Mynd 14.1. Hvað ræður tekjum? Í Bandaríkjunum ráðast launatekjur meðal annars af eftirspurn eftir vinnuframlagi, menntun og samningsstöðu launafólks. Myndirnar sýna annars vegar kröfugöngu um hærri lágmarkslaun og hins vegar útskrift háskólanema. (Mynd: aðlögun á verkum AFL-CIO America’s Unions/Flickr Creative Commons og COD Newsroom/Flickr Creative Commons)
Inngangur að vinnumarkaði og tekjum
Í markaðshagkerfi myndast tekjur þegar framleiðsluþættir skila þeim sem ráða yfir þeim greiðslum. Tekjur einstaklings ráðast því bæði af magni þeirra framleiðsluþátta sem hann getur boðið fram og því verði sem fæst fyrir þá á markaði. Eins og fram kom í kaflanum um framleiðslu, kostnað og uppbyggingu atvinnugreina á hver framleiðsluþáttur sér samsvarandi tekjuform. Hjá flestum er vinnuaflið mikilvægasti framleiðsluþátturinn. Tekjur þeirra eru því einkum laun, en geta einnig falist í söluþóknun, þjórfé eða öðrum greiðslum fyrir vinnu. Launatekjur ráðast meðal annars af vinnustundum og því verði sem vinnuveitandi greiðir fyrir hverja stund. Fasteignir geta skilað leigutekjum og fjáreignir, svo sem bankainnstæður, hlutabréf og skuldabréf, geta skilað vöxtum, arði eða öðrum fjármagnstekjum.
Laun fyrir vinnuafl, leiga fyrir land og fasteignir og vextir eða arður af fjármagni ákvarðast á mörkuðum viðkomandi framleiðsluþátta. Í þessum kafla er sjónum beint að vinnumarkaði, en sömu grunnlögmál nýtast við greiningu annarra þáttamarkaða. Fjármagnsmarkaðir eru teknir sérstaklega fyrir í kafla 17.
