14.3 Hreyfing óháðra ríkja
14.3 Hreyfing óháðra ríkja
Námsmarkmið
Í lok þessa hluta átt þú að geta:
Þegar Sovétríkin og Bandaríkin kepptu um yfirburði reyndu þau að afla sér stuðnings ríkja heims með því að bjóða fjárhagsaðstoð, hernaðaraðstoð og tæknilega ráðgjöf. Mörg ríki voru reiðubúin að ganga til liðs við annan hvorn aðilann af ýmsum ástæðum, stundum hugmyndafræðilegum en oft öðrum. Sum ríki streittust þó gegn því að dragast inn í aðra hvora fylkinguna.
Júgóslavía
Eftir síðari heimsstyrjöldina skipuðu Evrópuríki sér fljótt í Vesturblokkina eða Austurblokkina, með einni undantekningu: Júgóslavíu. Árið 1942 mynduðu kommúnískir skæruliðar, sem höfðu barist gegn öxulveldunum fyrir hönd Þjóðfrelsisfylkingarinnar, ríkisstjórn sem nefndist Antifasíska ráðið um þjóðfrelsun Júgóslavíu (AVNOJ). Þegar ítalskar hersveitir yfirgáfu Júgóslavíu árið 1943 tók AVNOJ við stjórn landsins og stofnaði Lýðræðislega sambandsríkið Júgóslavíu. Josip Broz Tito, leiðtogi skæruliðanna, var skipaður forsætisráðherra. Árið 1945 var konungdæmið í Júgóslavíu afnumið og Tito viðurkenndur sem leiðtogi landsins. Þjóðarkosningar sem haldnar voru skömmu síðar staðfestu þá niðurstöðu.
Júgóslavía var kommúnistaríki frá upphafi og eitt stofnríkja Kominform, Upplýsingaskrifstofu kommúnista- og verkamannaflokka, árið 1947. Tilgangur Kominform var að leiðbeina kommúnistastjórnum Evrópu eftir síðari heimsstyrjöldina svo þær gætu samræmt aðgerðir sínar gegn starfsemi andkommúnista í öðrum hlutum álfunnar. Sovétríkin skyldu leiða starfið og leiðbeina hinum ríkjunum.
Tito og Stalín lentu þó fljótt saman. Tito vildi innlima Búlgaríu og Albaníu í Júgóslavíu ásamt hlutum Grikklands, Ítalíu og Austurríkis. Stalín hafnaði kröfum Júgóslavíu, taldi þær ósanngjarnar og líklegar til að valda deilum við Vestur-Evrópu. Júgóslavía aðstoðaði einnig gríska kommúnista í borgarastyrjöld þeirra. Stalín var því einnig andvígur þar sem hann taldi aðgerðirnar reita Vesturlönd til reiði. Tito neitaði fyrir sitt leyti að sætta sig við að Júgóslavía gegndi aukahlutverki. Ólíkt öðrum ríkjum Austurblokkarinnar hafði Júgóslavía frelsað sig undan öxulveldunum án aðstoðar Sovétríkjanna. Tito taldi því að Sovétríkin ættu að koma fram við ríkið sem jafningja en ekki fylgiríki sem þau gætu skipað fyrir.
Árið 1948 rak Kominform Júgóslavíu úr samtökunum. Tito leitaði þá aðstoðar Bandaríkjanna sem hjálpuðu Júgóslavíu að komast af þótt ríkið gæti ekki átt viðskipti við nágranna sína í Austurblokkinni. Tito hafði þó jafnmiklar áhyggjur af því að verða strengjabrúða Bandaríkjanna. Á sjötta og sjöunda áratugnum varð Júgóslavía efnahagslega sjálfbjarga og átti viðskipti við ríki bæði Vesturblokkarinnar og Austurblokkarinnar. Árið 1960 ávarpaði Tito allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna og hvatti „ríki utan blokkanna“ til að sameinast um sameiginleg markmið: afnýlenduvæðingu, afvopnun, bann við tilraunum með kjarnorkuvopn og jafna efnahagsþróun.
