A | Orðasafn

A

bandamenn ríkin sem sameinuðust gegn Þýskalandi og Austurríki-Ungverjalandi; upphaflega voru það Rússland, Frakkland og Bretland
al-Qaeda íslömsk hryðjuverkasamtök sem herskái Sádi-Arabinn Osama bin Laden fjármagnaði og stýrði og báru ábyrgð á árásunum 11. september 2001 í Bandaríkjunum
stjórnleysisstefna hugmyndastefna sem boðar að stjórnvöld verði afnumin
apartheid-stefna kynþáttaaðskilnaðarstefna í Suður-Afríku sem var afnumin árið 1991
arabíska vorið alþýðuhreyfing sem krafðist umbóta á stjórnarháttum og lýðræðis og breiddist út um arabaheiminn árið 2011
vopnahlé samkomulag um stöðvun bardaga
stjörnuskífa siglingatæki sem notaði stjörnumerkin til leiðsagnar og gerði sjófarendum kleift að ákvarða breiddargráðu sína á yfirborði jarðar
Atlantshafsyfirlýsingin yfirlýsing um markmið og stefnu Bretlands og Bandaríkjanna fyrir heiminn eftir síðari heimsstyrjöldina, sem Winston Churchill forsætisráðherra Bretlands og Franklin Roosevelt forseti Bandaríkjanna sömdu um

B

valdajafnvægi aðstæður þar sem ríki í samkeppni búa yfir nokkurn veginn jafnmiklum hernaðarmætti
Balfour-yfirlýsingin yfirlýsing Alfreds Balfour, utanríkisráðherra Bretlands, frá 1917 þar sem hann lýsti opinberlega stuðningi við stofnun þjóðarheimilis gyðinga í Palestínu
Balkanskagabandalagið bandalag sem Grikkland, Svartfjallaland, Búlgaría og Serbía stofnuðu gegn Ottómanveldinu árið 1912
Bjórkjallarauppreisnin tilraun Adolfs Hitler og fylgismanna hans árið 1923 til að ná borginni München á sitt vald
loftbrúin til Berlínar aðgerð Breta og Bandaríkjamanna til að flytja birgðir loftleiðis til Vestur-Berlínar meðan Sovétríkin héldu Vestur-Berlín í herkví
svarta goðsögnin goðsögn sem enskir höfundar einkum breiddu út um að Spánverjar hefðu farið mun verr með frumbyggja Ameríku en önnur evrópsk nýlenduveldi
valdablokk hópur ríkja sem sameinast um sameiginlegt markmið
bolsévikar róttæk meirihlutafylking í Sósíaldemókrataflokki Rússlands undir forystu Vladímírs Leníns
borgarastétt samfélagsstétt sem átti framleiðslutækin og hafði það að meginmarkmiði að varðveita fjármagn
boxarar félagar í Félagi réttlátra og samstilltra hnefa, leynifélagi í Norður-Kína sem beindist gegn útlendingum
Breska rajið tímabilið frá 1858 til 1947 þegar breska stjórnin réð Indlandi beint fyrir milligöngu varakonungs Indlands
rafrænt spjallborðskerfi (BBS) tölvunet fyrir tíma internetsins sem samanstóðu af einkatölvum sem tengdust hver annarri með mótöldum og símalínum

