4.1 Verkfæri sköpunargáfu og nýsköpunar

Skapandi hugsun getur tekið á sig ýmsar myndir (mynd 4.2). Hér er sjónum beint að nokkrum æfingum í skapandi hugsun sem hafa reynst frumkvöðlum gagnlegar. Fyrst kynnum við hugmyndavinnuaðferðir sem þú getur prófað og að lokum ítarlega nýsköpunaræfingu sem getur hjálpað þér að temja þér að breyta skapandi hugmyndum í nýjar vörur og þjónustu. Í þessum kaflahluta skipta niðurstöðurnar meginmáli.

Hér er fjallað um þrjár aðferðir við hugmyndavinnu. Tenglar í lok kaflahlutans vísa á fleiri aðferðir. Fyrsta aðferðin kemur frá hönnunarskóla Stanford-háskóla.² Markmiðið er að skapa eins margar hugmyndir og hægt er og byrja að þróa sumar þeirra. Þetta er dæmigerð æfing í hönnunarhugsun, eða mannmiðaðri hönnun, og hún skiptist í fimm þætti: að virkja og sýna samkennd, skilgreina vandann, móta lausnahugmyndir (hugstormun), smíða frumgerð og prófa hana (mynd 4.3). Samkennd er hæfni fólks til að skynja líðan annarra. Í samhengi sköpunar, nýsköpunar og uppfinninga er hún nauðsynleg í upphafi mannmiðaðs hönnunarferlis. Með því að rækta samkennd getum við sett okkur í spor fólks og séð vandann með augum og tilfinningum þeirra sem upplifa hann. Þegar þú sýnir samkennd ferð þú að skilja margar hliðar vandans og getur íhugað alla þá krafta sem þarf að virkja til að leysa hann. Samkenndin gerir okkur kleift að taka næsta skref og skilgreina vandann. Skilgreining hans verður að byggjast á heiðarlegum, röklegum, og tilfinningalegum athugunum svo mannmiðuð hönnun virki. Þriðja skrefið er hugstormun um lausnir. Hinar tvær æfingarnar í þessum kaflahluta kafa dýpra í hugstormun (sem einnig er fjallað um í Aðferðum við úrlausn vandamála og greiningu þarfa), merkingu hennar og hvernig hugstorma má á skapandi hátt umfram hefðbundið krot á töflu sem tíðkast víða. Að hanna fyrir annað fólk felur í sér að smíða frumgerð — fjórða skrefið — og prófa hana. Þegar þú beitir ferlinu við þróun vöru eða þjónustu þarftu að hverfa aftur til samkenndarinnar og kanna hvort þú hafir fundið raunhæfa lausn og þar með tækifæri.

Til að kafa dýpra í hugmyndavinnu kynnum við aðferðina Hugsanahattarnir sex (mynd 4.4).³ Ýmsar útgáfur eru til af þessum hugmyndaleik en þær eru allar gagnlegar til að örva hugsun með því að þrengja tímabundið sjónarhorn þátttakenda. Þegar fólk einbeitir sér að einum hugsunarhætti losnar það undan öðrum hliðum vandans sem geta takmarkað sköpunargáfuna við lausnaleit. Hattarnir sex eru:

Kennarinn kann að láta þátttakendur í hópnum prófa ólíka hatta í mismunandi hugmyndavinnu svo allir geti þroskað hvern hugsunarhátt betur.⁴ Æfingin knýr þig út fyrir þau hugsunarmynstur sem þér eru þægilegust. Þú og samnemendur þínir getið komið auga á hæfileika hvert hjá öðru sem áður höfðu farið fram hjá ykkur.

