Umrita jöfnur milli pólhnitaforms og rétthyrnds forms.
Þekkja og teikna pólhnitajöfnur með því að umrita þær í rétthyrndar jöfnur.
Í meira en 12 kílómetra fjarlægð frá höfn lendir seglbátur í slæmu veðri og 16 hnúta vindur feykir honum af leið (sjá mynd 1). Hvernig getur siglingamaðurinn gefið Landhelgisgæslunni upp staðsetningu sína? Í þessum hluta skoðum við aðferð til að tákna staðsetningu sem er frábrugðin venjulegu hnitakerfi.
Að teikna punkta með pólhnitum
Þegar við hugsum um að teikna punkta í fleti koma rétthyrnd hnit í kartesísku hnitaplani yfirleitt fyrst upp í hugann. Hnitapar má þó rita á fleiri vegu og til eru önnur hnitakerfi. Í þessum hluta kynnumst við pólhnitum, þar sem punktar eru táknaðir og teiknaðir á pólhnitanet. Pólhnitanetið er myndað úr sammiðja hringjum sem ganga út frá skautinu, það er upphafspunkti hnitaplansins.
Pólhnitanetið er kvarðað eins og einingarhringurinn, en jákvæði x-ásinn er nú pólhnitaásinn og upphafspunkturinn er skautið. Fyrra hnitið er geislinn, eða lengd stefnda línustriksins frá skautinu. Hornið mælt í radíönum, segir til um stefnu Við færum okkur rangsælis frá pólhnitaásnum um hornið 𝜃 og mælum stefnt línustrik af lengdinni í stefnu Þótt við mælum fyrst og síðan 𝑟 er r-hnitið ritað á undan í pólhnitapunktinum. Til að teikna punktinn ( 2 , 𝜋 4 ) færum við okkur til dæmis einingar rangsælis og síðan um lengdina 2 frá skautinu. Punkturinn er teiknaður á netið á mynd 2.
Dæmi 1
Að teikna punkt á pólhnitanet
Teiknið punktinn á pólhnitanetið.
Lausn
Hornið fæst með því að fara 90° rangsælis frá pólhnitaásnum. Punkturinn er í 3 eininga fjarlægð frá skautinu í stefnu , eins og sýnt er á mynd 3.
Mynd 3
Dæmi 2
Að teikna punkt með neikvætt hnit í pólhnitakerfi
Teiknið punktinn á pólhnitanetið.
Lausn
Við vitum að er í fyrsta fjórðungi. Hins vegar er Punkt með neikvætt má teikna á tvo vegu:
Teiknið punktinn með því að fara rangsælis og draga stefnt línustrik 2 einingar inn í fyrsta fjórðung. Farið síðan aftur eftir línustrikinu gegnum skautið og haldið áfram 2 einingar inn í þriðja fjórðung;
Farið rangsælis og dragið stefnt línustrik frá skautinu 2 einingar í neikvæða stefnu, inn í þriðja fjórðung.
Sjá mynd 4 (a). Berið þetta saman við graf pólhnitapunktsins á mynd 4 (b).
Mynd 4
Umritun pólhnita í rétthyrnd hnit
Þegar pólhnit eru gefin gæti þurft að umrita þau í rétthyrnd hnit. Til þess rifjum við upp tengsl breytanna og
Ef lóðrétt lína er dregin frá punktinum í fletinum niður á x-ásinn myndast rétthyrndur þríhyrningur, eins og sýnt er á mynd 5. Auðvelt er að muna jöfnurnar hér að ofan með því að hugsa um sem aðlæga skammhlið deilda með langhlið og sem mótlæga skammhlið deilda með langhlið.
Sjá mynd 7. Þegar pólhnitin eru rituð sem rétthyrnd hnit fæst
Rétthyrndu hnitin eru einnig
Mynd 7
Umritun rétthyrndra hnita í pólhnit
Til að umrita rétthyrnd hnit í pólhnit notum við tvö önnur kunnugleg tengsl. Við þessa umritun þarf þó að hafa í huga að eitt par rétthyrndra hnita gefur fleiri en einn pólhnitapunkt.
