sem
sjáum við að miðpunktsreglan gefur mat sem er nokkuð nálægt raungildi heildisins.
Dæmi 3.40
Miðpunktsreglan notuð með M 6
Notið til að meta bogalengd ferilsins á bilinu
Lausn
Bogalengd ferilsins á bilinu er
Þar sem verður heildið
Ef er skipt í sex hlutbil hefur hvert hlutbil lengdina og miðpunktar hlutbilanna eru Ef við skilgreinum
Trapisureglan
Við getum einnig nálgað gildi ákveðins heildis með trapísum í stað rétthyrninga. Á mynd 3.14 er flatarmálið undir ferlinum nálgað með trapísum í stað rétthyrninga.
Mynd 3.14. Nota má trapísur til að nálga flatarmálið undir ferli og nálga þar með ákveðna heildið.
Trapisureglan til að meta ákveðin heildi notar trapísur í stað rétthyrninga til að nálga flatarmálið undir ferli. Til að átta okkur á lokaformi reglunnar skoðum við trapísurnar á mynd 3.14. Gerum ráð fyrir að lengd hvers hlutbils sé Rifjum fyrst upp að flatarmál trapísu með hæð h og samsíða hliðar af lengdunum og er Fyrsta trapísan hefur hæðina og samsíða hliðar af lengdunum og Flatarmál fyrstu trapísunnar á mynd 3.14 er því
Flatarmál hinna þriggja trapísanna eru
Þar af leiðandi fæst
Þegar sameiginlegi þátturinn er tekinn út fyrir sviga og samkynja liðir sameinaðir fæst
Með alhæfingu fáum við eftirfarandi reglu.
Áður en lengra er haldið skulum við skoða nokkur atriði um trapisuregluna. Fyrst er gagnlegt að taka eftir að
Með öðrum orðum nálga og heildið með vinstri og hægri endapunkti hvers hlutbils. Nákvæm skoðun á mynd 3.15 leiðir einnig til eftirfarandi athugana um notkun trapisureglunnar og miðpunktsreglunnar við mat á ákveðnu heildi óneikvæðs falls. Trapisureglan hefur tilhneigingu til að ofmeta gildi ákveðins heildis á bilum þar sem fallið er kúpt upp og vanmeta það á bilum þar sem fallið er kúpt niður. Miðpunktsreglan jafnar hins vegar þessar skekkjur að nokkru með því að ofmeta gildi ákveðna heildisins á hluta bilsins og vanmeta það á öðrum hluta. Þetta gefur tilefni til þeirrar tilgátu að miðpunktsreglan sé almennt nákvæmari en trapisureglan.
Mynd 3.15. Trapisureglan er yfirleitt ónákvæmari en miðpunktsreglan.
Dæmi 3.41
Trapisureglan notuð
Notið trapisuregluna til að meta með fjórum hlutbilum.
Lausn
Endapunktar hlutbilanna eru stök mengisins og Því fæst
Algild og hlutfallsleg skekkja
Við notkun þessara tölulegu nálgunarreglna er mikilvægt að reikna skekkjuna í mati þeirra á gildi ákveðins heildis. Fyrst þurfum við að skilgreina algilda skekkju og hlutfallslega skekkju.
Dæmi 3.42
Skekkja miðpunktsreglunnar reiknuð
Reiknið algildu og hlutfallslegu skekkjuna í mati á með miðpunktsreglunni sem fékkst í dæmi 3.39.
Lausn
Reiknaða gildið er og matið úr dæminu er Algilda skekkjan er því Hlutfallslega skekkjan er
Dæmi 3.43
Skekkja trapisureglunnar reiknuð
Reiknið algildu og hlutfallslegu skekkjuna í mati á með trapisureglunni sem fékkst í dæmi 3.41.
Lausn
Reiknaða gildið er og matið úr dæminu er Algilda skekkjan er því Hlutfallslega skekkjan er
Í dæmunum tveimur hér á undan gátum við borið mat okkar á heildi saman við raungildi þess, en slíkt er yfirleitt ekki mögulegt. Þegar við nálgum heildi er það almennt vegna þess að erfitt er að reikna nákvæmt gildi heildisins. Því er oft gagnlegt að geta fundið efri mörk skekkjunnar í nálgun á heildi. Eftirfarandi setning gefur skekkjumörk fyrir miðpunktsregluna og trapisuregluna. Setningin er sett fram án sönnunar.
Við getum notað þessi mörk til að ákvarða það gildi sem þarf til að tryggja að skekkjan í matinu sé minni en tiltekið gildi.
