17.3 Stjórnmál í Bandaríkjunum

17.3Stjórnmál í Bandaríkjunum

Þegar stjórnmál ríkis eru til umfjöllunar þarf fyrst að skýra hvað hugtakið merkir. Það kann að vekja hugrenningar um frelsi, vald, spillingu eða orðræðu. Stjórnmálafræði lítur á stjórnmál sem samspil borgara og stjórnvalda. Félagsfræðin rannsakar stjórnmál til að varpa ljósi á undirliggjandi félagsleg viðmið og gildi samfélagshópa. Stjórnskipan og stjórnmálahættir samfélags veita innsýn í dreifingu valds og auðs, auk víðtækari heimspekilegra og menningarlegra hugmynda. Einföld félagsfræðileg greining á bandarískum stjórnmálum kann að leiða í ljós mótsögn milli áherslu Bandaríkjamanna á jafnrétti og lýðræði í orði og kapítalískrar skipunar landsins í reynd.

Hin frægu orð Lincolns, „stjórn fólksins, af fólkinu og fyrir fólkið“, liggja bandaríska stjórnkerfinu til grundvallar og draga saman kjarna þess: borgararnir kjósa af fúsum og frjálsum vilja fulltrúa sem þeir treysta til að gæta hagsmuna sinna. Þótt margir Bandaríkjamenn gangi að frjálsum kosningum sem vísum eru þær ómissandi undirstaða hvers lýðræðis. Við stofnun Bandaríkjanna var Afríku-Bandaríkjamönnum og konum þó neitað um kosningarétt. Báðir hópar þurftu að berjast fyrir sama kosningarétti og hvítir karlar nutu. Sú baráttusaga hvetur þó ekki alla Bandaríkjamenn til að mæta á kjörstað og greiða atkvæði. Vandkvæði lýðræðisferlisins, þar á meðal dræm kjörsókn, kalla á nánari skoðun á flóknum félagslegum þáttum sem móta stjórnmálaþátttöku.

Kosningaþátttaka

Kosningaþátttaka er forsenda þess að bandaríska stjórnmálakerfið starfi með tilætluðum hætti. Þótt margir Bandaríkjamenn séu fljótir að kvarta yfir lögum og stjórnmálaforystu situr um helmingur þjóðarinnar hjá í dæmigerðu kosningaári (United States Elections Project 2010). Á sumum árum hefur kjörsókn verið enn minni; árið 2010 tóku til dæmis aðeins 37,8 prósent íbúa þátt í kosningaferlinu (United States Elections Project 2011). Dræm kjörsókn getur skekkt úrslit kosninga, einkum ef tiltekinn aldurshópur eða félags- og efnahagshópur leggur sig frekar fram um að mæta á kjörstað en aðrir.

Ýmis samtök sem hvetja til kosningaþátttöku vinna að aukinni kjörsókn. Vote.org beinir sjónum að utankjörfundaratkvæðagreiðslu, atkvæðagreiðslu í pósti og sambærilegum leiðum. Native Vote eru samtök sem upplýsa frumbyggja Bandaríkjanna um komandi kosningar og hvetja þá til þátttöku. National Council of La Raza og Voto Latino vinna að aukinni kjörsókn meðal fólks af rómönskum uppruna. William Frey, höfundur bókarinnar Diversity Explosion, bendir á að búist sé við að fjöldi fólks af rómönskum uppruna, fólks af asískum uppruna og fólks af blönduðum kynþætti tvöfaldist á næstu fjörutíu árum (Balz 2014).

Áhrif kynþáttar, kyns og stéttar

Þótt nýlegar tölur sýni meiri kosningaþátttöku minnihlutahópa en nokkru sinni fyrr er þessi þróun tiltölulega ný. Lengst af hafa Afríku-Bandaríkjamenn og aðrir minnihlutahópar síður tekið þátt í kosningum en aðrir landsmenn. Svartir karlar fengu ekki kosningarétt fyrr en eftir borgarastyrjöldina og svartar konur öðluðust, ásamt öðrum konum, kosningarétt fyrst þegar nítjánda stjórnarskrárbreytingin var staðfest árið 1920. Afríku-Bandaríkjamenn sem þorðu að kjósa urðu um árabil fyrir hindrunum vegna mismununarlaga sem sett voru í mörgum suðurríkjum. Lögin gerðu greiðslu sérstaks kosningaskatts og læsispróf að skilyrði fyrir kosningarétti. Læsispróf voru ekki bönnuð fyrr en árið 1965, þegar Lyndon Johnson forseti undirritaði kosningaréttarlögin.

