4.6 Samlagning og frádráttur blandaðra talna – Fornám í stærðfræði, 2. útgáfa (IS) | Námsgögn
44 Brot
4.6 Samlagning og frádráttur blandaðra talna
4.6 Samlagning og frádráttur blandaðra talna
Námsmarkmið
Í lok þessa hluta eigið þið að geta:
Notað líkan til að sýna samlagningu blandaðra talna með sama nefnara
Lagt saman blandaðar tölur með sama nefnara
Sýnt frádrátt blandaðra talna með líkani
Dregið frá blandaðar tölur með sama nefnara
Lagt saman og dregið frá blandaðar tölur með ólíkum nefnurum
Samlagning blandaðra talna með sama nefnara sýnd með líkani
Hingað til höfum við lagt saman og dregið frá eiginleg og óeiginleg brot en ekki blandaðar tölur. Byrjum á að skoða samlagningu blandaðra talna með peningum.
Ef Ron á dollara og fjórðungsdollara á hann dollara.
Ef Don á dollara og fjórðungsdollara á hann dollara.
Hvað gerist ef Ron og Don leggja peningana sína saman? Þá eiga þeir dollara og fjórðungsdollara. Þeir leggja saman dollarana og síðan fjórðungsdollarana. Það gefur dollara. Þar sem tveir fjórðungsdollarar jafngilda hálfum dollara eiga þeir og hálfan dollara, eða dollara.
Þegar þið lögðuð fyrst saman dollarana og síðan fjórðungsdollarana lögðuð þið fyrst saman heilu tölurnar og síðan brotin.
Við getum notað brotahringi til að sýna sama dæmi með líkani:
1 1 4 + 2 1 4 1 1/4 + 2 1/4
Byrjið með 1 1/4 .
ein heild og eitt 1/4 -stykki
Bætið við 2 1/4 .
tvær heildir og eitt 1/4 -stykki
Summan er:
þrjár heildir og tvö 1/4-stykki
Dæmi 4.81
Sýnið með líkani og finnið summuna.
Lausn
Við notum brotahringi, heila hringi fyrir heilu tölurnar og -stykki fyrir brotin.
tvær heildir og eitt 1 3 -stykki
plús ein heild og tvö -stykki
summan er þrjár heildir og þrjú -stykki
Þetta jafngildir heildum. Því er
Dæmi 4.82
Sýnið með líkani og skrifið summuna sem blandaða tölu.
Lausn
Við notum brotahringi, heila hringi fyrir heilu tölurnar og -stykki fyrir brotin.
ein heild og þrjú -stykki
plús tvær heildir og þrjú -stykki
summan er þrjár heildir og sex -stykki
Þegar heilu hringirnir og fimmtungastykkin eru lögð saman fæst summan Við sjáum að jafngildir og leggjum það því við og fáum
Samlagning blandaðra talna
Líkön með brotahringjum sýna vel hvernig blandaðar tölur eru lagðar saman: Við leggjum saman heilu tölurnar og síðan brotin og einföldum niðurstöðuna ef hægt er.
Dæmi 4.83
Leggið saman:
Lausn
3 4 9 + 2 2 9 3 + 2
Leggið saman heilu tölurnar.
Leggið brotin saman.
Styttið brotið.
Í sýnidæmi 4.83var summa brotanna eiginlegt brot. Nú skoðum við dæmi þar sem summan er óeiginlegt brot.
Dæmi 4.84
Finnið summuna:
Lausn
9 5 9 + 5 7 9 9 + 5
Leggið saman heilu tölurnar og síðan brotin.
9 5 9 + 5 7 9 _ _ _ _ _ 1 4 1 2 9 9 + 5 _____ 14
Endurritið sem blandaða tölu.
1 4 + 1 3 9 14 + 1
Leggið saman.
1 5 3 9 15
Einfaldið.
1 5 1 3 15
Önnur aðferð við samlagningu blandaðra talna er að breyta þeim í óeiginleg brot og leggja síðan óeiginlegu brotin saman. Þessi aðferð er venjulega sett upp lárétt.
Dæmi 4.85
Leggið saman með því að breyta blönduðu tölunum í óeiginleg brot:
Lausn
3 7 8 + 4 3 8 3 + 4
Breytið í óeiginleg brot.
3 1 8 + 3 5 8 +
Leggið brotin saman.
3 1 + 3 5 8 31 +
Einfaldið teljarann.
6 6 8
Endurritið sem blandaða tölu.
8 2 8 8
Styttið brotið.
8 1 4 8
Þar sem dæmið var gefið með blönduðum tölum skrifum við summuna sem blandaða tölu.