Þriðja aðferðin við hugmyndavinnu er afar einföld. Þegar stöðnuð hugsun fer að ráða ríkjum í umræðu getur verið gagnlegt að grípa inn í með skipulögðum ramma. Þetta er aðferð „setningakveikja“.⁵ Spyrðu „Hvernig gætum við ________?“ eða „Hvað ef við ________?“ til að opna nýja möguleika þegar sköpunargáfan virðist uppurin. Aðferðin felur í sér meira en að spyrja aðeins „Hvers vegna ekki?“ því hún leitast við að leiða í ljós hvernig leysa mætti vandann. Fyrir frumkvöðla getur það eitt að setja vandamál fram sem spurningu opnað augu þeirra. Slík framsetning gerir ráð fyrir opnum möguleikum, býður fólki að taka þátt og krefst einbeitingar. Setningakveikjur ganga að minnsta kosti út frá því að lausn kunni að vera til við sérhverjum vanda. Hugmyndavinna snýst um að leggja inn á nýjar brautir. Þessi hugsunarháttur á jafnt við um samfélagsleg vandamál og vandamál neytenda, sem síðar verður fjallað um. Listi yfir setningakveikjur getur hjálpað frumkvöðlum að kanna ólíka möguleika með því að skipta einfaldlega um sjónarhorn þegar spurningar eru lagðar fram. Spurningin „Hvernig gætum við haldið ám hreinum?“ líkist til dæmis spurningunni „Hvernig gætum við komið í veg fyrir að afrennsli dýraúrgangs berist í vatnsfarvegi borgarinnar?“ en áhrif spurninganna eru ólík fyrir mismunandi hagsmunaaðila. Mundu að hagsmunaaðilar eru einstaklingar sem eiga verulegra hagsmuna að gæta í fyrirtækinu eða stofnuninni. Setningakveikjur leiða nær alltaf til umræðu um hagsmunaaðila og hvernig þeir geti tekið þátt í lausnaleit, veitt stuðning og ef til vill síðar keypt eða lagt sitt af mörkum til öflugra uppfinninga sem valda umróti eða breytinga á samfélagsháttum.

Leit að nýsköpunaraðferðum leiðir oft í ljós margar af sömu eða svipuðum sköpunaræfingum og hér hefur verið fjallað um. Til að komast lengra en hugmyndavinnan ljúkum við kaflahlutanum með því að kynna hugsunargrunn sem getur nýst við margvísleg nýsköpunarvandamál. Í einföldu máli felst opin nýsköpun í að leita að og finna lausnir utan skipulagsheildarinnar. Hugtakið er þó ekki auðvelt að afmarka. Kennarinn og höfundurinn Henry Chesbrough var meðal þeirra fyrstu sem skilgreindu það: „Opin nýsköpun er markviss notkun innstreymis og útstreymis þekkingar til að hraða innri nýsköpun og auka markaði fyrir ytri nýtingu nýsköpunar.“⁶ Með öðrum orðum leita fyrirtæki sem byggja starf sitt á opinni nýsköpun út fyrir eigin getu til rannsókna og þróunar við lausn vandamála. Þetta sjónarhorn getur leiðbeint margs konar þróunarferlum vöru og þjónustu. Líkön opinnar nýsköpunar gera einnig kleift að miðla nýjungum víða svo þær geti orðið kveikja að frekari nýsköpun utan fyrirtækisins eða stofnunarinnar sem átti upphaflegu hugmyndina.

Mun auðveldara er að lýsa líkani opinnar nýsköpunar á hugsjónakenndan hátt en að hrinda því í framkvæmd án siðferðilegra afleiðinga. Iðnaðar- og fyrirtækjanjósnir, þjófnaður hugverka og málaferli eru því miður algeng. Engu að síður getur innblástur til nýsköpunar komið úr ótal áttum þegar stöðugir upplýsingastraumar standa öllum til boða með háhraðatengingu. Opin nýsköpun er einfaldur en nauðsynlegur rammi fyrir nýsköpun framtíðarinnar og til að stýra, og jafnvel leiða, umbyltingu innan atvinnugreina eins og áður var rætt í tengslum við umbyltandi nýsköpun. Tafla 4.1 sýnir nokkur dæmi um fyrirtæki sem nýta umbyltandi tækni.