C

Cortes-þingið í Cádiz miðlæga spænska junta-nefndin sem stofnuð var í borginni Cádiz og samræmdi andspyrnu Spánverja gegn hernámi Frakka junta-nefndin sem stofnuð var í borginni Cádiz og samræmdi andspyrnu Spánverja gegn hernámi Frakka
kalífi íslamskur titill fyrir andlegan og veraldlegan leiðtoga
kalífadæmi landsvæði undir stjórn múslímsks valdhafa sem nefnist kalífi
Kanton-kerfið kerfi sem heimilaði Evrópumönnum aðeins að eiga viðskipti við Kína ef þeir stunduðu viðskiptin fyrir milligöngu kínversku gildanna sem höfðu einkarétt á te- og silkiverslun
kapítalismi efnahagskerfi þar sem einkaaðilar og fyrirtæki eiga framleiðslutækin og frjálsir eða óheftir markaðir ákvarða verðmæti flestra vara og þjónustu á grundvelli framboðs og eftirspurnar
karavanseræ gistihús sem ríkið eða auðugir einstaklingar fjármögnuðu og þar sem ferðalangar gátu gist og geymt vörur sínar á öruggum stað
karavella portúgalskt seglskip frá fimmtándu öld
Miðveldin bandalag í fyrri heimsstyrjöldinni sem Austurríki-Ungverjaland, Þýska keisaradæmið og Ottómanveldið mynduðu
konungsleyfisbréf opinber heimild til að ráðast í umfangsmikla efnahagsstarfsemi, svo sem stofnun nýlendu
lausafjárþrælkun form þrælkunar þar sem ein manneskja er eign annarrar og telst lausafé
kristin mannhyggja hreyfing, einnig nefnd mannhyggja norðlæga endurreisnartímans, sem lagði áherslu á rannsókn rita Grikkja, Rómverja og fyrstu kristnu kirkjufeðranna til að glæða persónulega trúrækni
tímaröð nálgun í sagnfræði þar sem efnið er rakið í tímaröð frá fornöld til nútíma
loftslagsbreytingar víðtækar breytingar á hitastigi, veðri, stormavirkni, vindamynstri, sjávarstöðu og öðrum þáttum sem hafa áhrif á jörðina
kalda stríðið keppni Bandaríkjanna og Sovétríkjanna um hugmyndafræðilega, félagslega, efnahagslega, tæknilega og hernaðarlega yfirburði
samyrkjuvæðing yfirtaka ríkisstjórnar á landbúnaði landsins
nýlendustefna stefna þar sem einn hópur fólks reynir að ná yfirráðum yfir öðrum hópi, yfirleitt í því skyni að arðræna hann efnahagslega
Kólumbísku skiptin flæði plantna, dýra og sjúkdóma milli austur- og vesturhvels jarðar
Allsherjaröryggisnefndin bráðabirgðastjórn Frakklands á byltingartímanum frá 1793 til 1794
Fríríkið Kongó einkanýlenda Leopolds II Belgíukonungs þar sem afrískt verkafólk sætti illri meðferð sem varð alræmd
Vínarfundurinn fundur Bretlands, Rússlands, Prússlands og Austurríkis árin 1814–1815 til að endurheimta valdajafnvægið og staðfesta meginreglur íhaldsstefnu
conquistadorar spænskir landkönnuðir í Ameríku á landafundatímabilinu
íhaldsstefna stjórnmálastefna sem varð til sem viðbragð við auknu frelsi sem tengdist byltingum átjándu aldar og boðaði hlýðni við ríkisvaldið og miðlægt hlutverk trúarkenninga í að viðhalda samfélagsskipan og stöðugleika
innilokunarstefna stefnumarkmið Vesturlanda í kalda stríðinu um að takmarka kommúnismann við Sovétríkin og ríkin í Austur-Evrópu
meginlandsþingin tvær samkomur kjörinna fulltrúa nýlendnanna sem komu saman í Fíladelfíu árin 1774 og 1775; á síðari fundinum tóku fulltrúarnir sér stjórnarvald og samþykktu yfirlýsingu um sjálfstæði frá Bretlandi
samningsvinna kerfi þar sem fólk undirritar samninga um að vinna gegn greiðslu
kreólar í spænskum nýlendum, hvítt fólk af evrópskum uppruna sem fæddist í Ameríku
Kúbudeilan átök Bandaríkjanna og Sovétríkjanna árið 1962 vegna sovéskra eldflauga á Kúbu
menningarleg aðlögun sú aðferð að laga menningu að ríkjandi samfélagi án þess að krefjast fullrar samlögunar eða upptöku allra þátta ríkjandi menningar

D

skuldaánauð kerfi þar sem skuldari vinnur, eða lætur einhvern annan vinna, fyrir kröfuhafa þar til skuldin hefur verið greidd að fullu
afleiðsla rökrænn ályktunarháttur sem hefst á almennri staðhæfingu og dregur af henni sértækar ályktanir
afiðnvæðing samdráttur í iðnaðarstarfsemi ríkis eða landsvæðis
lýðfræðileg umskipti fækkun barna í fjölskyldum seint á nítjándu öld vegna lækkandi fæðingartíðni í iðnvæddum ríkjum
slökunarstefna minnkandi spenna milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna á áttunda áratugnum
devshirme kerfi þar sem kristnir drengir frá Balkanskaga voru teknir nauðugir, hnepptir í þrældóm, þvingaðir til að taka upp íslamstrú og þjálfaðir til þjónustu við soldán Ottómanveldisins
dhimmi einstaklingur sem var ekki múslimi en bjó undir stjórn múslima
dhow-skip skip úr kókosviðarborðum sem saumuð eru saman með kókostrefjum og búið latínseglum
Fimmstjórnin fimm manna framkvæmdaráð sem Þjóðarsamkoman stofnaði í Frakklandi til að leysa Allsherjaröryggisnefndina af hólmi eftir að dró úr ógnarstjórninni
dómínókenningin sú trú að nágrannar kommúnísks ríkis myndu líklega einnig verða kommúnistar