Bandung-ráðstefnan og Indónesía
Meðal Evrópuríkja var Júgóslavía undantekning vegna þess að hún neitaði að ganga í Vesturblokkina eða Austurblokkina. Viljinn til að feta milliveg milli risaveldanna var hins vegar algengur í fyrrverandi nýlendum og verndarsvæðum Evrópuríkja, einkum í Suður-Asíu, Afríku og Mið-Austurlöndum.
Í apríl 1955 komu fulltrúar tuttugu og níu slíkra ríkja í Asíu og Afríku saman á ráðstefnu í Bandung í Indónesíu. Markmið þeirra var að geta reitt sig hvert á annað við iðnvæðingu og komast hjá því að þurfa að leita aðstoðar Evrópu, Bandaríkjanna eða Sovétríkjanna. Þetta markmið varð grundvöllur Hreyfingar óháðra ríkja, tilraunar nýfrjálsra ríkja til að halda sig utan áhrifasvæða Vestur- og Austurblokkarinnar.
Indónesía gegndi forystuhlutverki í Hreyfingu óháðra ríkja. Sjálfstæðisbarátta gegn Hollendingum hafði hafist þar fyrir síðari heimsstyrjöldina og í ágúst 1945 lýstu tveir leiðtogar hennar, Mohammad Hatta og Kusno Sosrodihardjo, sem var þekktur sem Sukarno, yfir sjálfstæði Indónesíu. Sjálfstæðið öðlaðist formlega viðurkenningu árið 1949. Þegar Sukarno varð forseti lagði hann áherslu á að ríkið vildi vera hlutlaust í utanríkismálum.
Bæði Bandaríkin og Sovétríkin vildu fá Indónesíu sem bandamann. Landið var fjölmennt, bjó yfir olíulindum og hafði hernaðarlega mikilvæga landfræðilega legu. Báðir aðilar töldu að framtíðarstefna Indónesíu, kommúnísk eða lýðræðisleg, myndi hafa mikil áhrif á önnur ríki Asíu. Þeir reyndu því báðir að ávinna sér hylli Sukarnos og hann þáði aðstoð frá báðum. Að hans mati var landið hlutlaust svo lengi sem hann leyfði hvorugu risaveldinu að ráða málum Indónesíu.
Árið 1956 heimsótti Sukarno Kína og hreifst af árangri Maos Zedong. Hann taldi að geta Maos til að miðstýra valdi væri lykillinn að velgengni Kína. Eftir heimkomuna stofnaði Sukarno þjóðarráð með fulltrúum stórra þjóðfélagshópa, svo sem bænda og verkafólks, sem skyldi taka ákvarðanir með samstöðu í stað atkvæðagreiðslu. Í hinu nýja „stýrða lýðræði“, sem hann kom á árið 1959, átti forsetinn en ekki löggjafarþingið að tjá samstöðu þjóðarinnar. Til að treysta einræðislegt vald sitt leitaði Sukarno stuðnings bæði Kommúnistaflokks Indónesíu og íhaldssamra hersveita. Markmið hans var að skapa indónesískt ríki sem byggðist á því sem hann nefndi NASAKOM, skammstöfun fyrir þjóðernisstefnu, trúarbrögð og kommúnisma.
Árið 1964 hafði Sukarno gefið allt yfirbragð hlutleysis upp á bátinn og leitaði bandalaga við kommúnistaríki um leið og hann ýtti undir andúð á Bandaríkjunum í Indónesíu. Árið 1965 hélt Suharto, hershöfðingi í indónesíska hernum, því fram að indónesískir kommúnistar hefðu reynt að grafa undan ríkisstjórninni með því að leggja á ráðin um að drepa Sukarno. Suharto réðst síðan gegn kommúnistum í Indónesíu með aðstoð CIA og allt að ein milljón manna kann að hafa látið lífið (mynd 14.12). Árið 1967 vék Suharto Sukarno úr embætti og tók sér einræðisvald.