Dæmi 5
Að rita rétthyrnd hnit sem pólhnit
Umritið rétthyrndu hnitin í pólhnit.
Lausn
Við sjáum að upphaflegi punkturinn er í fyrsta fjórðungi. Til að finna 𝜃 notum við formúluna Þá fæst
Til að finna 𝑟 setjum við gildi og inn í formúluna Við vitum að verður að vera jákvætt þar sem er í fyrsta fjórðungi. Því fæst
Önnur pólhnitapör tákna sama punkt og fyrsta lausnin okkar. Punktarnir og falla til dæmis saman við upphaflegu lausnina Punkturinn merkir að farið er 𝜋 lengra rangsælis, beint á móti Geislinn er gefinn sem Hornið er hins vegar í þriðja fjórðungi og þar sem er neikvætt framlengjum við stefnda línustrikið í gagnstæða átt, inn í fyrsta fjórðung. Þetta er sami punktur og Punkturinn fæst með því að fara lengra réttsælis frá Geislinn, er sá sami.
Umritun jafna milli pólhnitaforms og rétthyrnds forms
Nú getum við umritað hnit milli pólhnitaforms og rétthyrnds forms. Erfiðara getur verið að umrita jöfnur, en gagnlegt er að geta farið á milli formanna tveggja. Þar sem sumar pólhnitajöfnur verða ekki settar skýrt fram á kartesísku formi, og öfugt, getum við beitt sömu aðferðum og við notuðum til að umrita punkta milli hnitakerfanna. Síðan má nota grafreikni til að teikna annaðhvort rétthyrnda form jöfnunnar eða pólhnitaform hennar.
Dæmi 6
Að rita kartesíska jöfnu á pólhnitaformi
Ritið kartesísku jöfnuna á pólhnitaformi.
Lausn
Markmiðið er að eyða 𝑥 x og 𝑦 y úr jöfnunni og koma 𝑟 r og 𝜃 θ . inn í staðinn. Best væri að rita 𝑟 r sem fall af 𝜃 . θ . Til að fá pólhnitaformið notum við tengslin milli ( 𝑥 , 𝑦 ) ( x , y ) og ( 𝑟 , 𝜃 ) . ( r , θ ) . Þar sem 𝑥 = 𝑟 c o s 𝜃 x = r cos θ og 𝑦 = 𝑟 s i n 𝜃 y = r sin θ , getum við sett inn og leyst fyrir 𝑟 . r .
Mynd 10. (a) Kartesískt form x2 + y2 = 9 (b) Pólhnitaform r = 3
Til að teikna hring á rétthyrndu formi verðum við fyrst að leysa fyrir
Athugið að hér er um tvö aðskilin föll að ræða þar sem hringur stenst ekki lóðrétta línuprófið. Því þarf að setja jákvæðu og neikvæðu kvaðratræturnar inn í reiknivélina sitt í hvoru lagi sem tvær jöfnur á forminu og Ýtið á GRAPH.
Dæmi 7
Að endurrita kartesíska jöfnu sem pólhnitajöfnu
Endurritið kartesísku jöfnuna sem pólhnitajöfnu.
Lausn
Þessi jafna líkist jöfnunni í fyrra sýnidæmi en umritun hennar krefst annarra skrefa.
Við getum samt fylgt sömu aðferðum og áður og gert eftirfarandi innsetningar:
Því ættu jöfnurnar og að gefa sama graf. Sjá mynd 11.
Mynd 11. (a) Kartesískt form x2 + y2 = 6 y (b) pólhnitaform r = 6 sin θ
Við teiknum kartesísku, eða rétthyrndu, jöfnuna á rétthyrnt net og pólhnitajöfnuna á pólhnitanet. Gröfin eru greinilega eins.