Tafla 4.2 ber saman aðferðirnar tvær við samlagningu með segðina sem dæmi. Hvora aðferðina kjósið þið?
Hugsum aftur um pítsur til að sýna frádrátt blandaðra talna með sama nefnara með líkani. Segjum að þið hafið nýbakað heila pítsu og viljið gefa bróður ykkar helminginn. Hvað þurfið þið að gera við pítsuna til að geta gefið honum helming? Þið þurfið að skera hana í að minnsta kosti tvo hluta. Þá getið þið gefið honum helminginn.
Við notum brotahringi — pítsur! — til að sjá ferlið fyrir okkur.
Byrjið með eina heild.
Með algebru væri þetta ritað:
Dæmi 4.86
Notið líkan til að draga frá:
Lausn
Hvað gerist ef við byrjum með fleiri en eina heila? Skoðum það.
Dæmi 4.87
Notið líkan til að draga frá:
Lausn
Í næsta sýnidæmi drögum við meira en eina heila frá.
Dæmi 4.88
Notið líkan til að draga frá:
Lausn
Hvað ef þið byrjið með blandaða tölu og þurfið að draga brot frá? Hugsið um þessar aðstæður: Þið þurfið að setja þrjá fjórðungsdollara í stöðumæli en eruð aðeins með seðil og einn fjórðungsdollara. Hvað getið þið gert? Þið getið skipt dollaraseðlinum í fjórðungsdollara. Fjórir fjórðungsdollarar hafa sama verðgildi og einn dollaraseðill en fjórðungsdollararnir nýtast betur í stöðumælinn. Í stað þess að vera með seðil og einn fjórðungsdollara eruð þið nú með fjórðungsdollara og getið sett þeirra í mælinn.
Þetta sýnir með líkani hvað gerist þegar brot er dregið frá blandaðri tölu. Við drógum þrjá fjórðungsdollara frá einum dollara og einum fjórðungsdollara.
Við getum einnig sýnt þetta með brotahringjum, líkt og við gerðum við samlagningu blandaðra talna.
Dæmi 4.89
Notið líkan til að draga frá:
Lausn
Setjið dæmið upp lóðrétt. Byrjið með eina heild og einn fjórða.
Þar sem brotin hafa nefnarann 4 skuluð þið skipta heildinni í 4 hluta. Þá hafið þið og sem er .
Takið 3/4frá. Þá er eftir.
Frádráttur blandaðra talna með sama nefnara
Nú drögum við blandaðar tölur frá án þess að nota líkan. Það getur þó hjálpað að sjá líkanið fyrir sér á meðan skrefin eru lesin.
Dæmi 4.90
Finnið mismuninn:
Lausn
Setjið dæmið upp lóðrétt.
Þar sem er minna en skuluð þið taka 1 heila einingu til láns af 5 og leggja hana við : ( + = )
Dragið brotin frá.
Dragið heilu hlutana frá. Niðurstaðan er fullstytt.
Þar sem dæmið var gefið með blönduðum tölum skrifum við niðurstöðuna sem blandaða tölu.
Líkt og við gerðum við samlagningu getum við dregið blandaðar tölur frá með því að breyta þeim fyrst í óeiginleg brot. Svarið á að vera á sama formi og tölurnar í dæminu. Ef blandaðar tölur eru gefnar til frádráttar skrifum við því svarið sem blandaða tölu.
Dæmi 4.91
Finnið mismuninn með því að breyta í óeiginleg brot:
9611−71011.
Lausn
9 6 1 1 − 7 1 0 1 1 9 − 7
Endurritið sem óeiginleg brot.
1 0 5 1 1 − 8 7 1 1 −
Dragið teljarana frá.
1 8 1 1
Endurritið sem blandaða tölu.
1 7 1 1 1
Samlagning og frádráttur blandaðra talna með ólíkum nefnurum
Til að leggja saman eða draga frá blandaðar tölur með ólíkum nefnurum breytum við brotunum fyrst í jafngild brot með minnsta samnefnaranum (MSN). Síðan getum við fylgt öllum skrefunum sem við notuðum hér á undan við samlagningu eða frádrátt samnefndra brota.
Dæmi 4.92
Leggið saman:
Lausn
Þar sem nefnararnir eru ólíkir endurritum við brotin sem jafngild brot með MSN Síðan leggjum við saman og einföldum.
Við skrifum svarið sem blandaða tölu þar sem dæmið var gefið með blönduðum tölum.
Dæmi 4.93
Dragið frá:
Lausn
Þar sem nefnarar brotanna eru ólíkir endurritum við þau sem jafngild brot með MSN Síðan drögum við frá. Fyrst þurfum við þó að taka til láns.
