4.1 Verkfæri sköpunargáfu og nýsköpunar
4.1 Verkfæri sköpunargáfu og nýsköpunar
Námsmarkmið
Í lok þessa kaflahluta átt þú að geta:
Sköpunargáfa, nýsköpun og uppfinningar eru lykilhugtök í frumkvöðlaferli þínu. Með því að efla sköpunargáfu og nýsköpun bætir þú nauðsynlegum verkfærum við verkfærakistu frumkvöðulsins. Í þessum kafla kynnist þú fyrst nokkrum hagnýtum verkfærum sem geta nýst við sköpun og nýsköpun. Síðan skilgreinum við og greinum á milli sköpunargáfu, nýsköpunar og uppfinninga og bendum á muninn á brautryðjandi nýsköpun og stigvaxandi nýsköpun. Að lokum fjöllum við um líkön og ferli til að þróa sköpunargáfu, nýsköpun og hugvitssemi. Fræði, rannsóknir og hagnýting sköpunargáfu og hönnunarhugsunar þróast stöðugt. Með því að fylgjast með vel skjalfestum og árangursríkum aðferðum getur þú öðlast samkeppnisforskot og minnt þig á að frumkvöðlastarf getur verið skemmtilegt, spennandi og endurnærandi, svo lengi sem þú heldur sköpunarkraftinum lifandi og sívirkum.
Aðferðir við skapandi úrlausn vandamála
Skapandi hugsun getur tekið á sig ýmsar myndir (mynd 4.2). Hér er sjónum beint að nokkrum æfingum í skapandi hugsun sem hafa reynst frumkvöðlum gagnlegar. Fyrst kynnum við hugmyndavinnuaðferðir sem þú getur prófað og að lokum ítarlega nýsköpunaræfingu sem getur hjálpað þér að temja þér að breyta skapandi hugmyndum í nýjar vörur og þjónustu. Í þessum kaflahluta skipta niðurstöðurnar meginmáli.

Hér er fjallað um þrjár aðferðir við hugmyndavinnu. Tenglar í lok kaflahlutans vísa á fleiri aðferðir. Fyrsta aðferðin kemur frá hönnunarskóla Stanford-háskóla.2 Markmiðið er að skapa eins margar hugmyndir og hægt er og byrja að þróa sumar þeirra. Þetta er dæmigerð æfing í hönnunarhugsun, eða mannmiðaðri hönnun, og hún skiptist í fimm þætti: að virkja og sýna samkennd, skilgreina vandann, móta lausnahugmyndir (hugstormun), smíða frumgerð og prófa hana (mynd 4.3). Samkennd er hæfni fólks til að skynja líðan annarra. Í samhengi sköpunar, nýsköpunar og uppfinninga er hún nauðsynleg í upphafi mannmiðaðs hönnunarferlis. Með því að rækta samkennd getum við sett okkur í spor fólks og séð vandann með augum og tilfinningum þeirra sem upplifa hann. Þegar þú sýnir samkennd ferð þú að skilja margar hliðar vandans og getur íhugað alla þá krafta sem þarf að virkja til að leysa hann. Samkenndin gerir okkur kleift að taka næsta skref og skilgreina vandann. Skilgreining hans verður að byggjast á heiðarlegum, röklegum, og tilfinningalegum athugunum svo mannmiðuð hönnun virki. Þriðja skrefið er hugstormun um lausnir. Hinar tvær æfingarnar í þessum kaflahluta kafa dýpra í hugstormun (sem einnig er fjallað um í Aðferðum við úrlausn vandamála og greiningu þarfa), merkingu hennar og hvernig hugstorma má á skapandi hátt umfram hefðbundið krot á töflu sem tíðkast víða. Að hanna fyrir annað fólk felur í sér að smíða frumgerð — fjórða skrefið — og prófa hana. Þegar þú beitir ferlinu við þróun vöru eða þjónustu þarftu að hverfa aftur til samkenndarinnar og kanna hvort þú hafir fundið raunhæfa lausn og þar með tækifæri.

