4.3 Margföldun og deiling blandaðra talna og flókinna brota – Fornám í stærðfræði, 2. útgáfa (IS) | Námsgögn
44 Brot
4.3 Margföldun og deiling blandaðra talna og flókinna brota
4.3 Margföldun og deiling blandaðra talna og flókinna brota
Námsmarkmið
Í lok þessa hluta eigið þið að geta:
Margfaldað og deilt blönduðum tölum
Umritað orðasambönd sem stæður með brotum
Einfaldað flókin brot
Einfaldað stæður sem eru ritaðar með brotastriki
Margföldun og deiling blandaðra talna
Í síðasta hluta lærðuð þið að margfalda og deila brotum. Í öllum sýnidæmunum þar voru annaðhvort eiginleg eða óeiginleg brot. Hvað gerist þegar þið eigið að margfalda eða deila blönduðum tölum? Munið að breyta má blandaðri tölu í óeiginlegt brot. Þið lærðuð það í hlutanum Brot sýnd myndrænt.
Dæmi 4.37
Multiply: 313·58
Lausn
3 1 3 · 5 8 3 ·
Breytið 3 í óeiginlegt brot.
1 0 3 · 5 8 ·
Margfaldið.
1 0 · 5 3 · 8 10 · · 8
Leitið að sameiginlegum þáttum.
2 ̸ · 5 · 5 3 · 2 ̸ · 4 2̸ · 5 · · 2̸ · 4
Fellið út sameiginlega þætti.
5 · 5 3 · 4 5 · · 4
Einfaldið.
2 5 1 2
Takið eftir að við létum svarið standa sem óeiginlega brotið og breyttum því ekki í blandaða tölu. Í algebru er æskilegra að rita svör sem óeiginleg brot en blandaðar tölur. Þannig má forðast rugling milli og
Margfaldið fyrra brotið með margföldunarandhverfu þess síðara.
2 5 7 · 1 5 ·
Margfaldið.
2 5 · 1 7 · 5 25 · · 5
Leitið að sameiginlegum þáttum.
5 ̸ · 5 · 1 7 · 5 ̸ 5̸ · 5 · · 5̸
Fellið út sameiginlega þætti.
5 · 1 7 5 ·
Einfaldið.
5 7
Dæmi 4.40
Deilið:
Lausn
2 1 2 ÷ 1 1 4 2 ÷ 1
Breytið blönduðu tölunum í óeiginleg brot.
5 2 ÷ 5 4 ÷
Margfaldið fyrra brotið með margföldunarandhverfu þess síðara.
5 2 · 4 5 ·
Margfaldið.
5 · 4 2 · 5 5 · · 5
Leitið að sameiginlegum þáttum.
5 ̸ · 2 ̸ · 2 2 ̸ · 1 · 5 ̸ 5̸ · 2̸ · ̸ · 1 · 5̸
Fellið út sameiginlega þætti.
2 1
Einfaldið.
2 2
Umritun orðasambanda sem stæður með brotum
Orðin kvóti og hlutfall eru oft notuð til að lýsa brotum. Í hlutanum Frádráttur núlls og jákvæðra heiltalna skilgreindum við kvóta sem útkomu deilingar. Kvóti stærðanna og er útkoman þegar er deilt með eða Æfum okkur að umrita nokkur orðasambönd sem algebrustæður með þessum heitum.
Dæmi 4.41
Umritið orðasambandið sem algebrustæðu: „kvóti stærðanna og
Lausn
Lykilorðið er kvóti; það segir okkur að reikniaðgerðin sé deiling. Leitið að orðunum „ stærðanna “ og „ og “ til að finna stærðirnar sem á að deila.
Þetta segir okkur að deila eigi með
Dæmi 4.42
Umritið orðasambandið sem algebrustæðu: kvóti mismunarins á og og stærðarinnar
Lausn
Við leitum að kvótamismunarins á og , og stærðarinnar Það merkir að deila mismuninum á og með
Einföldun flókinna brota
Hingað til höfum við unnið með eiginleg brot, óeiginleg brot og blandaðar tölur. Önnur gerð brota kallast flókið brot. Það er brot þar sem teljarinn eða nefnarinn inniheldur brot.
Hér eru nokkur dæmi um flókin brot:
Þegar flókið brot er einfaldað þarf að muna að brotastrikið táknar deilingu. Því má rita flókna brotið sem
Dæmi 4.43
Einfaldið:
Lausn
3 4 5 8 /
Endurritið sem deilingu.
