77 Byltingar í Evrópu og Norður-Ameríku
Lykilhugtök
Lykilhugtök
- Allsherjaröryggisnefndin
- bráðabirgðastjórn Frakklands á byltingartímanum frá 1793 til 1794
- Vínarfundurinn
- fundur Bretlands, Rússlands, Prússlands og Austurríkis árin 1814–1815 til að endurheimta valdajafnvægið og staðfesta meginreglur íhaldsstefnu
- íhaldsstefna
- stjórnmálastefna sem varð til sem viðbragð við auknu frelsi sem tengdist byltingum átjándu aldar og boðaði hlýðni við ríkisvaldið og miðlægt hlutverk trúarkenninga í að viðhalda samfélagsskipan og stöðugleika
- meginlandsþingin
- tvær samkomur kjörinna fulltrúa nýlendnanna sem komu saman í Fíladelfíu árin 1774 og 1775; á síðari fundinum tóku fulltrúarnir sér stjórnarvald og samþykktu yfirlýsingu um sjálfstæði frá Bretlandi
- afleiðsla
- rökrænn ályktunarháttur sem hefst á almennri staðhæfingu og dregur af henni sértækar ályktanir
- Fimmstjórnin
- fimm manna framkvæmdaráð sem Þjóðarsamkoman stofnaði í Frakklandi til að leysa Allsherjaröryggisnefndina af hólmi eftir að dró úr ógnarstjórninni
- raunhyggja
- heimspekihugtak sem byggist á þeirri trú að öll þekking eigi rætur í skynreynslu
- upplýstur einvaldur
- einvaldur undir áhrifum meginreglna upplýsingarinnar
- Stéttaþingið
- löggjafarþing stéttanna þriggja í frönsku samfélagi: klerkastéttar, aðals og almúga
- almannavilji
- hugtak í stjórnmálaheimspeki sem kveður á um að ríki geti aðeins verið lögmætt ef það lýtur sameiginlegum vilja almennings
- gens de couleur libres
- franskt heiti á frjálsu lituðu fólki í frönsku nýlendunni Saint-Domingue, sem nú er Haítí
- Þýska sambandið
- bandalag þrjátíu og níu ríkja sem voru að mestu þýskumælandi og var stofnað árið 1815 til að taka við af Heilaga rómverska keisaradæminu
- gírondínar
- hófsamur armur Jakobínaklúbbsins í byltingar-Frakklandi
- aðleiðsla
- rökrænn ályktunarháttur sem safnar einstökum dæmum og athugunum til að komast að víðtækri alhæfingu
- jakobínar
- róttækur stjórnmálaklúbbur í byltingar-Frakklandi sem studdi það að konungsveldinu yrði steypt
- frjálslyndisstefna
- stjórnmálastefna sem boðar tjáningarfrelsi, fullveldi almennings, vernd borgaralegra réttinda og einkaeignar og fulltrúastjórn
- Fjallið
- róttækur armur Jakobínaklúbbsins í byltingar-Frakklandi sem studdi það að konungurinn yrði tekinn af lífi
- þjóðernishyggja
- stjórnmálastefna sem setur hagsmuni þjóðarinnar ofar alþjóðlegum hagsmunum og heldur fram að eigið land sé einstakt og í eðli sínu öðrum löndum fremra
- náttúruréttindi
- algild og óafsalanleg réttindi sem mannleg lög geta hvorki afturkallað né fellt úr gildi
- fullveldi almennings
- sú hugmynd að stjórnvöld séu aðeins lögmæt með samþykki hinna stjórnuðu
- landnámsmörkin frá 1763
- mörk landnáms vestur á bóginn sem Bretland afmarkaði í nýlendum sínum þrettán í Norður-Ameríku
- opinber vettvangur
- sameiginlegir vettvangar utan yfirráða ríkis og kirkju, svo sem kaffihús og salon-samkomur, þar sem fólk gat skipst á hugmyndum og upplýsingum
- ógnarstjórnin
- tímabil frönsku byltingarinnar þegar byltingarstjórnin beitti kúgunaraðgerðum til að koma í veg fyrir andóf
- Risorgimento
- ítalskt heiti yfir sameiningu Ítalíu
- salon-samkoma
- óformleg samkoma á heimilum auðugra aðalsmanna, sem konur stóðu yfirleitt fyrir, þar sem hugmyndir og heimspeki upplýsingarinnar voru ræddar
- sans-culottes-liðar
- franskt heiti á róttæklingum úr lægri stéttum og verkalýð á tímum frönsku byltingarinnar
- stimpillögin
- lög breska þingsins sem lögðu árið 1765 skatta á lögskjöl og annað prentað efni í nýlendum Breta í Norður-Ameríku
- samfélagssáttmálinn
- óbeint samkomulag samfélagsþegna um að framselja náttúruréttindi sín til ríkisins, sem ber síðan að tryggja þau og vernda
- vúdú
- blanda rómversk-kaþólskra og hefðbundinna vesturafrískra trúarsiða sem er útbreidd á Haítí