Dæmi 8
Að endurrita kartesíska jöfnu á pólhnitaformi
Endurritið kartesísku jöfnuna sem pólhnitajöfnu.
Lausn
Við notum tengslin og
Að þekkja og teikna pólhnitajöfnur með umritun í rétthyrndar jöfnur
Við höfum lært að umrita rétthyrnd hnit í pólhnit og séð að punktarnir eru í raun þeir sömu. Við höfum einnig umritað pólhnitajöfnur í rétthyrndar jöfnur og öfugt. Nú sýnum við fram á að gröf þeirra eru eins þótt þau séu teiknuð á mismunandi hnitakerfi.
Dæmi 9
Að teikna pólhnitajöfnu með umritun í rétthyrnda jöfnu
Umritið pólhnitajöfnuna í rétthyrnda jöfnu og teiknið samsvarandi graf.
Lausn
Umritunin er
Athugið að jafnan á pólhnitaneti gefur greinilega sömu lóðréttu línu og á rétthyrndu neti (sjá mynd 12). Rétt eins og er staðalform lóðréttrar línu á rétthyrndu formi er staðalform lóðréttrar línu á pólhnitaformi.
Mynd 12. (a) Pólhnitanet (b) Rétthyrnt hnitakerfi
Á svipaðan hátt mætti sýna að graf fallsins er lárétta línan Reyndar er staðalform láréttrar línu á pólhnitaformi og samsvarar rétthyrnda forminu
Dæmi 10
Að endurrita pólhnitajöfnu á kartesísku formi
Endurritið pólhnitajöfnuna sem kartesíska jöfnu.
Lausn
Markmiðið er að eyða og 𝑟 og koma og 𝑦 inn í staðinn. Við eyðum brotinu og notum síðan innsetningu. Til að skipta út fyrir og 𝑦 verðum við að nota sambandið
Kartesíska jafnan er Til að teikna hana, einkum með grafreikni eða tölvuforriti, viljum við þó einangra
Þegar allri jöfnunni hefur verið breytt úr og í og 𝑦 getum við hætt, nema beðið sé um að leysa fyrir eða einfalda. Sjá mynd 13.
Mynd 13
„Stundaglaslögun“ grafsins nefnist breiðbogi. Breiðbogar hafa marga áhugaverða rúmfræðilega eiginleika og hagnýtingu sem við skoðum nánar í greinandi rúmfræði.
Greining
Í þessu dæmi má margfalda upp hægri hlið jöfnunnar og einfalda hana frekar, eins og sýnt er hér að ofan. Hins vegar er ekki hægt að rita jöfnuna sem eitt fall á kartesísku formi. Við gætum viljað rita rétthyrndu jöfnuna á staðalformi breiðboga. Til þess getum við byrjað á upphaflegu jöfnunni.
Dæmi 11
Að endurrita pólhnitajöfnu á kartesísku formi
Endurritið pólhnitajöfnuna á kartesísku formi.
Lausn
Jöfnuna má einnig rita sem
8.3 Æfingar
Hugtök
1.
Að hvaða leyti eru pólhnit frábrugðin rétthyrndum hnitum?
2.
Að hvaða leyti eru pólhnitaásarnir frábrugðnir x- og y-ásum kartesíska plansins?
3.
Útskýrið hvernig punktar í pólhnitum eru teiknaðir.
4.
Hvernig tengjast punktarnir og ?
5.
Útskýrið hvers vegna punktarnir og eru sami punkturinn.
Reikningur
Í eftirfarandi æfingum skuluð þið umrita gefin pólhnit í kartesísk hnit. Þegar er ákvarðað skuluð þið gæta að því í hvaða fjórðungi punkturinn er.
6.
(7,7𝜋6)
7.
(5,𝜋)
8.
(6,−𝜋4)
9.
(−3,𝜋6)
10.
(4,7𝜋4)
Í eftirfarandi æfingum skuluð þið umrita gefin kartesísk hnit í pólhnit þar sem Gætið að því í hvaða fjórðungi punkturinn er.