E

Páskauppreisnin uppreisn írskra þjóðernissinna gegn Bretum í Dublin árið 1916
efnahagsleg heimsvaldastefna sú stefna að ná efnahagslegum yfirráðum yfir erlendu ríki
raunhyggja heimspekihugtak sem byggist á þeirri trú að öll þekking eigi rætur í skynreynslu
encomienda kerfi nauðungarvinnu sem byggðist á veitingu spænsku krúnunnar og heimilaði conquistadorum að krefjast vinnu af tilteknum fjölda frumbyggja
ENIAC fyrsta forritanlega rafræna stafræna tölvan, smíðuð af Bandaríkjunum í síðari heimsstyrjöldinni
upplýstur einvaldur einvaldur undir áhrifum meginreglna upplýsingarinnar
njósnalögin lög sem samþykkt voru í Bandaríkjunum árið 1917 og bönnuðu áróður gegn stríðinu
Stéttaþingið löggjafarþing stéttanna þriggja í frönsku samfélagi: klerkastéttar, aðals og almúga
Evrópusambandið (ESB) sameiginlegt markaðssvæði sem var stofnað árið 1993 til að tryggja frjálsa för vara, þjónustu, fjármagns og fólks milli aðildarríkja í Evrópu
framkvæmdatilskipun 9066 forsetatilskipun sem leiddi til nauðungarflutnings og fangavistar meira en 100.000 Bandaríkjamanna af japönskum uppruna í stríðinu
útflutningshagkerfi hagkerfi sem sér öðrum ríkjum fyrst og fremst fyrir hráefnum

F

verslunarstöð verslunarstöð með skrifstofum og vöruhúsum, eins og heitið var notað á sextándu og sautjándu öld
fasismi stjórnmálahreyfing sem leggur áherslu á að gera borgara að staðföstum þjóðernissinnum sem keppa að einingu og kynþáttahreinleika til að vinna gegn meintri hnignun þjóðarinnar
lokalausnin áætlun nasista um að útrýma gyðingum í Evrópu, mótuð af háttsettum embættismönnum á Wannsee-ráðstefnunni
fimm ára áætlanir áætlanir sem Sovétríkin tóku upp á fjórða áratugnum og settu markmið um iðnaðar- og landbúnaðarframleiðslu sem voru yfirleitt óraunhæf
flapper-kona kona á þriðja áratugnum sem tileinkaði sér sjálfstæðan lífsstíl, klæddist styttri pilsum og var með styttra hár
Force Publique herlið skipað heimamönnum undir stjórn evrópskra foringja sem hélt uppi grimmilegu agavaldi í Fríríkinu Kongó

G

Hið almenna samkomulag um tolla og viðskipti (GATT) viðskiptasamningur tuttugu og þriggja ríkja frá 1947 sem átti að styrkja efnahagslegan bata eftir stríðið en Alþjóðaviðskiptastofnunin (WTO) tók síðar við hlutverki hans
almannavilji hugtak í stjórnmálaheimspeki sem kveður á um að ríki geti aðeins verið lögmætt ef það lýtur sameiginlegum vilja almennings
gens de couleur libres franskt heiti á frjálsu lituðu fólki í frönsku nýlendunni Saint-Domingue, sem nú er Haítí
Þýska sambandið bandalag þrjátíu og níu ríkja sem voru að mestu þýskumælandi og var stofnað árið 1815 til að taka við af Heilaga rómverska keisaradæminu
sáttmáli Þýskalands og Sovétríkjanna um árásarleysi samkomulag Þýskalands og Sovétríkjanna frá 1939 um að ríkin réðust ekki hvort á annað, aðstoðuðu ekki önnur ríki við árás á hitt og skiptu tilteknum hlutum Austur-Evrópu sín á milli
gírondínar hófsamur armur Jakobínaklúbbsins í byltingar-Frakklandi
glasnost sovésk opnunarstefna sem gerði óánægðu fólki kleift að gagnrýna stjórnvöld
heimsborgari einstaklingur sem telur sig bera ábyrgð gagnvart heimssamfélaginu en ekki aðeins eigin þjóðfélagi
hnattræn hlýnun almenn hækkun hitastigs jarðar sem vísindafólk hefur greint undanfarin um það bil tvö hundruð ár
hnattvæðing samtenging samfélaga og hagkerfa um allan heim fyrir tilstilli viðskipta, tækni og upptöku og miðlunar ýmissa menningarþátta
gullfótur peningakerfi þar sem verðgildi gjaldmiðils lands er beintengt verðgildi gulls
mikilmennakenning sú skoðun að nægilegt sé að rannsaka verk og áhrif mikilvægra leiðtoga til að draga upp rétta mynd af fortíðinni
grænir flokkar stjórnmálaflokkar sem hafa umhverfismál að meginviðfangsefni
Grito de Dolores „hrópið“ í Dolores, uppreisnaryfirlýsing Miguels Hidalgo sem gefin var í bænum Dolores 16. september 1810
Grito do Ipiranga „hrópið“ við Ipiranga-fljót, yfirlýsing Pedros I um sjálfstæði Brasilíu árið 1822
verg landsframleiðsla (VLF) verðmæti allra vara og allrar þjónustu sem land framleiðir á einu ári
Tonkinflóaályktunin ályktun frá 1964 sem heimilaði Lyndon Johnson forseta að svara árásum Norður-Víetnama og eiga frumkvæði að aðgerðum til varnar lífi Bandaríkjamanna
Guomindang kínverski þjóðernisflokkurinn sem Sun Yat-sen stofnaði og Chiang Kai-shek leiddi síðar

