þekkja óúrkynjuð keilusnið út frá jöfnum þeirra á almennu formi.
nota formúlur fyrir snúning hnitása.
rita jöfnur snúinna keilusniða á staðalformi.
þekkja keilusnið án þess að snúa hnitásunum.
Eins og við höfum séð myndast keilusnið þegar plan sker tvær réttar hringkeilur sem liggja odd við odd og ná óendanlega langt í gagnstæðar áttir; slíkt form köllum við einnig tvíkeilu. Hvernig tvíkeilan er skorin ræður því hvaða keilusnið myndast í skurðinum. Hringur myndast þegar keila er skorin með plani sem er hornrétt á samhverfuás keilunnar. Sporbaugur myndast þegar annar keiluhelmingurinn er skorinn með skáhallandi plani sem er ekki hornrétt á samhverfuásinn. Fleygbogi myndast þegar planið sker gegnum efri eða neðri hluta tvíkeilunnar, en breiðbogi myndast þegar planið sker bæði efri og neðri hluta hennar. Sjá mynd 1.
Mynd 1. Óúrkynjuðu keilusniðin
Sporbaugar, hringir, breiðbogar og fleygbogar eru stundum kölluð óúrkynjuð keilusnið, til aðgreiningar frá úrkynjuðu keilusniðunum sem sýnd eru á mynd 2. Úrkynjað keilusnið myndast þegar plan sker tvíkeiluna og fer í gegnum oddpunkt hennar. Þrjár gerðir úrkynjaðra keilusniða eru mögulegar, eftir horni plansins: punktur, lína eða tvær línur sem skerast.
Mynd 2. Úrkynjuð keilusnið
Óúrkynjuð keilusnið þekkt á almennu formi
Í fyrri hlutum þessa kafla höfum við beint sjónum að jöfnum óúrkynjaðra keilusniða á staðalformi. Nú beinum við athyglinni að almennu formi jöfnu, sem má nota fyrir hvaða keilusnið sem er. Almenna formið er sett jafnt og núll og liðirnir og stuðlarnir koma fyrir í tiltekinni röð eins og sýnt er hér á eftir.
þar sem og eru ekki öll núll. Við getum notað gildi stuðlanna til að ákvarða hvaða keilusnið tiltekin jafna táknar.
Þú tekur ef til vill eftir að jafnan á almennu formi inniheldur liðinn , sem við höfum ekki séð í neinni jöfnunni á staðalformi. Eins og síðar verður fjallað um veldur liðurinn snúningi keilusniðsins þegar er ekki núll.
Keilusnið
Dæmi
sporbaugur
4 𝑥 2 + 9 𝑦 2 = 1 4 x 2 + 9 y 2 = 1
hringur
4 𝑥 2 + 4 𝑦 2 = 1 4 x 2 + 4 y 2 = 1
breiðbogi
4 𝑥 2 − 9 𝑦 2 = 1 4 x 2 − 9 y 2 = 1
fleygbogi
4 𝑥 2 = 9 𝑦 o r 4 𝑦 2 = 9 𝑥 4 x 2 = 9 y or 4 y 2 = 9 x
og svo við sjáum að og hafa gagnstæð formerki. Graf jöfnunnar er breiðbogi.
ⓑ Þegar jafnan er rituð á almenna forminu fæst
og Við getum ályktað að jafnan lýsi fleygboga þar sem er núll.
ⓒ Þegar jafnan er rituð á almenna forminu fæst
og Þar sem er graf jöfnunnar hringur.
ⓓ Þegar jafnan er rituð á almenna forminu fæst
og Þar sem og er graf jöfnunnar sporbaugur.
Ný framsetning jöfnu fundin eftir snúning um gefið horn
Hingað til höfum við skoðað jöfnur keilusniða án -liðar, þannig að gröfin liggja samsíða x- og y-ásunum. Þegar -lið er bætt við er keilusniðinu snúið um upphafspunktinn. Ef x- og y-ásunum er snúið um horn, til dæmis má líta svo á að sérhver punktur í planinu hafi tvær framsetningar: í kartesíska planinu með upphaflegu x- og y-ásunum og í nýja planinu sem nýju, snúnu ásarnir skilgreina. Þeir nefnast x′-ás og y′-ás. Sjá mynd 3.
Mynd 3. Graf snúna sporbaugsins
Við finnum sambandið milli og í kartesíska planinu annars vegar og og í nýja snúna planinu hins vegar. Sjá mynd 4.
Mynd 4. Kartesíska planið með x- og y-ásum og x′- og y′-ásarnir sem fást með snúningi um hornið
Upphaflegu x- og y-hnitásarnir hafa einingarvigrana og Snúnu hnitásarnir hafa einingarvigrana og Hornið nefnist snúningshorn. Sjá mynd 5. Við getum ritað nýju einingarvigrana með þeim upphaflegu.