11.
(4,2)
12.
(−4,6)
13.
(3,−5)
14.
(−10,−13)
15.
(8,8)
Í eftirfarandi æfingum skuluð þið umrita gefna kartesíska jöfnu í pólhnitajöfnu.
16.
𝑥=3
17.
𝑦=4
18.
𝑦=4𝑥2
19.
𝑦=2𝑥4
20.
𝑥2+𝑦2=4𝑦
21.
𝑥2+𝑦2=3𝑥
22.
𝑥2−𝑦2=𝑥
23.
𝑥2−𝑦2=3𝑦
24.
𝑥2+𝑦2=9
25.
𝑥2=9𝑦
26.
𝑦2=9𝑥
27.
9𝑥𝑦=1
Í eftirfarandi æfingum skuluð þið umrita gefna pólhnitajöfnu í kartesíska jöfnu. Ritið hana á staðalformi keilusniðs ef unnt er og tilgreinið hvaða keilusnið hún táknar.
28.
𝑟=3sin𝜃
29.
𝑟=4cos𝜃
30.
𝑟=4sin𝜃+7cos𝜃
31.
𝑟=6cos𝜃+3sin𝜃
32.
𝑟=2sec𝜃
33.
𝑟=3csc𝜃
34.
𝑟=√𝑟cos𝜃+2
35.
𝑟2=4sec𝜃csc𝜃
36.
𝑟=4
37.
𝑟2=4
38.
𝑟=14cos𝜃−3sin𝜃
39.
𝑟=3cos𝜃−5sin𝜃
Gröf
Í eftirfarandi æfingum skuluð þið finna pólhnit punktsins.
40.
41.
42.
43.
44.
Í eftirfarandi æfingum skuluð þið teikna punktana.
45.
(−2,𝜋3)
46.
(−1,−𝜋2)
47.
(3.5,7𝜋4)
48.
(−4,𝜋3)
49.
(5,𝜋2)
50.
(4,−5𝜋4)
51.
(3,5𝜋6)
52.
(−1.5,7𝜋6)
53.
(−2,𝜋4)
54.
(1,3𝜋2)
Í eftirfarandi æfingum skuluð þið umrita jöfnuna úr rétthyrndu formi í pólhnitaform og teikna hana á pólhnitanet.
55.
5𝑥−𝑦=6
56.
2𝑥+7𝑦=−3
57.
𝑥2+(𝑦−1)2=1
58.
(𝑥+2)2+(𝑦+3)2=13
59.
𝑥=2
60.
𝑥2+𝑦2=5𝑦
61.
𝑥2+𝑦2=3𝑥
Í eftirfarandi æfingum skuluð þið umrita jöfnuna úr pólhnitaformi í rétthyrnt form og teikna hana á rétthyrnt hnitaplan.
62.
𝑟=6
63.
𝑟=−4
64.
𝜃=−2𝜋3
65.
𝜃=𝜋4
66.
𝑟=sec𝜃
67.
𝑟=−10sin𝜃
68.
𝑟=3cos𝜃
Tækni
69.
Notið grafreikni til að finna rétthyrnd hnit punktsins Námundið að næsta þúsundasta hluta.
70.
Notið grafreikni til að finna rétthyrnd hnit punktsins Námundið að næsta þúsundasta hluta.
71.
Notið grafreikni til að finna pólhnit punktsins í gráðum. Námundið að næsta þúsundasta hluta.
72.
Notið grafreikni til að finna pólhnit punktsins í gráðum. Námundið að næsta hundraðasta hluta.
73.
Notið grafreikni til að finna pólhnit punktsins í radíönum. Námundið að næsta hundraðasta hluta.
Viðbótarverkefni
74.
Lýsið grafi
75.
Lýsið grafi
76.
Lýsið grafi
77.
Lýsið grafi
78.
Hvaða pólhnitajöfnur gefa skálínu?
Í eftirfarandi æfingu skuluð þið teikna pólhnitaójöfnuna.