H

hajj pílagrímsferð múslima til Mekka
hangúl kóreska stafrófið sem Sejong-konungur innleiddi árið 1446
söguleg innlifun hæfnin til að sjá fortíðina á hennar eigin forsendum án þess að fella dóma eða þröngva viðhorfum samtímans upp á hana
sagnaritun rannsókn á því hvernig sagnfræðingar hafa þegar túlkað fortíðina
helförin þjóðarmorð nasista þar sem meira en sex milljónir gyðinga og að minnsta kosti þrjár milljónir einstaklinga úr öðrum minnihlutahópum, sem ekki voru gyðingar, voru myrtar

I

myndtáknfræði notkun mynda og tákna í listaverkum
heimsvaldastefna stefna sem miðar að beinum eða óbeinum yfirráðum yfir heimshlutum þar sem afla má auðlinda með litlum tilkostnaði og engar fjöldaframleiddar vörur keppa á markaði
samningsbundið vinnufólk fólk sem var samningsbundið til að vinna fyrir annan aðila í umsaminn árafjölda
óbein stjórn kerfi þar sem nýlenduveldi störfuðu með yfirstétt frumbyggja og leyfðu staðbundnum leiðtogum að fara með nokkurt vald
aðleiðsla rökrænn ályktunarháttur sem safnar einstökum dæmum og athugunum til að komast að víðtækri alhæfingu
aflát leið til að stytta eða fella niður þann tíma eftir dauðann sem fólk þurfti að þjást í hreinsunareldinum til að bæta fyrir syndir sínar áður en það kæmist til himna
iðnbyltingin tímabilið þegar samfélög færðust frá áherslu á landbúnað og handverksframleiðslu yfir í vélvædda vöruframleiðslu
hugmyndasaga saga hugmynda, þar sem fjallað er um þær heimspekistefnur sem knýja fólk til að taka tilteknar ákvarðanir
intendanta-kerfið miðstýrt stjórnsýslukerfi í spænsku Ameríku þar sem landstjórar stýrðu staðbundnum stjórnvöldum
Írska fríríkið ríki sem sýslurnar tuttugu og sex í suðurhluta Írlands mynduðu og var síðar nefnt Írland
Íslamska ríkið bókstafstrúaður og herskár íslamskur hópur sem efldist og háði stríð í Írak og Sýrlandi eftir innrás Bandaríkjanna í Írak árið 2003

J

jakobínar róttækur stjórnmálaklúbbur í byltingar-Frakklandi sem studdi það að konungsveldinu yrði steypt
hlutafélag félag þar sem margir kaupmenn lögðu saman fé til að fjármagna viðskiptaframtak á borð við verslunarferð og skiptu með sér bæði áhættu og hagnaði
junta-nefndir ráðgefandi nefndir eða stjórnsýslunefndir á Spáni og í spænsku Ameríku

K

Kellogg–Briand-sáttmálinn samningur frá 1928 þar sem meira en sextíu ríki afsöluðu sér notkun stríðs sem tækis í utanríkisstefnu