Mynd 5. Samband gamla og nýja hnitaplansins.
Lítum á vigur í nýja hnitaplaninu. Hann má setja fram með hnitásum þess.
Þar sem fáum við framsetningar á og með nýja hnitakerfinu.
Dæmi 2
Ný framsetning jöfnu fundin eftir snúning um gefið horn
Finnið nýja framsetningu jöfnunnar eftir snúning um hornið
Nú þegar við getum fundið staðalform keilusniðs þegar snúningshorn er gefið lærum við að ummynda jöfnu keilusniðs á forminu yfir á staðalform með því að snúa hnitásunum. Til þess ritum við almenna formið sem jöfnu í hnitakerfinu með og , án -liðar, með því að snúa ásunum um horn sem uppfyllir
Við höfum þegar séð að sérhvert keilusnið má setja fram með annars stigs jöfnunni
þar sem og eru ekki öll núll. Ef kemur hins vegar fyrir -liður sem kemur í veg fyrir að jafnan verði rituð á staðalformi. Til að eyða honum getum við snúið ásunum um hvasst horn þar sem
Ef er í fyrsta fjórðungi og liggur á bilinu
Ef er í öðrum fjórðungi og liggur á bilinu
Ef þá er
Dæmi 3
Jafna rituð miðað við x′- og y′-ásana án x′y′-liðar
Nú er hringnum lokað. Hvernig þekkjum við gerð keilusniðs sem jafna lýsir? Hvað gerist þegar hnitásunum er snúið? Rifjum upp að almennt form keilusniðs er
Ef snúningsformúlunum er beitt á þessa jöfnu fæst formið
Sýna má að Segðin breytist ekki við snúning og nefnist því óbreyta. Aðgreinirinn er óbreyta og helst óbreyttur við snúning. Þar sem aðgreinirinn breytist ekki getum við notað gildi hans til að þekkja keilusniðið.
Dæmi 5
Keilusniðið þekkt án þess að snúa hnitásum
Þekkið keilusniðið í hverju eftirfarandi tilviki án þess að snúa hnitásunum.
ⓐ 5𝑥2+2√3𝑥𝑦+2𝑦2−5=0
ⓑ 5𝑥2+2√3𝑥𝑦+12𝑦2−5=0
Lausn
ⓐ Byrjum á að finna og
Nú finnum við aðgreininn.
Jafnan lýsir því sporbaugi.
ⓑ Byrjum aftur á að finna og
Nú finnum við aðgreininn.
Jafnan lýsir því sporbaugi.
10.4 Æfingar
Orðleg verkefni
1.
Hvaða áhrif hefur -liðurinn á graf keilusniðs?
2.
Ef jafna keilusniðs er rituð á forminu og hvað má þá álykta?
3.
Ef jafna keilusniðs er rituð á forminu og hvað má þá álykta?
4.
Hvað má álykta um jöfnuna ef
5.
Fyrir jöfnuna hvaða upplýsingar gefur gildi sem uppfyllir ?
Algebruverkefni
Í eftirfarandi æfingum skal ákvarða hvaða keilusnið gefna jafnan táknar.
6.
9𝑥2+4𝑦2+72𝑥+36𝑦−500=0
7.
𝑥2−10𝑥+4𝑦−10=0
8.
2𝑥2−2𝑦2+4𝑥−6𝑦−2=0
9.
4𝑥2−𝑦2+8𝑥−1=0
10.
4𝑦2−5𝑥+9𝑦+1=0
11.
2𝑥2+3𝑦2−8𝑥−12𝑦+2=0
12.
4𝑥2+9𝑥𝑦+4𝑦2−36𝑦−125=0
13.
3𝑥2+6𝑥𝑦+3𝑦2−36𝑦−125=0
14.
−3𝑥2+3√3𝑥𝑦−4𝑦2+9=0
15.
2𝑥2+4√3𝑥𝑦+6𝑦2−6𝑥−3=0
16.
−𝑥2+4√2𝑥𝑦+2𝑦2−2𝑦+1=0
17.
8𝑥2+4√2𝑥𝑦+4𝑦2−10𝑥+1=0
Í eftirfarandi æfingum skal finna nýja framsetningu gefnu jöfnunnar eftir snúning um gefið horn.
18.
3𝑥2+𝑥𝑦+3𝑦2−5=0,𝜃=45°
19.
4𝑥2−𝑥𝑦+4𝑦2−2=0,𝜃=45°
20.
2𝑥2+8𝑥𝑦−1=0,𝜃=30°
21.
−2𝑥2+8𝑥𝑦+1=0,𝜃=45°
22.
4𝑥2+√2𝑥𝑦+4𝑦2+𝑦+2=0,𝜃=45°
Í eftirfarandi æfingum skal ákvarða hornið sem eyðir -liðnum og rita samsvarandi jöfnu án -liðar.