Dæmið var gefið með blönduðum tölum og því skrifum við svarið sem blandaða tölu.
Dæmi 4.94
Dragið frá:
Lausn
Við sjáum að svarið verður neikvætt þar sem við drögum frá Þegar við vitum að svarið verður neikvætt er yfirleitt auðveldara að draga frá með óeiginlegum brotum en blönduðum tölum.
Í eftirfarandi verkefnum skuluð þið nota líkan til að finna summuna. Teiknið mynd sem sýnir líkanið ykkar.
436.
115+315
437.
213+113
438.
138+178
439.
156+156
Samlagning blandaðra talna með sama nefnara
Leggið saman í eftirfarandi verkefnum.
440.
513+613
441.
249+519
442.
458+938
443.
7910+3110
444.
345+645
445.
923+123
446.
6910+8310
447.
849+289
Frádráttur blandaðra talna sýndur með líkani
Í eftirfarandi verkefnum skuluð þið nota líkan til að finna mismuninn. Teiknið mynd sem sýnir líkanið ykkar.
448.
116−56
449.
118−58
Frádráttur blandaðra talna með sama nefnara
Finnið mismuninn í eftirfarandi verkefnum.
450.
278−138
451.
2712−1512
452.
81720−4920
453.
191315−13715
454.
837−447
455.
529−349
456.
258−178
457.
2512−1712
Samlagning og frádráttur blandaðra talna með ólíkum nefnurum
Í eftirfarandi verkefnum skuluð þið skrifa summuna eða mismuninn sem blandaða tölu á einfölduðu formi.
458.
314+613
459.
216+534
460.
158+412
461.
723+812
462.
9710−213
463.
645−114
464.
223−312
465.
278−413
Blönduð verkefni
Í eftirfarandi verkefnum skuluð þið framkvæma tilgreinda reikniaðgerð og skrifa niðurstöðuna sem blandaða tölu á einfölduðu formi.
466.
258·134
467.
123·416
468.
27+47
469.
29+59
470.
1512÷112
471.
2310÷110
472.
13512−9712
473.
1558−678
474.
59−49
475.
1115−715
476.
4−34
477.
6−25
478.
920÷34
479.
724÷143
480.
9611+71011
481.
8513+4913
482.
325+534
483.
256+415
484.
815·1019
485.
512·89
486.
678−213
487.
659−425
488.
529−445
489.
438−323
Stærðfræði í daglegu lífi
490.
Saumaskapur Renata saumar sams konar skyrtur handa eiginmanni sínum og syni. Samkvæmt sniðunum sem hún notar þarf hún jarda af efni í skyrtu eiginmannsins og jarda af efni í skyrtu sonarins. Hversu mikið efni þarf hún í báðar skyrturnar?
491.
Saumaskapur Pauline hefur jarda af efni til að sauma jakka. Í jakkann fara jardar. Hversu mikið efni á hún eftir þegar jakkinn er tilbúinn?
492.
Prentun Nishant prentar boðskort í tölvunni sinni. Pappírinn er tommur á breidd og hann stillir prentsvæðið þannig að tommu breið spássía sé hvorum megin. Hversu breitt er prentsvæðið á pappírsörkinni?
493.
Innramming myndar Tessa keypti myndaramma utan um útskriftarmynd sonar síns. Myndin er tommur á breidd. Ramminn er tommur á breidd hvorum megin. Hversu breið verður innrömmuð myndin?
Ritunarverkefni
494.
Teiknið skýringarmynd og notið hana til að útskýra hvernig 1 5 8 + 2 7 8 . 1 5/8 + 2 7/8 . er lagt saman.
495.
Edgar þarf að greiða í vegatolla á leið sinni til borgarinnar.
ⓐ Útskýrið hvernig hann getur skipt seðli áður en hann leggur af stað svo að hann hafi nákvæmlega þá upphæð sem hann þarf.
ⓑ Að hvaða leyti líkjast aðstæður Edgars því að reikna
496.
Leggið saman á tvo vegu, fyrst án þess að breyta blönduðu tölunum og síðan með því að endurrita þær sem óeiginleg brot. Hvora aðferðina kjósið þið og hvers vegna?
497.
Dragið frá á tvo vegu, fyrst án þess að breyta blönduðu tölunum og síðan með því að endurrita þær sem óeiginleg brot. Hvora aðferðina kjósið þið og hvers vegna?
Sjálfsmat
ⓐ Þegar þið hafið lokið verkefnunum skuluð þið nota þennan gátlista til að meta hversu vel þið hafið náð námsmarkmiðum hlutans.
ⓑ Hvað ætlið þið að gera til að ná öllum námsmarkmiðunum af öryggi eftir að hafa skoðað gátlistann?