Section Summary

Samantekt kafla

9.1Hvað er félagsleg lagskipting?

Lagskiptingarkerfi, þar sem fólki er raðað eftir auði, völdum og stöðu í samfélaginu, eru ýmist lokuð eða opin. Lokuð kerfi veita lítið svigrúm til breytinga á félagslegri stöðu en opin kerfi leyfa hreyfanleika og samskipti milli laga. Í erfðastéttakerfi ræðst félagsleg staða af stöðu sem er ásköpuð við fæðingu. Almenn stéttakerfi eru opin og árangur hefur þar áhrif á félagslega stöðu. Fólk tilheyrir stéttum eftir þáttum á borð við auð, tekjur, menntun og starf. Verðleikaræði er hugsjónakerfi félagslegrar lagskiptingar þar sem staða byggist eingöngu á eigin verðleikum og viðleitni er umbunuð. Hreint verðleikaræði hefur aldrei verið til. Menningarlegar hugmyndir og gildi, sem saman nefnast hugmyndafræði, styrkja og móta lagskiptingu.

9.2Félagsleg lagskipting og hreyfanleiki í Bandaríkjunum

Lífskjör eru góð í Bandaríkjunum og fólk væntir þess að geta átt eignir og ferðast. Engu að síður glíma Bandaríkin við efnahagslegan ójöfnuð: fámennur hópur á mikinn auð en fjölmennari hópur býr við afstæða fátækt. Þrjár meginstéttir eru í Bandaríkjunum: yfirstétt, miðstétt og lægri stétt. Félagslegur hreyfanleiki lýsir færslu úr einni þjóðfélagsstétt í aðra. Stéttareinkenni, einnig nefnd stéttarmerki, eru dæmigerð hegðun, siðir og viðmið hverrar stéttar, en þau gefa nú síður en áður ótvírætt til kynna stétt tiltekins einstaklings.

9.3Lagskipting og ójöfnuður á heimsvísu

Lagskipting á heimsvísu ber saman auð, stöðu, völd og efnahagslegan stöðugleika ríkja og raðar þeim. Samanburður á tekjum og framleiðni gerir rannsakendum kleift að greina hvaða ríki leiða efnahagslega á heimsvísu og varpa ljósi á ójöfnuð bæði innan ríkja og milli þeirra.

9.4Fræðileg sjónarhorn á félagslega lagskiptingu

Félagslega lagskiptingu má skoða út frá virknihyggju, átakakenningum og táknrænni samskiptahyggju. Samkvæmt virknihyggju gegna samfélagskerfi gagnlegum hlutverkum, til dæmis með því að skapa hvata og umbuna fólki sem býr yfir mikilli færni og hefur lokið langri eða sérhæfðri menntun og þjálfun. Fræðafólk átakakenninga bendir á að lagskipting ýti undir ójöfnuð, meðal annars með því að skapa auðugum eigendum fyrirtækja önnur tækifæri og meiri möguleika á árangri en lægra launuðu starfsfólki þeirra. Táknrænt samskiptahyggjufólk skoðar lagskiptingu frá míkrósjónarhorni og greinir hvernig félagsleg staða mótar dagleg samskipti fólks og hvernig hugmyndin um „þjóðfélagsstétt“ verður til og er viðhaldið í hversdagslegum samskiptum.