3 4 ÷ 5 8 ÷
Margfaldið fyrra brotið með margföldunarandhverfu þess síðara.
3 4 · 8 5 ·
Margfaldið.
3 · 8 4 · 5 3 · · 5
Leitið að sameiginlegum þáttum.
3 · 4 ̸ · 2 4 ̸ · 5 3 · 4̸ · ̸ · 5
Deilið út sameiginlegum þáttum og einfaldið.
6 5
Dæmi 4.44
Einfaldið:
Lausn
− 6 7 3 − /3
Endurritið sem deilingu.
− 6 7 ÷ 3 − ÷ 3
Margfaldið fyrra brotið með margföldunarandhverfu þess síðara.
− 6 7 · 1 3 − ·
Margfaldið; margfeldið verður neikvætt.
− 6 · 1 7 · 3 − 6 · · 3
Leitið að sameiginlegum þáttum.
− 3 ̸ · 2 · 1 7 · 3 ̸ − 3̸ · 2 · · 3̸
Deilið út sameiginlegum þáttum og einfaldið.
− 2 7 −
Dæmi 4.45
Einfaldið:
Lausn
𝑥 2 𝑥 𝑦 6 x/2/x y/6
Endurritið sem deilingu.
𝑥 2 ÷ 𝑥 𝑦 6 x/2 ÷ x y/6
Margfaldið fyrra brotið með margföldunarandhverfu þess síðara.
Margfaldið fyrra brotið með margföldunarandhverfu þess síðara.
1 1 4 · 8 1 ·
Margfaldið.
1 1 · 8 4 · 1 11 · · 1
Leitið að sameiginlegum þáttum.
1 1 · 4 ̸ · 2 4 ̸ · 1 11 · 4̸ · ̸ · 1
Deilið út sameiginlegum þáttum og einfaldið.
2 2 22
Einföldun stæða með brotastriki
Hvar á mínusmerkið að vera í broti? Yfirleitt er það sett framan við brotið, en stundum sjáið þið brot með neikvæðum teljara eða nefnara. Munið að brot tákna deilingu. Brotið gæti verið útkoma þess að deila , neikvæðri tölu með jákvæðri, eða þess að deila , jákvæðri tölu með neikvæðri. Þegar teljari og nefnari hafa ólík formerki er kvótinn neikvæður.
Ef bæði teljarinn og nefnarinn eru neikvæðir er brotið sjálft jákvætt vegna þess að neikvæðri tölu er deilt með neikvæðri.
Dæmi 4.47
Hver af eftirfarandi brotum eru jafngild
Lausn
Kvóti jákvæðrar tölu og neikvæðrar tölu er neikvæður, svo er neikvætt. Af brotunum sem talin eru upp eru og einnig neikvæð.
Brotastrik virka sem flokkunartákn. Meðhöndla á stæðurnar fyrir ofan og neðan brotastrikið eins og þær séu innan sviga. Til dæmis merkir það sama og Samkvæmt röð reikniaðgerða á fyrst að einfalda teljarann og nefnarann — eins og þeir væru innan sviga — áður en deilt er.
Við bætum brotastrikum við safn flokkunartákna úr hlutanum Tungumál algebrunnar og fáum þannig heildstæðara safn hér.
Dæmi 4.48
Einfaldið:
Lausn
4 + 8 5 − 3 4 + − 3
Einfaldið stæðuna í teljaranum.
1 2 5 − 3 − 3
Einfaldið stæðuna í nefnaranum.
1 2 2
Styttið brotið.
6
Dæmi 4.49
Einfaldið:
Lausn
4 − 2 ( 3 ) 2 2 + 2 4 − 2 ( 3 )/2 2 + 2
Fylgið röð reikniaðgerða. Margfaldið í teljaranum og reiknið veldið í nefnaranum.
4 − 6 4 + 2 4 − + 2
Einfaldið teljarann og nefnarann.
− 2 6 −
Styttið brotið.
− 1 3 -
Dæmi 4.50
Einfaldið:
Lausn
( 8 − 4 ) 2 8 2 − 4 2 ( 8 − 4 ) 2 − 4 2
Fylgið röð reikniaðgerða (fyrst svigar og síðan veldi).
Í eftirfarandi verkefnum skuluð þið margfalda og rita svarið fullstytt.
176.
438·710
177.
249·67
178.
1522·335
179.
2536·6310
180.
423(−118)
181.
225(−229)
182.
−449·51316
183.