Indland
Líkt og Indónesía reyndi Indland að marka eigin stefnu og forðast flókin bandalög kalda stríðsins. Landið var einnig eitt af frumkvöðlum Hreyfingar óháðra ríkja. Árið 1947 veitti Bretland Indlandi sjálfstæði. Mótmæli gegn Bretum höfðu skekið Indland allt árið 1946 og eftir átök síðari heimsstyrjaldarinnar hafði Bretland ekki lengur efni á að viðhalda yfirráðum sínum yfir nýlendunni. Þótt Bretar hefðu nægilegt herlið í landinu voru flestir hermannanna indverskir og óvíst var hvar hollusta þeirra lægi. Árið 1946 höfðu indverskir sjóliðar í breska flotanum raunar gert uppreisn víða um land. Að lokum þrýstu Bandaríkin, helsti bandamaður og lánardrottinn Bretlands, á það að veita Indlandi sjálfstæði, líkt og Bandaríkin höfðu veitt Filippseyjum sjálfstæði eftir stríð.
Tilkynningin um brottför Breta hratt af stað bylgjum trúarofbeldis um allt land. Mikið af því stafaði af ágreiningi um úr hvaða landsvæðum sjálfstætt Indland skyldi myndað. Hindúar á Indverska þjóðþinginu vildu viðhalda einu sameinuðu Indlandi. Múslimar óttuðust hins vegar að hindúameirihlutinn myndi drottna yfir stjórnvöldum þeim í óhag og margir vildu ekki samþykkja slíkt fyrirkomulag. Málamiðlun náðist og á miðnætti hinn 15. ágúst 1947, þegar Indland öðlaðist sjálfstæði, varð Pakistan, svæði þar sem múslimar voru í meirihluta, einnig sjálfstætt ríki.
Landfræðileg lega Indlands við landamæri bæði Sovétríkjanna og Kína vakti mikinn áhuga Vesturlanda. Bretland hélt áfram viðskiptum við Indland, seldi því vopn og þjálfaði yfirmenn í her landsins. Jawaharlal Nehru, fyrsti forsætisráðherra Indlands, vildi þó halda fjarlægð frá Bandaríkjunum. Hann var hliðhollur sósíalisma og hafði heimsótt Sovétríkin. Hann viðurkenndi Alþýðulýðveldið Kína og lagðist gegn því að Bandaríkin kæmu í veg fyrir að PRC fengi sæti Kína í öryggisráði SÞ. Hann vantreysti einnig fyrirætlunum Bandaríkjanna gagnvart Indlandi vegna meðferðar bandarískra stjórnvalda á eigin þeldökkum borgurum. Nehru þáði engu að síður aðstoð frá Bandaríkjunum á sjötta áratugnum, rétt eins og frá Sovétríkjunum.
Árið 1950 breyttust samskipti Indlands og Kína þegar Kína kom upp landamærastöðvum í Tíbet til að afmarka landsvæði sitt, þar á meðal land sem Indland gerði tilkall til. Indland og Kína reyndu að viðhalda vinsamlegum samskiptum og undirrituðu meira að segja samning árið 1954 sem staðfesti meginreglurnar fimm um friðsamlega sambúð. Þegar fjórtándi Dalai Lama, leiðtogi Tíbets, leitaði verndar á Indlandi eftir að hafa flúið uppreisn gegn Kínverjum í Tíbet árið 1959 reitti stuðningur Indlands við hann Kínverja til reiði. Árið 1962 leiddu átök við umdeild landamæri Indlands og Tíbets til stríðs milli ríkjanna. Bandaríkin aðstoðuðu Indland og þótt Sovétríkin héldu formlega hlutleysi sínu áfram veittu þau Indlandi einnig fé og tækni. Sú ákvörðun jók klofninginn sem þegar var að myndast milli Sovétríkjanna og Kína.