L

verkalýðsfélag samtök sem skipuleggja verkafólk af öllu tagi, bæði faglært og ófaglært
laissez-faire-hagfræði eða afskiptaleysisstefna kenningin um að markaðsöflin ein eigi að knýja hagkerfið og stjórnvöld eigi að forðast bein afskipti af efnahagskerfinu eða að stýra því
latínsegl þríhyrnt segl sem gerir báti kleift að sigla bæði undan vindi og upp í hann
Þjóðabandalagið fjölþjóðastofnun sem stofnuð var með Versalasamningnum frá 1919 til að stuðla að sameiginlegu öryggi
Lebensraum þýskt hugtak sem merkir „lífsrými“ og vísar til landa sem tekin voru af ríkjum í Austur-Evrópu þar sem Adolf Hitler hugðist koma þýskum fjölskyldum fyrir í stað innfæddra slavneskra íbúa
láns- og leigulögin bandarísk lög sem sett voru til að veita ríkjum sem skiptu varnir Bandaríkjanna máli hernaðaraðstoð
frjálslyndisstefna stjórnmálastefna sem boðar tjáningarfrelsi, fullveldi almennings, vernd borgaralegra réttinda og einkaeignar og fulltrúastjórn
llaneros kúrekar á sléttum Venesúela
Gangan mikla ganga stuðningsmanna kommúnista norður á bóginn undir forystu Mao Zedong sem bjargaði þeim frá útrýmingu af hálfu Guomindang
lúddítar breskt verkafólk snemma á nítjándu öld sem veitti iðnvæðingunni mótspyrnu

M

umboðskerfið kerfi þar sem yfirráð yfir landsvæði voru færð frá einni ríkisstjórn til annarrar undir eftirliti Þjóðabandalagsins
Manhattan-verkefnið bandaríska verkefnið til að smíða kjarnorkusprengju
Marshall-áætlunin áætlun um fjárhagsaðstoð við ríki Evrópu til að aðstoða við endurreisn þeirra eftir síðari heimsstyrjöldina
marxismi sú hugmynd Karls Marx að skilningur á stéttabaráttu sé lykillinn að skilningi á samfélögum
vélvæðing notkun véla í stað vinnuafls dýra og manna
Meiji-endurreisnin tímabilið sem hófst árið 1868 þegar Japan tók að iðnvæðast undir stjórn Meiji-keisara
kaupauðgisstefna hagfræðikenning þar sem völd ríkis væru háð þeim auði sem það aflaði með því að flytja út verðmætari vörur en það flytti inn og ávinningur eins ríkis jafngilti tapi annars
„miðleiðin“ yfir Atlantshafið miðleggur, eða annar leggur, þríhyrningsviðskiptanna þar sem þrælað fólk frá Afríku var flutt yfir Atlantshafið til Ameríku
millet-kerfið kerfi sem heimilaði trúarsamfélögum annarra en múslima að stjórna innri málum sínum samkvæmt eigin trúarlögum
Monroe-kenningin meginregla í utanríkisstefnu Bandaríkjanna sem varaði Evrópuríki við að hafa afskipti af sjálfstæðum ríkjum á vesturhveli jarðar
Fjallið róttækur armur Jakobínaklúbbsins í byltingar-Frakklandi sem studdi það að konungurinn yrði tekinn af lífi
fjölþjóðafyrirtæki fyrirtækjasamsteypa sem stjórnar framleiðslu vara og þjónustu í mörgum ríkjum
Münchenarsamkomulagið samkomulag frá 1938 þar sem Tékkóslóvakía lét Þýskalandi, Póllandi og Ungverjalandi landsvæði eftir í von um að Adolf Hitler léti af árásarstefnu sinni