−1720·21112
Í eftirfarandi verkefnum skuluð þið deila og rita svarið fullstytt.
184.
513÷4
185.
1312÷9
186.
−12÷3311
187.
−7÷514
188.
638÷218
189.
215÷1110
190.
−935÷(−135)
191.
−1834÷(−334)
Umritun orðasambanda sem stæður með brotum
Þýðið hvert orðasamband yfir á algebrustæðu í eftirfarandi æfingum.
192.
kvóti stærðanna og
193.
kvóti stærðanna og
194.
kvóti stærðanna og
195.
kvóti stærðanna og
196.
kvóti stærðarinnar og summunnar af og
197.
kvóti stærðarinnar og mismunarins á og
Einföldun flókinna brota
Í eftirfarandi verkefnum skuluð þið einfalda flókna brotið.
198.
2389
199.
45815
200.
−8211235
201.
−9163340
202.
−452
203.
−9103
204.
258
205.
5310
206.
𝑚3𝑛2
207.
𝑟5𝑠3
208.
−𝑥6−89
209.
−38−𝑦12
210.
245110
211.
42316
212.
79−245
213.
38−634
Einföldun stæða með brotastriki
Í eftirfarandi verkefnum skuluð þið finna jafngildu brotin.
214.
Hver af eftirfarandi brotum eru jafngild
215.
Hver af eftirfarandi brotum eru jafngild
216.
Hver af eftirfarandi brotum eru jafngild
217.
Hver af eftirfarandi brotum eru jafngild
Einfaldið í eftirfarandi dæmum.
218.
4+118
219.
9+37
220.
22+310
221.
19−46
222.
4824−15
223.
464+4
224.
−6+68+4
225.
−6+317−8
226.
22−1419−13
227.
15+918+12
228.
5⋅8−10
229.
3⋅4−24
230.
4⋅36⋅6
231.
6⋅69⋅2
232.
42−125
233.
72+160
234.
8⋅3+2⋅914+3
235.
9⋅6−4⋅722+3
236.
15⋅5−522⋅10
237.
12⋅9−323⋅18
238.
5⋅6−3⋅44⋅5−2⋅3
239.
8⋅9−7⋅65⋅6−9⋅2
240.
52−323−5
241.
62−424−6
242.
2+4(3)−3−22
243.
7+3(5)−2−32
244.
7⋅4−2(8−5)9⋅3−3⋅5
245.
9⋅7−3(12−8)8⋅7−6⋅6
246.
9(8−2)−3(15−7)6(7−1)−3(17−9)
247.
8(9−2)−4(14−9)7(8−3)−3(16−9)
Stærðfræði daglegs lífs
248.
Bakstur Í uppskrift að súkkulaðibitakökum þarf bolla af hveiti. Graciela vill tvöfalda uppskriftina.
ⓐ Hversu mikið hveiti þarf Graciela? Sýnið útreikningana. Ritið niðurstöðuna bæði sem óeiginlegt brot og blandaða tölu.
ⓑ Mælibollasett innihalda yfirleitt bolla sem rúma og bolla. Teiknið mynd sem sýnir tvær mismunandi leiðir sem Graciela gæti notað til að mæla hveitið sem þarf til að tvöfalda uppskriftina.
249.
Bakstur Sölubás á sýsluhátíð selur súkkulaðikonfekt eftir þyngd. Verðlaunakonfektið „Súkkulaðiofgnótt“ inniheldur bolla af súkkulaðibitum í hverju pundi.
ⓐ Hversu margir bollar af súkkulaðibitum eru í hálfu pundi af konfektinu?
ⓑ Eigendur sölubássins búa til konfektið í punda skömmtum. Hversu marga bolla af súkkulaðibitum þurfa þeir í punda skammt? Ritið niðurstöðurnar bæði sem óeiginleg brot og blandaðar tölur.
Ritunarverkefni
250.
Útskýrið hvernig finna má margföldunarandhverfu blandaðrar tölu.
251.
Útskýrið hvernig blandaðar tölur eru margfaldaðar.
252.
Randy heldur að sé Útskýrið hvað er rangt við hugsun Randys.
253.
Útskýrið hvers vegna og eru jafngild.
Sjálfsmat
ⓐ Þegar þið hafið lokið verkefnunum skuluð þið nota þennan gátlista til að meta hversu vel þið hafið náð námsmarkmiðum hlutans.
ⓑ Hvað segir gátlistinn ykkur um tök ykkar á efni þessa hluta? Hvaða skref ætlið þið að taka til að bæta ykkur?