Egyptaland og Mið-Austurlönd
Fyrir síðari heimsstyrjöldina höfðu Bandaríkin sýnt Mið-Austurlöndum tiltölulega lítinn áhuga en svæðið var að mestu undir stjórn Breta. Eftir stríð var hætta á að vandamál á svæðinu, sem sum mátti rekja til stefnu og aðgerða Breta, færðu leiðtoga Araba og Írana nær Sovétríkjunum. Sá möguleiki olli Bandaríkjunum áhyggjum og varð til þess að þau reyndu að mynda tengsl við ríkisstjórnir í Mið-Austurlöndum. Íran, Egyptaland og hið nýstofnaða Ísraelsríki vöktu mestan áhuga.
Íran varð Bandaríkjunum fyrst áhyggjuefni strax eftir síðari heimsstyrjöldina þegar Sovétríkin reyndust treg til að binda enda á hernám sitt í landinu. Eftir stríð hóf Bretland aftur starfsemi sína á svæðinu sem fólst að mestu í olíuborun. Árið 1951 varð íranski þjóðernissinninn Mohammad Mossadegh forsætisráðherra landsins og hófst handa við að þjóðnýta olíusvæði í eigu breskra fyrirtækja. Aðgerðin vakti mótmæli Breta og vestrænt sinnaðrar valdastéttar í Íran sem studdi breska hagsmuni. Árið 1952 vék Mohammad Reza Pahlavi, keisari Írans sem var hliðhollur Vesturlöndum, Mossadegh frá völdum. Hann neyddist þó til að skipa hann aftur eftir umfangsmikil mótmæli almennings.
Aðgerðir Mossadegh sannfærðu bæði Bretland og Bandaríkin um að hann væri hliðhollur kommúnisma og kynni að gera Íran að bandamanni Sovétríkjanna sem áttu landamæri að ríkinu. Ólíklegt er að hann hafi ætlað að gera Íran að fylgiríki Sovétríkjanna en rök Breta þess efnis sannfærðu Bandaríkin um að grípa til aðgerða. Í ágúst 1953 steypti íranski herinn, sem studdi keisarann, Mossadegh aftur af stóli í valdaráni sem CIA og herinn höfðu skipulagt. Mossadegh var handtekinn og fangelsaður.
Aðgerðir Breta lögðu einnig grunninn að öðrum átökum í Mið-Austurlöndum eftir síðari heimsstyrjöldina. Árið 1917 hafði Arthur James Balfour, utanríkisráðherra Bretlands, lýst yfir stuðningi Breta við stofnun þjóðarheimilis gyðinga í Palestínu. Á fjórða áratugnum streymdi gyðingafólk frá Evrópu til svæðisins. Eftir því sem því fjölgaði jókst einnig ofbeldi milli þess og Araba sem kröfðust þess að innflutningi gyðinga lyki og að sjálfstætt Arabaríki yrði stofnað. Eftir lok síðari heimsstyrjaldarinnar, þegar gyðingar sem lifðu helförina af leituðu hælis í Palestínu, óskuðu bresk stjórnvöld eftir því að Sameinuðu þjóðirnar leystu málið. Árið 1947 heimsótti sérstök Palestínunefnd SÞ svæðið og lagði til að því yrði skipt í gyðingaríki og Arabaríki (mynd 14.13). Jerúsalem, sem var báðum hópum heilög, skyldi sett undir „alþjóðlega gæslustjórn“. Í nóvember 1947 samþykkti allsherjarþing SÞ tillögu nefndarinnar með ályktun 181.
Ályktun SÞ leiddi til borgarastyrjaldar í Palestínu. Bretar drógu sig frá svæðinu í maí og létu gyðinga og palestínska Araba, sem nutu aðstoðar Araba annars staðar frá Mið-Austurlöndum og höfðu skipulagt sig sem Frelsisher Araba, berjast um yfirráðin. Um 250.000 palestínskir Arabar flúðu svæði undir stjórn gyðinga. Hinn 14. maí 1948, þegar síðustu bresku hersveitirnar yfirgáfu svæðið, lýsti David Ben-Gurion, leiðtogi byggðar gyðinga í Palestínu, yfir stofnun Ísraelsríkis (mynd 14.14).