N

þjóðernishyggja stjórnmálastefna sem setur hagsmuni þjóðarinnar ofar alþjóðlegum hagsmunum og heldur fram að eigið land sé einstakt og í eðli sínu öðrum löndum fremra
náttúruréttindi algild og óafsalanleg réttindi sem mannleg lög geta hvorki afturkallað né fellt úr gildi
natúralismi bókmenntastefna sem lagði áherslu á raunsannar, hlutlægar og ópersónulegar lýsingar á persónum og því hvernig umhverfið mótaði athafnir þeirra með hætti sem þær réðu oft ekki við
Nýi sáttmálinn (New Deal) bandarísk efnahagsumbótaáætlun undir stjórn Franklins Roosevelt sem kom á fót atvinnubótaáætlunum
Nýja efnahagsstefnan stefna Leníns sem innleiddi vissa þætti kapítalisma til að bregðast við þrengingum og vaxandi óánægju meðal rússnesku þjóðarinnar
New Negro-hreyfingin hreyfing sem varð til á þriðja áratugnum þegar svartir Bandaríkjamenn börðust fyrir auknum borgararéttindum
Hreyfing óháðra ríkja hreyfing ríkja sem reyndu að standa utan áhrifasvæða bæði Bandaríkjanna og Sovétríkjanna í kalda stríðinu
Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku (NAFTA) viðskiptasamningur Bandaríkjanna, Kanada og Mexíkó frá 1992 um að draga úr viðskiptahindrunum og tryggja frjálst flæði vara
Atlantshafsbandalagið (NATO) hernaðarbandalag Bandaríkjanna, Kanada og ríkja Vestur-Evrópu
Nürnberg-lögin röð laga sem sett voru í Þýskalandi árið 1935 og festu kynþáttakenningar nasista og mismunun gegn gyðingum í sessi innan stofnana ríkisins
Nürnberg-réttarhöldin formleg saksókn vegna stríðsglæpa Þjóðverja eftir stríð

O

alþjóðleg útvistun ferlið við að flytja hluta af starfsemi fyrirtækis til annarra landa til að fá aðgang að ódýrari vinnumörkuðum
útvistun ferlið við að ráða utanaðkomandi verktaka, stundum erlendis, til að sinna verkefnum sem fyrirtæki sinnti áður sjálft

P

panafríska hreyfingin hreyfing sem byggðist á þeirri hugmynd að allir íbúar Afríku gætu unnið saman að auknu sjálfstæði
Parísarsamkomulagið samningur aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna frá 2015 um að takmarka hnattræna hlýnun við minna en 2 °C (3,6 °F) umfram hitastig við upphaf iðnvæðingar
fangavinna þvinguð vinna sem fólk dæmt fyrir afbrot þarf að inna af hendi sem refsingu
peninsulares í spænskum nýlendum, hvítt fólk sem fæddist á Spáni
prósentusamkomulagið samkomulag Winston Churchill og Joseph Stalíns um skiptingu pólitískra áhrifa í Austur-Evrópu eftir stríð
perestrojka endurskipulagning sovéska ríkisins og efnahagslífsins undir stjórn Mikhail Gorbachev
Plan de Iguala sjálfstæðisyfirlýsing Agustíns de Iturbide sem stofnaði stjórnskipulegt konungdæmi og tryggði vernd kaþólsku kirkjunnar og Evrópubúa í Mexíkó
skipulagðar ofsóknir ofbeldisfullar árásir á gyðinga í Rússaveldi
fullveldi almennings sú hugmynd að stjórnvöld séu aðeins lögmæt með samþykki hinna stjórnuðu
frumorsök sú orsök sem liggur beinast að baki því að atburður átti sér stað
frumheimild skjal, hlutur eða annað heimildarefni frá tímabilinu sem rannsakað er
landnámsmörkin frá 1763 mörk landnáms vestur á bóginn sem Bretland afmarkaði í nýlendum sínum þrettán í Norður-Ameríku
framfarasinnuð sagnfræði fræðileg stefna sem lítur á söguna sem beina braut að tilteknu lokamarki sem einkennist af auknu lýðræði
öreigastétt landlaus verkalýðsstétt
staðgengilsstríð stríð sem bandamenn Sovétríkjanna og Bandaríkjanna háðu til að forðast bein átök milli risaveldanna tveggja í kalda stríðinu
opinber vettvangur sameiginlegir vettvangar utan yfirráða ríkis og kirkju, svo sem kaffihús og salon-samkomur, þar sem fólk gat skipst á hugmyndum og upplýsingum

R

raunlaun laun mæld eftir því magni af vörum og þjónustu sem hægt er að kaupa fyrir þau
raunsæi bókmennta- og listastefna sem lýsti hversdagslífi samtímans á raunsannan hátt
ógnarstjórnin tímabil frönsku byltingarinnar þegar byltingarstjórnin beitti kúgunaraðgerðum til að koma í veg fyrir andóf
stríðsskaðabætur peningagreiðslur sem Þýskalandi bar að inna af hendi til bandalagsríkjanna til að bæta þeim upp eyðilegginguna sem þau urðu fyrir í stríðinu
auðlindabölvunin vandi sem veldur því að auðlindaríkum þróunarlöndum er hætt við einræðisstjórn, mikilli tíðni átaka og litlum hagvexti
endurskoðunarhyggja ferlið við að breyta túlkun okkar á sögulegum atburðum með því að bæta við nýjum þáttum og sjónarhornum
mælskufræði hvernig orðum er beitt og þeim skipað saman í töluðu eða rituðu máli
Risorgimento ítalskt heiti yfir sameiningu Ítalíu
rómantík listastefna sem varð til sem viðbragð við iðnbyltingunni, mat tilfinningar og ímyndunarafl mikils og gerði náttúruna, venjulegt fólk, hið framandi, fornöldina og hið yfirnáttúrulega að viðfangsefnum sínum

