Samantekt kafla
Samantekt kafla
3.1 Fyrstu siðmenningarnar
Í tugþúsundir ára lifðu menn að mestu sem veiðimenn og safnarar, fluttust milli staða og öfluðu sér viðurværis. Með tilkomu landbúnaðarframleiðslu á nokkrum svæðum heims tóku sumir hópar þó að setjast að og nýir lifnaðarhættir, sem einkenndust af landbúnaði og fastri búsetu, lögðu grunn að fyrstu siðmenningunum. Einkenni þeirra voru borgarsamfélög, sérhæfing starfa og vaxandi félagsleg lagskipting. Elstu dæmin komu fram í byggðum frá nýsteinöld, svo sem Jeríkó, Çatalhöyük og Mehrgarh, auk annarra byggða í Kína, Mesóameríku og Andesfjallahéruðum Suður-Ameríku.
3.2 Mesópótamía til forna
Borgin Uruk í Sumer var ein af fyrstu eiginlegu borgunum í mannkynssögunni. Tækniframfarir á borð við bronsgerð og fleygrúnaletur, ásamt þróuðum trúarbrögðum með fjölbreyttum guðaheimi, breiddust út og greiddu götu flókinnar menningar í Mesópótamíu og uppgangs annarra borgríkja þar. Súmerísku borgríkin, undir stjórn lugal-höfðingja sinna eða konunga, háðu iðulega stríð hvert gegn öðru og gegn sífelldum straumi erlendra innrásarmanna.
Tímabilinu sem sjálfstæð borgríki voru við lýði lauk með uppgangi fyrsta heimsveldis mannkynssögunnar, Akkadíska heimsveldisins undir stjórn Sargons frá Akkad. Þótt heimsveldið stæði aðeins í um eina og hálfa öld markaði það upphaf nýs tímabils á svæðinu, þar sem önnur öflug ríki risu síðar. Meðal þeirra voru Þriðja konungsættin í Ur og hið fræga Babýlonska heimsveldi Hammúrabís, sem lét semja áhrifamikinn lagabálk. Þessi síðari heimsveldi varðveittu marga þætti eldri siðmenningar Súmera, þar á meðal fleygrúnaletur og bókmenntaverk á borð við Gilgamesharkviðu.
3.3 Forn-Egyptaland
Forn-Egyptaland varð til sem ein af fyrstu siðmenningunum í Nílardal á fjórða árþúsundi BCE. Egyptaland var fjölgyðistrúarsamfélag með mikinn fjölda guðdóma og eigið ritkerfi. Landið var sameinað undir stjórn faraóa stóran hluta fornaldarsögu sinnar. Íbúarnir töldu að regla, sannleikur og réttlæti (Ma’at) mótuðu daglegt líf og héldu uppi skipan alheimsins.
Gamla ríkið var tímabil píramídabygginga. Miðríkið var tími endurnýjaðs styrks og útþenslu landsvæðis. Á undan og eftir þessum ríkjum komu „millitímabil“ þar sem miðstjórnarvaldið var veikara. Á fyrsta millitímabilinu jukust völd héraðsstjóra á kostnað faraóanna. Á öðru millitímabilinu misstu hefðbundnir egypskir aðalsmenn yfirráð yfir Nílarósum í hendur Hyksosum og yfirráð yfir syðsta hluta Efra Egyptalands í hendur konungsríkinu Kús. Þessi landsvæði voru síðar endurheimt þegar Nýja ríkið var stofnað.
3.4 Siðmenning Indusdalsins
Menning Indusdalsins varð til sem ein af fyrstu siðmenningunum snemma á þriðja árþúsundi BCE. Hún sótti innblástur í samskipti við Mesópótamíu en íbúar hennar reistu einnig stórar og vel skipulagðar borgir á borð við Harappa og Mohenjo-Daro sem voru talsvert frábrugðnar borgum sama tíma í Sumer til forna. Þar sem ritmál Indusþjóðanna hefur ekki enn verið ráðið geta sagnfræðingar aðeins sett fram tilgátur um hvernig þessar miklu borgir urðu til og hvers vegna þær féllu snemma á öðru árþúsundi. Hugsanlegar ástæður eru truflanir á viðskiptum, breytingar á árfarvegum, koma indóevrópskumælandi hirðingja, loftslagsbreytingar, umhverfisspjöll, sjúkdómar eða sambland þessara þátta.