Dæmi 3.44
Fjöldi hlutbila ákvarðaður
Hvaða gildi þarf að nota til að tryggja að mat á víki um minna en 0.01 frá raungildinu þegar miðpunktsreglan er notuð?
Lausn
Við byrjum á að ákvarða sem er stærsta gildi á fyrir Þar sem fæst
Því er Þar sem verður að vera heiltala sem uppfyllir ójöfnuna tryggir valið að
Greining
Það gæti verið freistandi að námunda niður og velja en það væri rangt þar sem við þurfum heiltölu sem er að minnsta kosti Hafa þarf í huga að skekkjumatið gefur aðeins efri mörk skekkjunnar. Raunverulega matið getur verið mun betri nálgun en skekkjumörkin gefa til kynna.
Regla Simpsons
Með miðpunktsreglunni mátum við flatarmál svæða undir ferlum með rétthyrningum. Í vissum skilningi nálguðum við ferilinn með bútavísum föstum föllum. Með trapisureglunni nálguðum við ferilinn með bútavísum línulegum föllum. Hvað ef við nálguðum feril í staðinn með bútavísum annars stigs föllum? Það er einmitt gert í reglu Simpsons. Við skiptum bilinu í sléttan fjölda jafnbreiðra hlutbila. Fyrir fyrsta par hlutbila nálgum við með þar sem er annars stigs fallið sem fer í gegnum og (mynd 3.16). Fyrir næsta par hlutbila nálgum við með heildi annars stigs falls sem fer í gegnum og Ferlið er endurtekið fyrir hvert næsta par hlutbila.
Mynd 3.16. Með reglu Simpsons nálgum við ákveðið heildi með því að heilda bútavíst annars stigs fall.
Til að skilja formúluna fyrir reglu Simpsons byrjum við á að leiða út formúlu fyrir nálgunina yfir fyrstu tvö hlutbilin. Við útleiðsluna þurfum við að hafa eftirfarandi vensl í huga:
þar sem er lengd hlutbils.
Því fæst
Ef við nálgum með sömu aðferð sjáum við að
Þegar nálganirnar tvær eru sameinaðar fæst
Sama mynstur endurtekur sig þegar pörum hlutbila er bætt við nálgunina. Almennu regluna má setja fram þannig.
Rétt eins og trapisureglan er meðaltal vinstri- og hægri endapunktsreglnanna við mat á ákveðnum heildum má fá reglu Simpsons úr miðpunktsreglunni og trapisureglunni með vegnu meðaltali. Sýna má að
Einnig er hægt að finna efri mörk skekkjunnar þegar regla Simpsons er notuð til að nálga ákveðið heildi. Skekkjumörkin eru gefin með eftirfarandi reglu:
Dæmi 3.45
Reglu Simpsons beitt: fyrra dæmi
Notið til að nálga Metið skekkjumörk fyrir
Lausn
Þar sem er skipt í tvö hlutbil hefur hvort þeirra lengdina Endapunktar hlutbilanna eru Ef við skilgreinum fæst
Þar sem og þar af leiðandi sjáum við að
Þessi mörk gefa til kynna að gildið sem fæst með reglu Simpsons sé nákvæmt. Fljótleg athugun staðfestir að
Dæmi 3.46
Reglu Simpsons beitt: síðara dæmi
Notið til að meta bogalengd ferilsins á bilinu
Lausn
Bogalengd ferilsins á bilinu er Ef er skipt í sex hlutbil hefur hvert hlutbil lengdina og endapunktar hlutbilanna eru Skilgreinum
Eftir innsetningu fæst
Æfingar úr hluta 3.6
Nálgið eftirfarandi heildi með miðpunktsreglunni, trapisureglunni eða reglu Simpsons eins og tilgreint er. (Námundið svör að þremur aukastöfum.)
299.
trapisuregla;
300.
trapisuregla;
301.
trapisuregla;
302.
miðpunktsregla;
303.
miðpunktsregla;
304.
Notið miðpunktsregluna með átta hlutbilum til að meta
305.
Notið trapisuregluna með fjórum hlutbilum til að meta
306.
Finnið nákvæmt gildi Finnið skekkjuna milli nákvæma gildisins og gildisins sem fæst með trapisureglunni með fjórum hlutbilum. Teiknið graf til skýringar.
Nálgið heildið að þremur aukastöfum með tilgreindri reglu.
307.
trapisuregla;
308.
trapisuregla;
309.
trapisuregla;
310.
trapisuregla;
311.
regla Simpsons;
312.
trapisuregla;
313.
regla Simpsons;
314.
trapisuregla;
315.
regla Simpsons;
316.