Í júní 2013 felldi Hæstiréttur Bandaríkjanna nokkur mikilvæg ákvæði kosningaréttarlaganna frá 1965 úr gildi. Dómstóllinn taldi að suðurríkin þyrftu ekki lengur að sæta því aukna eftirliti sem áður var krafist til að koma í veg fyrir kynþáttamismunun við kosningar þar. Í kjölfarið tóku nokkur ríki að innleiða lög um persónuskilríki kjósenda sem alríkisdómstólar höfðu áður bannað. Embættismenn í Texas, Mississippi og Alabama halda því fram að ný lög um skilríki séu nauðsynleg til að draga úr kosningasvikum. Andstæðingar laganna benda á tölur dómsmálaráðuneytisins, en samkvæmt þeim voru aðeins tuttugu og sex af 197 milljónum kjósenda í alríkiskosningum fundnir sekir um kosningasvik á árunum 2002 til 2005. „Lög nútímans um persónuskilríki kjósenda reyna að leysa vandamál sem hefur ekki verið til staðar í meira en heila öld“ (Campbell, 2012). Andstæðingar benda enn fremur á að slík lög bitni hlutfallslega harðar á minnihlutahópum og fátæku fólki og geti því hindrað það í að nýta kosningarétt sinn.

Gögn benda til þess að lagaleg vernd kosningaréttar tryggi ekki sjálfkrafa jafnt pólitískt vægi. Konur og fólk úr kynþátta- og þjóðernisminnihlutum eiga, miðað við hlutfall sitt af íbúum landsins, of fáa fulltrúa á Bandaríkjaþingi. Hvítir karlar eru enn ráðandi í báðum deildum þingsins. Fram að embættistöku Barack Obama árið 2009 höfðu allir forsetar Bandaríkjanna verið hvítir karlar.

Líkt og kynþáttur og þjóðerni hefur þjóðfélagsstétt mótað þátttöku í kosningum. Kjörsókn er minni meðal fólks með skemmri skólagöngu og lægri tekjur en meðal þeirra sem standa betur félagslega og efnahagslega. Við slíkar aðstæður getur fólk sem býr yfir meira valdi og hefur greiðari aðgang að úrræðum viðhaldið yfirburðastöðu sinni. Ýmsar skýringar hafa verið settar fram á þessum mun (Raymond 2010). Fólk í láglaunuðum þjónustustörfum kann að eiga erfiðara með að komast á kjörstað vegna ósveigjanlegs vinnutíma og þess hve erfitt er að fá góða gæslu fyrir börn meðan það fer að kjósa. Þar sem hlutfallslega fleiri úr kynþátta- og þjóðernisminnihlutum starfa við slík störf fléttast áhrif stéttar saman við kynþátt og þjóðerni og móta þannig kjörsókn. Kröfur sumra ríkja um tiltekin persónuskilríki kjósenda geta aukið vandann, því öflun skilríkja kann að krefjast fjarveru frá vinnu og auka kostnað vegna barnagæslu eða ferða. Þetta getur bitnað sérstaklega á minnihlutahópum og fólki sem býr við fátækt og dregið enn frekar úr kosningaþátttöku. Viðhorf hafa einnig áhrif. Sumt fólk sem hefur lága félags- og efnahagsstöðu eða tilheyrir kynþátta- og þjóðernisminnihlutum efast um að atkvæði þess skipti máli eða rödd þess heyrist, enda hefur það ekki séð merki um eigið pólitískt vægi í nærsamfélaginu. Margt af þessu fólki telur núverandi stöðu sína vera það besta sem því stendur til boða.

Eins og fyrr var fjallað um geta fjármunir veitt mikil pólitísk áhrif í bandarísku lýðræði. Ýmsar aðrar leiðir eru þó til að láta rödd sína heyrast. Tjáningarfrelsi er eitt slíkt úrræði. Fólk getur tekið þátt í lýðræðiskerfinu með því að vinna sjálfboðastarf fyrir pólitísk baráttusamtök, skrifa kjörnum fulltrúum, birta skoðanir sínar á opinberum vettvangi, svo sem í bloggfærslu eða lesendabréfi, stofna stjórnmálasamtök um tiltekið málefni eða ganga í slík samtök og hagsmunahópa, taka þátt í opinberum mótmælum og jafnvel bjóða sig fram til sveitarstjórnar.

Dómskerfið