Bæði Bandaríkin og Sovétríkin viðurkenndu hið nýja ríki formlega. Arabískir nágrannar Ísraels gerðu það ekki og lýstu því yfir að Arabar innan Ísraels ættu sjálfsákvörðunarrétt. Að kvöldi 14. maí hófst loftárás á ísraelsku borgina Tel Avív og daginn eftir réðust hersveitir frá Egyptalandi, Sýrlandi, Írak, Líbanon og Transjordaníu, sem nú nefnist Jórdanía, inn í landið. Fyrra stríð Ísraela og Araba stóð í tíu mánuði og lauk með sigri Ísraels í mars 1949. Ríkið hafði ekki aðeins varið tilveru sína heldur einnig náð yfirráðum yfir stórum hluta þess landsvæðis sem nefnd SÞ frá 1947 hafði lagt til að yrði ætlað byggð Araba. Hundruð þúsunda Araba yfirgáfu Palestínu, sem nú var hluti Ísraels, og flúðu til nágrannaríkja.
Ósigur betur vopnaðra Arabaríkja fyrir Ísrael kom mörgum í arabaheiminum í opna skjöldu. Í Egyptalandi gagnrýndi Hreyfing frjálsra liðsforingja, hópur að mestu skipaður yngri liðsforingjum úr millistétt, ríkisstjórnina fyrir ósigurinn. Einn liðsforingi, Gamal Abdel Nasser, kenndi spillingu stjórnvalda um og varð fljótt áhrifamaður. Líkt og aðrir í hreyfingunni var Nasser þjóðernissinni sem vildi binda enda á áhrif Breta á Egyptaland, fyrrverandi verndarsvæði þeirra. Hinn 23. júlí 1952 leiddi hann hóp liðsforingja í valdaráni sem steypti Farouk, munaðarelskum konungi Egyptalands, af stóli og tók stjórn landsins (mynd 14.15).
Einn af göllum Farouks var að hann reiddi sig á óformlegan ráðgjafahóp sem var að mestu skipaður fólki sem ekki var egypskt. Einn meðlima hans hafði selt egypska hernum gallaða riffla í stríðinu við Ísrael. Þótt þeir hefðu ekki valdið ósigri Egyptalands urðu þeir tákn um veikleika og spillingu stjórnar Farouks. Uppreisnarforingjarnir innleiddu stjórnarskrá sem gerði Egyptaland að veraldlegu ríki og hófu jarðnæðisumbætur. Nýir leiðtogar Egyptalands unnu einnig að því að binda enda á áhrif Breta í landinu. Með sérstökum samningum samþykkti Bretland að láta af yfirráðum sínum í Súdan og flytja hersveitir sínar frá Súesskurðarsvæðinu fyrir árið 1956, mörgum árum fyrr en gildandi samningur krafðist.
Nasser varð forsætisráðherra Egyptalands árið 1954 og vildi bæði draga úr völdum Breta í Mið-Austurlöndum og gera land sitt að leiðtoga arabaheimsins en Írak sóttist einnig eftir þeirri stöðu. Árið 1955 undirritaði Bretland Bagdad-bandalagið sem kom á fót Miðbandalaginu (CENTO) og sameinaði Írak, Íran, Tyrkland og Pakistan í hernaðarbandalag sem virtist vinna gegn báðum markmiðum Nassers. Hann túlkaði það sem merki um að Vesturlönd vildu styðja Írak í stað Egyptalands sem leiðtoga Arabaríkjanna.