Reiknið nákvæmlega og sýnið að niðurstaðan sé Finnið síðan nálgunargildi heildisins með trapisureglunni og hlutbilum. Notið niðurstöðuna til að nálga gildi
317.
Nálgið að fjórum aukastöfum með miðpunktsreglunni og fjórum hlutbilum.
318.
Nálgið að fjórum aukastöfum með trapisureglunni og átta hlutbilum.
319.
Notið trapisuregluna með fjórum hlutbilum til að meta að fjórum aukastöfum.
320.
Notið trapisuregluna með fjórum hlutbilum til að meta Berið gildið saman við nákvæma gildið og finnið skekkjumatið.
321.
Notið reglu Simpsons með fjórum hlutbilum til að finna
322.
Sýnið að nákvæmt gildi Finnið algildu skekkjuna þegar heildið er nálgað með miðpunktsreglunni og 16 hlutbilum.
323.
Miðað við að skal nota trapisuregluna með 16 hlutbilum til að nálga heildið og finnið algildu skekkjuna.
324.
Finnið efri mörk skekkjunnar þegar er metið með trapisureglunni og sex hlutbilum.
325.
Finnið efri mörk skekkjunnar þegar er metið með trapisureglunni og sjö hlutbilum.
326.
Finnið efri mörk skekkjunnar þegar er metið með reglu Simpsons og hlutbilum.
327.
Finnið efri mörk skekkjunnar þegar er metið með reglu Simpsons og hlutbilum.
328.
Finnið efri mörk skekkjunnar þegar er metið með reglu Simpsons og fjórum hlutbilum.
329.
Metið minnsta fjölda hlutbila sem þarf til að nálga heildið með trapisureglunni þannig að algildi skekkjunnar sé minna en 0.0001.
330.
Ákvarðið gildi n þannig að trapisureglan nálgi með skekkju sem er ekki meiri en 0.01.
331.
Metið minnsta fjölda hlutbila sem þarf til að nálga heildið með trapisureglunni þannig að algildi skekkjunnar sé minna en 0.0001.
332.
Metið minnsta fjölda hlutbila sem þarf til að nálga heildið með trapisureglunni þannig að algildi skekkjunnar sé minna en 0.0001.
333.
Notið reglu Simpsons með fjórum hlutbilum til að nálga flatarmálið undir þéttleikafallinu frá til
334.
Notið reglu Simpsons með til að nálga með þriggja aukastafa nákvæmni flatarmál svæðisins sem afmarkast af gröfum og
335.
Lengd eins boga ferilsins er gefin með Metið L með trapisureglunni og
336.
Lengd sporbaugsins er gefin með þar sem e er miðskekkja sporbaugsins. Notið reglu Simpsons með hlutbilum til að meta lengd sporbaugsins þegar og
337.
Metið flatarmál snúðflatarins sem myndast þegar ferlinum er snúið um x-ásinn. Notið trapisuregluna með sex hlutbilum.
338.
Metið flatarmál snúðflatarins sem myndast þegar ferlinum er snúið um x-ásinn. Notið reglu Simpsons með
339.
Vaxtarhraði tiltekins trés, mældur í fetum, er gefinn með þar sem t er tími í árum. Metið vöxt trésins til loka annars árs með reglu Simpsons og tveimur hlutbilum. (Námundið svarið að næsta hundraðshluta.)
340.
[T] Notið reiknivél til að nálga með miðpunktsreglunni og 25 hlutbilum. Reiknið hlutfallslegu skekkjuna í nálguninni.
341.
[T] Miðað við að skal nálga gildi heildisins með trapisureglunni og 16 hlutbilum og ákvarðið algildu skekkjuna.
342.
Hvers vegna þarf að þróa tölulegar aðferðir til að reikna ákveðin heildi þótt við þekkjum undirstöðusetningu stærðfræðigreiningarinnar?
343.
Taflan sýnir hnitin sem marka lóð. Mælieiningarnar eru metrar. Notið trapisuregluna til að meta flatarmál lóðarinnar í fermetrum.
x
y
x
y
0
125
600
95
100
125
700
88
200
120
800
75
300
112
900
35
400
90
1000
0
500
90
344.
Veljið rétt svar. Þegar regla Simpsons er notuð til að nálga ákveðið heildi þarf fjöldi hlutbila að vera ____
slétt tala
oddatala
annaðhvort slétt tala eða oddatala
margfeldi af 4
345.
„Simpsons-summan“ byggist á flatarmálinu undir ____.
346.
Skekkjuformúlan fyrir reglu Simpsons veltur á ___.