Til að kafa dýpra í hugmyndavinnu kynnum við aðferðina Hugsanahattarnir sex (mynd 4.4).3 Ýmsar útgáfur eru til af þessum hugmyndaleik en þær eru allar gagnlegar til að örva hugsun með því að þrengja tímabundið sjónarhorn þátttakenda. Þegar fólk einbeitir sér að einum hugsunarhætti losnar það undan öðrum hliðum vandans sem geta takmarkað sköpunargáfuna við lausnaleit. Hattarnir sex eru:

Þú getur beitt æfingunni Hugsanahattarnir sex til að skapa fasta umgjörð um umræðu þar sem nokkrir þátttakendur myndu annars reyna að bera marga hatta í senn. Það er ekki alltaf auðvelt að framkvæma leikinn. Ferlið bregst ef þátttakendur fylgja ekki reglunum. Þegar best tekst til heldur blái hatturinn stjórn og tryggir hraðan framgang. Hópurinn ætti að finna fyrir sérstæðu frelsi sem sprettur af þessum takmörkunum. Þar sem hver þátttakandi ber aðeins ábyrgð á einum hugsunarhætti getur viðkomandi varið það sjónarhorn til fulls og kafað djúpt í þann þátt lausnarinnar. Þannig getur hópurinn verið í senn mjög skapandi, rökvís, bjartsýnn og gagnrýninn. Æfingunni er ætlað að færa heila hópa út fyrir yfirborðskenndar lausnir. Sé æfingin framkvæmd vel er erfiðið við framkvæmd hennar fyllilega þess virði. Hún gerir þér kleift að meta hugmyndir vandlega og draga jafnframt úr árekstrum ólíkra persónuleika. Haldi þátttakendur sig í hlutverki er aðeins hægt að saka þá um að gæta hagsmuna hattsins síns.
Kennarinn kann að láta þátttakendur í hópnum prófa ólíka hatta í mismunandi hugmyndavinnu svo allir geti þroskað hvern hugsunarhátt betur.4 Æfingin knýr þig út fyrir þau hugsunarmynstur sem þér eru þægilegust. Þú og samnemendur þínir getið komið auga á hæfileika hvert hjá öðru sem áður höfðu farið fram hjá ykkur.
Þriðja aðferðin við hugmyndavinnu er afar einföld. Þegar stöðnuð hugsun fer að ráða ríkjum í umræðu getur verið gagnlegt að grípa inn í með skipulögðum ramma. Þetta er aðferð „setningakveikja“.5 Spyrðu „Hvernig gætum við ________?“ eða „Hvað ef við ________?“ til að opna nýja möguleika þegar sköpunargáfan virðist uppurin. Aðferðin felur í sér meira en að spyrja aðeins „Hvers vegna ekki?“ því hún leitast við að leiða í ljós hvernig leysa mætti vandann. Fyrir frumkvöðla getur það eitt að setja vandamál fram sem spurningu opnað augu þeirra. Slík framsetning gerir ráð fyrir opnum möguleikum, býður fólki að taka þátt og krefst einbeitingar. Setningakveikjur ganga að minnsta kosti út frá því að lausn kunni að vera til við sérhverjum vanda. Hugmyndavinna snýst um að leggja inn á nýjar brautir. Þessi hugsunarháttur á jafnt við um samfélagsleg vandamál og vandamál neytenda, sem síðar verður fjallað um. Listi yfir setningakveikjur getur hjálpað frumkvöðlum að kanna ólíka möguleika með því að skipta einfaldlega um sjónarhorn þegar spurningar eru lagðar fram. Spurningin „Hvernig gætum við haldið ám hreinum?“ líkist til dæmis spurningunni „Hvernig gætum við komið í veg fyrir að afrennsli dýraúrgangs berist í vatnsfarvegi borgarinnar?“ en áhrif spurninganna eru ólík fyrir mismunandi hagsmunaaðila. Mundu að hagsmunaaðilar eru einstaklingar sem eiga verulegra hagsmuna að gæta í fyrirtækinu eða stofnuninni. Setningakveikjur leiða nær alltaf til umræðu um hagsmunaaðila og hvernig þeir geti tekið þátt í lausnaleit, veitt stuðning og ef til vill síðar keypt eða lagt sitt af mörkum til öflugra uppfinninga sem valda umróti eða breytinga á samfélagsháttum.
Nýsköpunaraðferðir lagaðar að aðstæðum
Leit að nýsköpunaraðferðum leiðir oft í ljós margar af sömu eða svipuðum sköpunaræfingum og hér hefur verið fjallað um. Til að komast lengra en hugmyndavinnan ljúkum við kaflahlutanum með því að kynna hugsunargrunn sem getur nýst við margvísleg nýsköpunarvandamál. Í einföldu máli felst opin nýsköpun í að leita að og finna lausnir utan skipulagsheildarinnar. Hugtakið er þó ekki auðvelt að afmarka. Kennarinn og höfundurinn Henry Chesbrough var meðal þeirra fyrstu sem skilgreindu það: „Opin nýsköpun er markviss notkun innstreymis og útstreymis þekkingar til að hraða innri nýsköpun og auka markaði fyrir ytri nýtingu nýsköpunar.“6 Með öðrum orðum leita fyrirtæki sem byggja starf sitt á opinni nýsköpun út fyrir eigin getu til rannsókna og þróunar við lausn vandamála. Þetta sjónarhorn getur leiðbeint margs konar þróunarferlum vöru og þjónustu. Líkön opinnar nýsköpunar gera einnig kleift að miðla nýjungum víða svo þær geti orðið kveikja að frekari nýsköpun utan fyrirtækisins eða stofnunarinnar sem átti upphaflegu hugmyndina.
