2525 Keynesíska sjónarhornið

Inngangur að keynesíska sjónarhorninu

Ljósmynd sýnir skilti með áletruninni „Nauðungarsala“ í forgrunni og efri hluta nokkurra húsa í bakgrunni. — **Mynd 25.1.** Nauðungarsölur íbúðarhúsnæðis voru eitt margra einkenna efnahagssamdráttarins mikla. Mörg fyrirtæki lokuðu og atvinnuleysi jókst hratt. (Mynd breytt úr „Foreclosure“ eftir Taber Andrew Bain, Flickr, CC BY 2.0.)

Inngangur að keynesíska sjónarhorninu

Tengjum við raunveruleikann

Efnahagssamdrátturinn mikli

Efnahagssamdrátturinn mikli 2007–2009 kom hart niður á bandaríska hagkerfinu. Samkvæmt bandarísku vinnumálastofnuninni (BLS) fjölgaði atvinnulausum úr 6,8 milljónum í maí 2007 í 15,4 milljónir í október 2009. Manntalsskrifstofa Bandaríkjanna áætlaði að um 170.000 lítil fyrirtæki hefðu lokað á tímabilinu. Tilkynningar um hópuppsagnir náðu hámarki í febrúar 2009 og náðu þá til 326.392 starfsmanna. Framleiðsla og framleiðni drógust einnig saman. Atvinnumissir, lægra íbúðaverð, minni tekjur og óvissa drógu úr neyslu; samkvæmt BLS minnkuðu útgjöld heimila um 7,8%.

Nauðungarsölur íbúðarhúsnæðis og fjármálakreppan kölluðu á víðtæk viðbrögð Bandaríkjaþings, forsetans og Seðlabanka Bandaríkjanna (Federal Reserve). Meðal aðgerða voru lögin American Recovery and Reinvestment Act frá 2009, skattaívilnanir til íbúðakaupenda, bílaskiptaátakið „Cash for Clunkers“ og lenging atvinnuleysisbóta. Samdrátturinn hafði áhrif á milljónir manna með minni útgjöldum, atvinnumissi og missi heimila. Hagkerfið tók síðar við sér, en félagsleg og fjárhagsleg áhrif kreppunnar vörðu lengi.

Hvað olli samdrættinum og hvað kom í veg fyrir að hann þróaðist í enn dýpri kreppu? Við greiningu og stefnumótun var meðal annars byggt á lærdómi kreppunnar miklu á fjórða áratug 20. aldar og kenningum Johns Maynards Keynes. Í þessum kafla er keynesíska sjónarhornið skoðað, forsendur þess og hvað það leggur til greiningar hagsveiflna.

Umsvif í hagkerfinu—framleiðsla, atvinna og útgjöld—vaxa að jafnaði til langs tíma. Í kaflanum Hagvöxtur voru skýrðar helstu forsendur þeirrar leitni. Í kaflanum Sjónarhorn þjóðhagfræðinnar kom jafnframt fram að hagkerfið sveiflast um langtímaleitnina: vöxtur getur verið yfir eða undir leitnivexti og framleiðsla getur tímabundið dregist saman. Mynd 25.2 sýnir slíkar sveiflur í raunvirði landsframleiðslu Bandaríkjanna.

Línurit sýnir árlega prósentubreytingu raunvirðis landsframleiðslu Bandaríkjanna 1930–2020. Lóðrétti ásinn nær frá −24% til 28% og lárétti ásinn sýnir árin. Sveiflurnar eru mest á fjórða og fimmta áratugnum; eftir 1950 er vöxturinn oftast jákvæður en nokkur samdráttarskeið sjást. — **Mynd 25.2.** Línuritið sýnir árlega prósentubreytingu raunvirðis landsframleiðslu Bandaríkjanna 1930–2020. Sveiflurnar voru sérstaklega miklar árin 1930–1945. (Heimild: Bureau of Economic Analysis, „National Economic Accounts“.)

Þessi reynsla vekur tvær meginspurningar: Hvað veldur hagsveiflum og að hve miklu leyti getur hagstjórn mildað þær? Þessi kafli og kaflinn Nýklassíska sjónarhornið nálgast spurningarnar með ólíkum áherslum og byggja báðir á AD–AS-líkaninu. Sjónarhornin ber því að meta út frá forsendum þeirra, tímabili og aðlögunarferlum, fremur en sem algjörar andstæður.

Gagnvirkt FRED-línurit sýnir ársfjórðungslega prósentubreytingu raunvirðis landsframleiðslu Bandaríkjanna frá fyrra tímabili. Röðin sveiflast yfir og undir núll og sýnir sérstaklega djúpan samdrátt og kröftugan viðsnúning árið 2020.

Prósentubreyting raunvirðis landsframleiðslu Bandaríkjanna frá fyrra tímabili.