Nasser vildi grafa undan hagsmunum bæði Ísraels og Vesturlanda. Hann studdi árásir palestínskra arabískra skæruliða, flóttafólks frá Ísrael sem bjó í Egyptalandi, yfir landamærin inn í Ísrael og veitti alsírskum uppreisnarmönnum stuðning í baráttu þeirra gegn yfirráðum Frakka. Bandaríkin höfðu reynt að stofna til vinsamlegra samskipta við Nasser, bæði til að koma í veg fyrir að hann sneri sér til Sovétríkjanna og til að ná yfirhöndinni yfir Bretlandi á svæðinu. Þegar Nasser neitaði að lofa að bandarísk vopn yrðu ekki notuð til árása á Ísrael neituðu Bandaríkin hins vegar að vopna Egyptaland. Í júlí 1956 drógu þau einnig til baka loforð um aðstoð við byggingu Aswan-stíflunnar yfir Níl. Nasser sneri sér því til Austurblokkarinnar. Tékkóslóvakía útvegaði vopnin og Sovétríkin fjármögnuðu síðar byggingu stíflunnar.
Hinn 26. júlí 1956 þjóðnýtti Nasser, sem hafði verið kjörinn forseti Egyptalands mánuðinum áður, Súesskurðinn og lokaði honum þegar í stað fyrir siglingum Ísraela. Hinn 29. október réðst Ísrael inn í Egyptaland og 5. nóvember gerðu Bretland og Frakkland slíkt hið sama. Þar með hófst Súesdeilan. Sameinuðu þjóðirnar samþykktu ályktun þar sem hvatt var til vopnahlés og bæði Bandaríkin og Sovétríkin kröfðust þess að innrásinni lyki tafarlaust. Sovétríkin hótuðu að senda herlið til Egyptalands og ráðast á Lundúnir. Dwight Eisenhower Bandaríkjaforseti vildi ekki gefa Sovétmönnum átyllu til íhlutunar og hótaði efnahagsþvingunum gegn Frakklandi, Ísrael og Bretlandi ef ríkin létu ekki undan. Öll þrjú drógu sig til baka en Ísrael gerði það gegn tryggingu um að fá að nota Tíransund til að senda skip um skurðinn. Friðargæslusveit SÞ var áfram á Sínaískaga í Egyptalandi til að gæta landamæranna að Ísrael.
Súesdeilan breytti hlutverki Bandaríkjanna í Mið-Austurlöndum. Eftir að hafa lítið komið að málefnum svæðisins áttuðu Bandaríkin sig nú á því að Sovétríkin gætu blandað sér í þau. Til að koma í veg fyrir það setti Eisenhower árið 1957 fram Eisenhower-kenninguna. Samkvæmt henni myndu Bandaríkin beita hervaldi sínu til að verja ríkisstjórnir í Mið-Austurlöndum sem ættu á hættu að vera steypt af öflum „alþjóðakommúnismans“. Bandaríkin veittu einnig ríkisstjórnum vinaþjóða á borð við Líbanon fjárhags- og hernaðaraðstoð.
Brottför Ísraels og Vesturveldanna frá Egyptalandi styrkti stöðu Nassers sem sjálfskipaðs leiðtoga arabaheimsins og færði hann nær því að mynda sameinaða arabíska ríkið sem hann þráði. Árið 1958 steig hann annað skref í þá átt þegar Egyptaland og Sýrland sameinuðust í Sameinaða arabíska lýðveldinu. Árið áður hafði Tyrkland safnað herliði við landamæri Sýrlands af ótta við að kommúnistar væru við það að taka völd í nágrannaríkinu. Þegar Sovétríkin lýstu yfir stuðningi við Sýrland ef Tyrkir réðust inn lofuðu Bandaríkin að styðja Tyrkland. Tyrkir drógu herlið sitt til baka og hættunni var afstýrt en Sýrland lagði til sameiningu við Egyptaland til að verjast afskiptum annarra ríkja og vaxandi völdum Kommúnistaflokks Sýrlands. Ríkin tvö slitu sambandinu eftir valdarán í Sýrlandi árið 1961.
