Samantekt kafla

Samantekt kafla

45.1 Lýðfræði stofna

Stofnar eru einstaklingar sömu tegundar sem lifa í tilteknu búsvæði. Vistfræðingar mæla eiginleika stofna, meðal annars stofnstærð, stofnþéttleika, dreifingarmynstur tegunda, aldurssamsetningu og kynjahlutfall. Líftöflur nýtast til að reikna lífslíkur einstakra stofnmeðlima. Lífslíkurit sýna fjölda einstaklinga sem lifa hvert aldursbil, settan fram miðað við tíma.

45.2 Lífssögur og náttúruval

Allar tegundir hafa þróað lífsmynstur, eða lífssögustefnu, þar sem orku er skipt milli vaxtar, viðhalds og æxlunar. Slík mynstur þróast með náttúruvali og gera tegundum kleift að aðlagast umhverfi sínu og afla þeirra auðlinda sem þarf til árangursríkrar æxlunar. Öfugt samband er milli frjósemi og umönnunar afkvæma. Tegund getur æxlast snemma á ævinni til að tryggja að hún nái að fjölga sér, eða æxlast síðar þegar einstaklingarnir eru stærri, heilbrigðari og betur í stakk búnir til að annast afkvæmi. Tegund getur æxlast einu sinni á ævinni (einskipt æxlun) eða oft (endurtekin æxlun).

45.3 Umhverfistakmarkanir á stofnvexti

Stofnar með ótakmarkaðar auðlindir vaxa með veldisvexti og stofnvaxtarhraðinn eykst. Þegar auðlindir verða takmarkandi fylgja stofnar logistískum vaxtarferli. Stofn tegundar jafnast þá út við burðarþol umhverfisins.

45.4 Stofnvirkni og stofnstjórnun

45.5 Fólksfjölgun manna

Mannfjöldi heimsins vex með veldisvexti. Menn hafa aukið burðarþol jarðar með fólksflutningum, landbúnaði, framförum í læknisfræði og samskiptum. Aldurssamsetning stofns gerir okkur kleift að spá fyrir um fólksfjölgun. Óheft fólksfjölgun manna gæti haft alvarleg langtímaáhrif á umhverfið.

45.6 Samfélagsvistfræði

Samfélög ná yfir allar mismunandi tegundir sem lifa á tilteknu svæði. Fjölbreytni þessara tegunda kallast tegundaauðgi. Margar lífverur hafa þróað varnir gegn afráni og jurtaáti, þar á meðal vélrænar varnir, viðvörunarliti og hermun, vegna þróunar og samspils við aðra meðlimi samfélagsins. Tvær tegundir geta ekki lifað í sama búsvæði ef þær keppa beint um sömu auðlindir. Tegundir geta myndað samlífissambönd, til dæmis gistilífi eða samhjálp. Samfélagsgerð er meðal annars lýst með undirstöðutegundum og lykiltegundum. Samfélög bregðast við umhverfisröskunum með vistframvindu, það er fyrirsjáanlegri framkomu mismunandi plöntutegunda, þar til stöðug samfélagsgerð hefur myndast.

45.7 Atferlisfræði: Nálægar og endanlegar orsakir hegðunar

Hegðun er svörun við áreiti. Hún getur verið ásköpuð eða eðlislæg hegðun, sem mótast ekki af umhverfinu á sama hátt og lærð hegðun, eða lærð hegðun, sem breytist vegna áhrifa úr umhverfinu. Ásköpuð hegðun felur meðal annars í sér mökunarkerfi og samskiptaaðferðir. Lærð hegðun felur í sér innprentun og aðvenjun, skilyrðingu og, öflugast allra, vitsmunanám.