Kaflayfirlit
Kaflayfirlit
15.1 Heimshagkerfi
Í kjölfar síðari heimsstyrjaldarinnar tóku ríki að opna fyrir viðskipti og samskipti um allan heim. Í Evrópu þróaðist Efnahagsbandalag Evrópu (EEC), eða Sameiginlegi markaðurinn, að lokum í Evrópusambandið (ESB). Í Asíu unnu ríki saman að stofnun eigin viðskiptablokka á borð við ASEAN og APEC. Kanada, Mexíkó og Bandaríkin undirrituðu NAFTA-samninginn sem USMCA tók síðar við af. Allar þessar viðskiptablokkir og stofnanir hafa auðveldað fjölþjóðafyrirtækjum að starfa um allan heim og stuðlað að bættum lífskjörum í mörgum þróunarlöndum.
Fjölþjóðafyrirtæki eru þó oft gagnrýnd fyrir hagnaðardrifna starfshætti sem geta skapað langvinn vandamál í þróunarlöndum. Tilraunir til að hvetja þessi ríki til að einkavæða almannaþjónustu geta stundum gert vandann enn meiri. Fátækustu hóparnir sæta einnig oftast arðráni fjölþjóðafyrirtækja sem semja við stórar verksmiðjur eða arðránsverksmiðjur í þróunarlöndum. Auðug fyrirtæki á borð við Apple og Nike hafa oft verið gagnrýnd fyrir að hagnast á vinnu illa launaðs verkafólks við óöruggar aðstæður á stöðum á borð við Kína og Bangladess.
15.2 Deilur um umhverfismál
Á sjötta og sjöunda áratugnum tóku sumir íbúar þróaðra ríkja að bregðast opinberlega við þeim umhverfisvandamálum sem þeir sáu í kringum sig, meðal annars þeim sem græna byltingin olli. Vísindafólk á borð við Rachel Carson, höfund Silent Spring (Þögult vor), veitti þessum áhyggjum trúverðugleika og margir gerðust umhverfisverndarsinnar sem unnu að breytingum. Þetta fólk og umhverfisverndarsamtökin sem það stofnaði ræddu nauðsyn þess að takast á við hnattræna hlýnun og loftslagsbreytingar, hættur kjarnorku, skógareyðingu, gatið í ósonlaginu og mörg önnur vandamál. Viðleitnin mætti stundum andstöðu, ekki aðeins þeirra sem höfðu lífsviðurværi af nýtingu náttúruauðlinda í eigin þróunarlöndum heldur einnig verkafólks, svo sem skógarhöggsfólks og annarra, í þróuðum ríkjum. Á níunda áratugnum kölluðu alþjóðleg samtök á borð við Sameinuðu þjóðirnar einnig eftir aðgerðum. Sértækum ráðstöfunum á borð við Montreal-bókunina fylgdi metnaðarfullt Parísarsamkomulag Sameinuðu þjóðanna frá 2015 um að takmarka hlýnun. Enn reynist þó erfitt að ná alþjóðlegri samstöðu um hvernig best sé að takast á við loftslagsbreytingar.
15.3 Vísindi og tækni í heimi nútímans
Á tíunda áratugnum voru tölvur orðnar algengar í þróuðum ríkjum en ótti við hugsanleg áhrif þeirra á friðhelgi einkalífs jókst með útbreiðslu internetsins og samfélagsmiðla. Greiður aðgangur að samfélagsmiðlum í snjallsímum auðveldaði ungu mótmælafólki í Túnis og Egyptalandi að skipuleggja sig og ögra stjórnvöldum. Hreyfingin breiddist út um Mið-Austurlönd sem arabíska vorið. Síðan hafa sum ríki, svo sem Kína, lokað á notkun margra samfélagsmiðla.
Læknavísindafólk hefur náð miklum árangri í að lækna sjúkdóma og koma í veg fyrir þá. Bóluefni útrýmdu bólusótt um allan heim og því munaði litlu að mænusótt yrði einnig útrýmt. Nýir sjúkdómar komu þó fram, meðal annars ebólaveirusjúkdómur og HIV/alnæmi. Frá því að HIV/alnæmi var fyrst greint á níunda áratugnum hafa komið fram meðferðir sem gera sjúkdóminn viðráðanlegan hjá mörgum í stað þess að hann leiði til dauða, þótt það sé enn gríðarlegt vandamál í þróunarlöndum. Nýjasta ógnin við heilsu heimsbyggðarinnar, COVID-19-heimsfaraldurinn sem hófst í desember 2019, sýnir hvernig bæði hnattvæðing og tækniþróun hafa áhrif á líf á tuttugustu og fyrstu öld.
15.4 Viðvarandi vandamál og lausnir
Þegar Sovétríkin hrundu í upphafi tíunda áratugarins töldu margir á Vesturlöndum hugsanlegt að Bandaríkin myndu leiða heiminn inn í nýtt tímabil almenns frjálslynds lýðræðis. Árásir al-Qaeda 11. september 2001 urðu hins vegar til þess að Bandaríkin hófu stríð í Afganistan og síðan Írak. Mistökin í Írak sköðuðu orðspor Bandaríkjanna og drógu úr getu þeirra til að viðhalda stöðugleika í heiminum. Íhlutun þeirra í Írak ýtti einnig undir vöxt Íslamska ríkisins sem bar ábyrgð á ofbeldisárásum í Írak, Sýrlandi og Afríku.
Ofbeldi, borgarastyrjaldir og ofsóknir hafa orðið til þess að mikill fjöldi flóttafólks frá Mið-Austurlöndum og Afríku hefur farið yfir Miðjarðarhaf til Evrópu. Koma þess hefur vakið nokkra andstöðu og fjöldi ofurþjóðernishópa hefur sprottið upp í Bandaríkjunum og Evrópu. Farandfólksvandinn við landamæri Bandaríkjanna og Mexíkó stafar að hluta af ofbeldi og óstöðugleika í mörgum ríkjum Rómönsku Ameríku, svo sem borgarastyrjöldunum í El Salvador og Gvatemala.
Ofbeldi og mannréttindabrot hafa hrjáð Afríku sunnan Sahara í áratugi. Margt af þessu á sér stað í hnattræna suðrinu og gagnrýnendur hafa tengt efnahagsvandamál svæðisins við sögulegt arðrán ríkja hnattræna norðursins á svæðinu. Eitt þessara vandamála er auðlindabölvunin, það er erfiðleikarnir sem auðlindarík ríki eiga með að bregðast við þörfum innanlands.