Árið 1958 framfylgdu Bandaríkin Eisenhower-kenningunni með því að senda nær fimmtán þúsund hermenn til Líbanons að beiðni kristins forseta landsins, Camille Chamoun, til að verja stjórn hans gegn pólitískum andstæðingum sem sumir voru hliðhollir kommúnistum. Súnní-múslimar, sem voru í meirihluta í Líbanon, leiddu andstöðuna. Þeir höfðu stutt sameiningu Líbanons við Sameinaða arabíska lýðveldið en Chamoun hafði hafnað henni. Bandarískt herlið var í Líbanon í þrjá mánuði meðan Chamoun lauk kjörtímabili sínu. Þessi dreifing athygli Bandaríkjanna sannfærði Kína um að það gæti hafið aftur sprengjuárásir á Jinmen og Mazu án þess að eiga á hættu viðbrögð og hratt þannig af stað síðari Taívansundskreppunni.
Þótt hlutfallslegur friður hefði komist á á svæðinu eftir lok Súesdeilunnar, sem einnig er nefnd síðara stríð Ísraela og Araba, héldu palestínskir skæruliðar áfram árásum á Ísrael frá bækistöðvum í Egyptalandi og Sýrlandi. Skotmörkin voru oft óbreyttir borgarar og spennan var áfram mikil. Í apríl 1967, eftir loftbardaga ísraelskra og sýrlenskra flugmanna, lét Egyptaland friðargæslusveit SÞ yfirgefa Sínaískaga og safnaði þar herliði í þeirri röngu trú að Ísrael hygðist ráðast inn í Sýrland. Hinn 22. maí lokaði Egyptaland Tíransundi fyrir siglingum Ísraels sem taldi það stríðsaðgerð.
Hinn 5. júní hóf Ísrael þriðja stríð Ísraela og Araba með fyrirbyggjandi árás á Egyptaland. Ríkið réðst samtímis inn í landið og eyðilagði nær allan egypska flugherinn. Árásum Jórdaníu og Sýrlands var hrundið og Ísrael tók landsvæði af þeim ríkjum auk Egyptalands. Bardögunum lauk nær jafnfljótt og þeir hófust og átökin fengu því heitið sex daga stríðið. Ísrael náði yfirráðum yfir Sínaískaga og Gasasvæðinu af Egyptalandi, Vesturbakka Jórdanár af Jórdaníu og Gólanhæðum af Sýrlandi og stækkaði þannig landsvæði sitt til muna.
Sigur Ísraels árið 1967 batt ekki enda á átökin og loftárásir, stórskotahríð og bardagar skæruliða milli Egyptalands og Ísraels héldu áfram árum saman. Eftir dauða Nassers árið 1970 vildi Anwar Sadat, nýr forseti, binda afgerandi enda á átökin og jafnframt vinna aftur þau landsvæði sem Arabaríkin höfðu glatað árið 1967. Nasser hafði fært Egyptaland sífellt nær fylkingu Sovétríkjanna en árið 1972 rak Sadat sovéska ráðgjafa úr landi. Hann hóf einnig viðræður við Bandaríkin, helsta bandamann Ísraels, í því skyni að binda endanlega enda á átök Ísraela og Araba. Sadat vildi þó ekki semja frið fyrr en Egyptaland hefði endurheimt yfirráð yfir Sínaískaga og Gasasvæðinu. Hinn 6. október 1973 gerðu Egyptaland og Sýrland, sem vildi fá Gólanhæðir aftur, óvænta árás á Ísrael á friðþægingardaginn (Yom Kippur), helgasta dag trúarárs gyðinga þegar margir ísraelskir hermenn voru ekki á vakt. Ísrael bar aftur sigur úr býtum. Vopnahlé sem Sameinuðu þjóðirnar knúðu fram hófst hinn 25. október. Ísrael hafði ekki glatað neinu af hernumdu landsvæðunum og á næstu árum neyddist Sadat til að leita friðsamlegri leiða til að endurheimta egypsk lönd.