S

salon-samkomur óformlegar samkomur á heimilum auðugra aðalsmanna, sem konur stóðu yfirleitt fyrir, þar sem hugmyndir og heimspeki upplýsingarinnar voru ræddar
Saltgangan tvö hundruð mílna (um 320 kílómetra) ganga sem Mohandas (Mahatma) Gandhi leiddi á Indlandi árið 1930 til að mótmæla banni Breta við saltsöfnun og háum sköttum á saltkaup
sans-culottes-liðar franskt heiti á róttæklingum úr lægri stéttum og verkalýð á tímum frönsku byltingarinnar
fylgiríki ríki sem annað ríki stjórnar
Schlieffen-áætlunin þýsk hernaðaráætlun um að sækja hratt um Belgíu og Norður-Frakkland áður en hernum yrði beint gegn Rússlandi
Schutzstaffel (SS) þýsk hálfhernaðarleg samtök nasista sem ætlað var að annast öryggisgæslu og beita ógnunum
kapphlaupið um Afríku samkeppni Evrópuríkja um að stofna nýlendur í Afríku seint á nítjándu öld og snemma á þeirri tuttugustu
afleidd heimild skjal, hlutur eða annað heimildarefni sem var skrifað eða búið til eftir tímabilið sem rannsakað er
lög gegn undirróðri lög sem samþykkt voru í Bandaríkjunum árið 1918 og bönnuðu orðræðu sem talin var óþjóðholl gagnvart stríðsrekstrinum
sepoy-hermenn indverskir hermenn sem þjónuðu Bretum á Indlandi
sjaría trúarlög íslams
sjógunsstjórn japanskt stjórnkerfi þar sem herleiðtoginn, sjóguninn, og hernaðarleg aðalsstétt samúræja ríktu í stað keisarans
síkatrú eingyðistrú sem sameinar þætti hindúisma og íslams og varð til á Punjab-svæðinu í norðvesturhluta Indlands á fimmtándu öld
Silhak kóresk umbótahreyfing frá síðari hluta sautjándu aldar sem hvatti til rannsókna á raunvísindum og tækni í því skyni að leysa hagnýt vandamál
Sinn Féin stjórnmálaflokkur sem stofnaður var árið 1905 og barðist fyrir auknu fullveldi Írlands
Þrælaströndin hluti Afríkustrandarinnar við Benínflóa sem átti sér miðpunkt í hafnarborginni Whydah; þaðan var mikill fjöldi Afríkubúa seldur í þrældóm
félagslegar hugsmíðar hugmyndir, svo sem stétt og kyn, sem fólk í samfélagi skapar og viðurkennir og sem hafa áhrif á hugsun þess og hegðun
sósíaldemókrati einstaklingur sem vill koma á sósíalísku samfélagi með lýðræðislegum leiðum
félagssaga svið sagnfræðinnar sem fjallar um allar stéttir og hópa fólks, ekki aðeins yfirstéttir
sósíalismi efnahagskerfi þar sem framleiðslutækin eru í almenningseigu
sósíalískt raunsæi listhreyfing í Sovétríkjunum sem gerði verkafólk að viðfangsefni sínu og snerist ekki síður um ættjarðarást en list
stimpillögin lög breska þingsins sem lögðu árið 1765 skatta á lögskjöl og annað prentað efni í nýlendum Breta í Norður-Ameríku
súdanskur lýsingarorð um svæði Vestur-Afríku sunnan Sahara
kosningaréttarsinni einstaklingur sem barðist fyrir kosningarétti kvenna
súfar íslamskir dulspekingar; iðkendur súfisma, dulrænnar birtingarmyndar íslamskrar trúar
kvennasoldánatímabilið tímabilið frá áhrifatíma Hurrem soldánsfrúar um miðja sextándu öld og fram undir lok sautjándu aldar, þegar eiginkonur og mæður soldánsins gátu beitt pólitískum völdum og áhrifum við hirðina
svahílí tungumál sem sameinar málfræði afrískra bantúmála og orðaforða úr bantúmálum og arabísku og er talað í Austur-Afríku
Sykes-Picot-samkomulagið leynilegt samkomulag Frakklands og Bretlands frá 1916 um að skipta svæðum í Mið-Austurlöndum á milli sín eftir stríð

