1414 Vinnumarkaður og tekjur

14.4 Tvíhliða einokun

Námsmarkmið

útskýrt hvernig laun og atvinna geta ráðist þegar stéttarfélag og vinnuveitandi með einkeypisvald semja á sama vinnumarkaði

Þegar eitt stéttarfélag kemur fram fyrir vinnuaflið og einn vinnuveitandi er eini eða ráðandi kaupandi þess er markaðsstyrkur beggja vegna vinnumarkaðarins. Slíkar aðstæður nefnast tvíhliða einokun. Niðurstaðan ræðst þá ekki aðeins af framboði og eftirspurn heldur einnig af því um hvað er samið, samningsstyrk hvors aðila og þeim valkostum sem standa til boða ef samningar nást ekki.

Myndrit af tvíhliða einokun á vinnumarkaði. Lárétti ásinn sýnir vinnuafl L og sá lóðrétti laun W. Markaðsframboð vinnuafls, S_L, og brattari jaðarkostnaðarferill vinnuafls, MC_L, halla upp, en eftirspurn eftir vinnuafli, D_L, hallar niður. Við atvinnustigið L* eru kjarasamningsbundnu launin W_u hærri en launin W_m sem einkeypisaðilinn kýs. — **Mynd 14.14.** Í einfalda launasetningarlíkaninu er atvinnan L* bæði við launin Wm, sem einkeypisaðilinn kýs, og launin Wu, sem stéttarfélagið kýs. Samningslaunin eru ekki ákvörðuð af myndinni einni heldur ráðast af samningsstyrk aðilanna. Sé einnig samið um atvinnustig getur niðurstaðan verið önnur.

Mynd 14.14 sameinar einföldu líkönin úr myndum 14.6 og 14.11. Ef vinnuveitandinn ákveður atvinnu einn sem einkeypisaðili velur hann L* og greiðir W_m. Ef stéttarfélagið ákveður launin eitt samkvæmt einkasölulíkaninu setur það W_u og fyrirtækið ræður þá einnig L*. Í þessari þröngu framsetningu er atvinnan því minni en við fullkomna samkeppni, en samningslaunin geta legið á bilinu frá W_m til W_u eftir samningsstyrk aðilanna. Myndin ákvarðar þó ekki almenna niðurstöðu tvíhliða einokunar. Semji aðilarnir aðeins um laun en vinnuveitandinn ákveði atvinnu eftir á getur hærra kaup dregið úr ráðningum. Semji þeir hins vegar sameiginlega um bæði laun og atvinnu getur samningsstyrkur stéttarfélags vegið á móti einkeypisvaldi vinnuveitandans og aukið atvinnu í átt að samkeppnisstigi. Samningsfyrirkomulagið er því hluti af líkaninu, ekki aukaatriði.