Opin nýsköpun byggist á bjartsýnni sýn á miðlun upplýsinga og hugmynda í samfélagi sem er tengt með samskiptanetum í rauntíma. Hún felur jafnframt í sér fráhvarf frá hefðbundnu líkani rannsókna og þróunar. Að vissu leyti leyfir þú öðrum að leysa vandamál í fyrirtækinu, sprotafyrirtækinu eða verkefninu á sviði samfélagslegrar frumkvöðlastarfsemi. Í þessum gagnkvæma heimi viðurkennir þú að erfitt er að halda upplýsingum leyndum. Þú gætir sótt um einkaleyfi á hugverkum þínum, einkum þegar þau hafa tekið á sig fast form vöru eða þjónustu, en ættir að gera ráð fyrir eða jafnvel hvetja til víðtækrar dreifingar lykilþátta lausnanna. Það er rökrétt: Ef frumkvöðull eða nýsköpunarfyrirtæki leitar út fyrir eigin getu til hugmyndavinnu, rannsókna og þróunar að lausnum verður að gera ráð fyrir að aðrir leiti einnig í lausnir þess að hugmyndum sem þeir geta nýtt.
Mun auðveldara er að lýsa líkani opinnar nýsköpunar á hugsjónakenndan hátt en að hrinda því í framkvæmd án siðferðilegra afleiðinga. Iðnaðar- og fyrirtækjanjósnir, þjófnaður hugverka og málaferli eru því miður algeng. Engu að síður getur innblástur til nýsköpunar komið úr ótal áttum þegar stöðugir upplýsingastraumar standa öllum til boða með háhraðatengingu. Opin nýsköpun er einfaldur en nauðsynlegur rammi fyrir nýsköpun framtíðarinnar og til að stýra, og jafnvel leiða, umbyltingu innan atvinnugreina eins og áður var rætt í tengslum við umbyltandi nýsköpun. Tafla 4.1 sýnir nokkur dæmi um fyrirtæki sem nýta umbyltandi tækni.
| Fyrirtæki | Umbyltandi tækni |
|---|---|
| Amazon | Hraðvirk afhendingFjölbreyttar afhendingarleiðir, allt frá drónum til dreifingarmiðstöðva á hentugum stöðumUmbyltandi tækni sem felur meðal annars í sér að afgreiða pöntun áður en viðskiptavinurinn hefur lokið kaupunum svo varan sé þegar komin af stað í afhendingu |
| Uber and Lyft | Samnýting ferða í stað leigubílaakstursSmáforrit og litakóðuð samskiptakerfi með Beacon- og Amp-ljósum umbyltu leigubílamarkaðnum |
| Bitcoin | Rafrænn gjaldmiðill sem tengist hvorki tilteknu ríki né gjaldmiðilsstaðliVerðmætið ræðst af markaðsöflum |
| Toyota E-Palette | Fjarstýrður, ökumannslaus rafknúinn skutlubíll sem færir þjónustuna til viðskiptavinarins í stað þess að viðskiptavinurinn fari til hennar. |
Annar þáttur í líkani opinnar nýsköpunar er tengingin milli fræðilegra rannsókna og hagnýtra lausna. Gagnkvæm áhrif milli háskólasamfélagsins, sem hreyfist oft hægt, og leiðandi fyrirtækja og frumkvöðla, sem einblína oft um of á skammtímaávinning, gætu skapað það jafnvægi sem þessi hraðbreytilegi heimur þarfnast. Ef þér tekst að tengjast hugmyndaskiptum milli rótgróinna stofnana og frumkvöðla á sviði umbyltandi tækni gætir þú verið í góðri stöðu til að hafa jákvæð áhrif á samfélagið og þróa vörur sem þykja í senn gagnlegar og fágaðar, róttækt nýjar og skapandi og jafnframt ómissandi fyrir mannlega reynslu.
Að fylgjast með nýjum starfsháttum
Leitaðu að tenglum um hugmyndavinnu og nýsköpun í vafra og berðu niðurstöðurnar saman við fræðilegar heimildir sem finna má í Google Scholar eða öðrum fræðilegum gagnasöfnum. Til að tileinka þér raunverulegt hugarfar opinnar nýsköpunar þarftu að taka opnum huga við alls kyns áhrifum, jafnvel þótt það krefjist tíma og mikillar hugarorku. Fjárhagslegur, samfélagslegur og persónulegur ávinningur getur verið mikill.