T

Taylor-ismi stjórnunarkerfi sem leitaðist við að auka afköst verkafólks með því að draga úr óþörfum vinnuhreyfingum
Stóri leikurinn keppni Breta og Rússa um yfirráð í Mið-Asíu seint á nítjándu öld og snemma á þeirri tuttugustu
samfélagssáttmálinn óbeint samkomulag samfélagsþegna um að framselja náttúruréttindi sín til ríkisins, sem ber síðan að tryggja þau og vernda
allsherjarstríð stríð þar sem öllum tiltækum auðlindum er beitt án takmarkana á vopnum eða skotmörkum þeirra
alræði stjórnarform þar sem ríkið hefur stjórn á öllum þáttum í lífi einstaklings
kaupmannasamfélög útlendinga samfélög sem kaupmenn stofnuðu eftir að hafa upphaflega ferðast til erlends ríkis í viðskiptaerindum og sest síðan þar að
fagfélag samtök sem skipuleggja verkafólk í tiltekinni starfsgrein eða atvinnugrein
Tordesillas-samningurinn samningur frá 1494 sem úthlutaði Portúgal og Spáni landsvæðum með því að draga skiptilínu um Atlantshafið eitt hundrað rastir vestan við Grænhöfðaeyjar undan strönd Afríku
Versalasamningurinn samningur frá 1919 sem batt formlega enda á fyrri heimsstyrjöldina, endurskipulagði landamæri Evrópu og stofnaði Þjóðabandalagið
þríhyrningsviðskipti verslun með vörur og þrælað fólk milli Ameríku, Evrópu og Vestur-Afríku frá lokum fimmtándu aldar til upphafs nítjándu aldar
Trinity-tilraunin fyrsta árangursríka tilraunasprenging Bandaríkjanna á kjarnorkusprengju
Þríveldabandalagið bandalagssamningur Þýskalands, Austurríkis-Ungverjalands og Ítalíu
þríveldasambandið bandalagssamningur Frakklands, Rússlands og Bretlands
Truman-kenningin loforð um aðstoð Bandaríkjanna við hvert það ríki sem væri í hættu á að kommúnistar steyptu stjórnvöldum þess af stóli
tólfungar fylgjendur fjölmennrar greinar sjía sem trúa því að tólfti imaminn, Muhammad al-Mahdi, muni snúa aftur ásamt Jesú til að sigra hið illa á jörðinni

U

U-bátar þýskir kafbátar með tundurskeyti sem sökktu mörg þúsund pundum (mörgum tonnum) af farmi á árum fyrri heimsstyrjaldarinnar
ulama stétt trúarklerka og fræðimanna sem eru helstu túlkendur sjaría
ofurþjóðernishreyfingar samtök sem styðja öfgakennda þjóðernishyggju og leitast oft við að skapa þjóðlönd þar sem íbúar eru af sama þjóðernisuppruna
umma samfélag múslima
Undang-Undang Laut Melaka sjóréttarkafli Malakka, sem er hluti af Undang-Undang Melaka og kveður á um háttsemi sjómanna og farandkaupmanna

V

varakonungsdæmi stjórnsýsluhluti spænska heimsveldisins undir stjórn beins fulltrúa konungs
Guadalupe-meyjan María mey, sem sögð er hafa birst astekska bóndanum Juan Diego og varð síðar þjóðartákn og verndardýrlingur Mexíkó
vúdú blanda rómversk-kaþólskra og hefðbundinna vesturafrískra trúarsiða sem er útbreidd á Haítí

W

stríðsiðnaðarráðið (WIB) bandarísk alríkisstofnun sem var komið á fót árið 1917 til að stjórna efnahagslegri starfsemi og iðnaðarframleiðslu verksmiðja á stríðstímum
Varsjárbandalagið hernaðar- og stjórnmálabandalag kommúnistaríkja Austur-Evrópu
Landbúnaðarher kvenna breskt verkefni sem fól konum að tryggja næga matvælaframleiðslu á bújörðum meðan karlar gegndu herþjónustu

Z

Zimmermann-skeytið skeyti frá 1917 þar sem utanríkisráðherra Þýskalands bauð Mexíkó bandalag með því skilyrði að landið ylli ólgu við landamæri sín að Bandaríkjunum