23.
𝑥2+3√3𝑥𝑦+4𝑦2+𝑦−2=0
24.
4𝑥2+2√3𝑥𝑦+6𝑦2+𝑦−2=0
25.
9𝑥2−3√3𝑥𝑦+6𝑦2+4𝑦−3=0
26.
−3𝑥2−√3𝑥𝑦−2𝑦2−𝑥=0
27.
16𝑥2+24𝑥𝑦+9𝑦2+6𝑥−6𝑦+2=0
28.
𝑥2+4𝑥𝑦+4𝑦2+3𝑥−2=0
29.
𝑥2+4𝑥𝑦+𝑦2−2𝑥+1=0
30.
4𝑥2−2√3𝑥𝑦+6𝑦2−1=0
Myndræn verkefni
Í eftirfarandi æfingum skal snúa um gefið horn út frá gefnu jöfnunni. Ritið nýju jöfnuna og teiknið gröf upphaflegu og snúnu jöfnunnar.
31.
𝑦=−𝑥2,𝜃=−45∘
32.
𝑥=𝑦2,𝜃=45∘
33.
𝑥24+𝑦21=1,𝜃=45∘
34.
𝑦216+𝑥29=1,𝜃=45∘
35.
𝑦2−𝑥2=1,𝜃=45∘
36.
𝑦=𝑥22,𝜃=30∘
37.
𝑥=(𝑦−1)2,𝜃=30∘
38.
𝑥29+𝑦24=1,𝜃=30∘
Í eftirfarandi æfingum skal teikna graf jöfnunnar miðað við -kerfið þar sem jafnan hefur engan -lið.
39.
𝑥𝑦=9
40.
𝑥2+10𝑥𝑦+𝑦2−6=0
41.
𝑥2−10𝑥𝑦+𝑦2−24=0
42.
4𝑥2−3√3𝑥𝑦+𝑦2−22=0
43.
6𝑥2+2√3𝑥𝑦+4𝑦2−21=0
44.
11𝑥2+10√3𝑥𝑦+𝑦2−64=0
45.
21𝑥2+2√3𝑥𝑦+19𝑦2−18=0
46.
16𝑥2+24𝑥𝑦+9𝑦2−130𝑥+90𝑦=0
47.
16𝑥2+24𝑥𝑦+9𝑦2−60𝑥+80𝑦=0
48.
13𝑥2−6√3𝑥𝑦+7𝑦2−16=0
49.
4𝑥2−4𝑥𝑦+𝑦2−8√5𝑥−16√5𝑦=0
Í eftirfarandi æfingum skal ákvarða snúningshornið sem eyðir -liðnum. Teiknið síðan nýju hnitásana.
50.
6𝑥2−5√3𝑥𝑦+𝑦2+10𝑥−12𝑦=0
51.
6𝑥2−5𝑥𝑦+6𝑦2+20𝑥−𝑦=0
52.
6𝑥2−8√3𝑥𝑦+14𝑦2+10𝑥−3𝑦=0
53.
4𝑥2+6√3𝑥𝑦+10𝑦2+20𝑥−40𝑦=0
54.
8𝑥2+3𝑥𝑦+4𝑦2+2𝑥−4=0
55.
16𝑥2+24𝑥𝑦+9𝑦2+20𝑥−44𝑦=0
Í eftirfarandi æfingum skal ákvarða gildi út frá gefnu jöfnunni.
56.
Gefin er jafnan 4 𝑥 2 + 𝑘 𝑥 𝑦 + 1 6 𝑦 2 + 8 𝑥 + 2 4 𝑦 − 4 8 = 0. Finnið þannig að grafið verði fleygbogi.
57.
Gefin er jafnan 2 𝑥 2 + 𝑘 𝑥 𝑦 + 1 2 𝑦 2 + 1 0 𝑥 − 1 6 𝑦 + 2 8 = 0. Finnið þannig að grafið verði sporbaugur.
58.
Gefin er jafnan 3 𝑥 2 + 𝑘 𝑥 𝑦 + 4 𝑦 2 − 6 𝑥 + 2 0 𝑦 + 1 2 8 = 0. Finnið þannig að grafið verði breiðbogi.
59.
Gefin er jafnan 𝑘 𝑥 2 + 8 𝑥 𝑦 + 8 𝑦 2 − 1 2 𝑥 + 1 6 𝑦 + 1 8 = 0. Finnið þannig að grafið verði fleygbogi.
60.
Gefin er jafnan 6 𝑥 2 + 1 2 𝑥 𝑦 + 𝑘 𝑦 2 + 1 6 𝑥 + 1 0 𝑦 + 4 = 0. Finnið þannig að grafið verði sporbaugur.