4.3 Þróun hugmynda, nýjunga og uppfinninga

Hrá sköpunargáfa og tilhneiging til hliðrænnar hugsunar kunna að vera meðfæddar, en skapandi fólk þarf að fínpússa þessa færni til að ná fullum tökum á sínu sviði. Það æfir sig til að geta beitt færninni áreiðanlega og stöðugt og samræmt hana við önnur hugsunarferli og aðrar tilfinningar. Allir geta orðið betri í skapandi vinnu með æfingu. Hér er stuðst við æfingalíkan fyrir hagnýta sköpunargáfu sem byggist á frumkvöðlanálgun (mynd 4.11).³⁴ Líkanið krefst:

Undirbúningur felst í að rannsaka valið áhugasvið, opna hugann og sökkva sér í efnivið, hugsunarhátt og merkingu. Ef þú hefur reynt að skapa eitthvað án þess að tileinka þér fyrst viðeigandi upplýsingar og fylgjast með hæfu fagfólki að störfum veistu hversu erfitt það er. Þekkingar- og reynslugrunnur, ásamt hæfni til að samþætta nýjar hugsanir og starfshætti, auðveldar þér að vinna hraðar úr hugmyndum. Of mikil áhersla á fyrri þekkingu getur þó takmarkað sköpunarferlið. Þegar þú sekkur þér í skapandi starf nýtir þú afurðir eða efnivið úr sköpun annarra. Tölvuleikjahönnuður prófar til dæmis ólíka leiki í mismunandi leikjatölvum, tölvum og netkerfum. Viðkomandi kann að spila einn, með vinum í samvinnu eða í keppni. Með því að kynna þér afurðir sviðsins færðu tilfinningu fyrir því sem er mögulegt og komið auga á mörk sem þú getur reynt að færa með eigin sköpun. Undirbúningur víkkar hugann og gerir þér kleift að rannsaka afurðir, starfshætti og menningu á sviðinu. Þá er einnig tímabært að setja markmið. Hvort sem sviðið tengist beint listum og hönnun, svo sem útgáfu, eða mannmiðaðri hönnun, sem nær yfir margs konar hugbúnaðar- og vöruhönnun, þarftu tímabil þar sem hugmyndum er tekið opnum huga. Endurtekin æfing er einnig hluti undirbúningsstigsins. Hún hjálpar þér að skilja stöðu framleiðslunnar og kynnast bestu starfsháttum, hvort sem þú getur þá þegar staðist samanburð við þá eða ekki. Á undirbúningsstiginu ferðu að sjá hvernig annað skapandi fólk ljær afurðum sínum merkingu og getur sett viðmið fyrir eigin skapandi vinnu.

Gerjun felst í að gefa þér, og einkum undirmeðvitundinni, tíma til að vinna úr því sem þú lærðir og æfðir á undirbúningsstiginu. Gerjunin felur í sér hlé frá æfingum. Í augum utanaðkomandi kann að virðast sem þú hvílist, en hugurinn er að störfum. Umhverfisbreyting er lykillinn að gerjun hugmynda.³⁶ Nýtt umhverfi veitir annars konar áreiti en þau sem tengjast beint skapandi vandamálinu sem þú vinnur að. Stundum nægir að fara í göngutúr eða á nýtt kaffihús, leyfa huganum að reika og vinna úr upplýsingunum sem safnað var á fyrra stigi. Mozart sagði: „Þegar ég er svo að segja algerlega ég sjálfur, einn og í góðu skapi — til dæmis á ferð í vagni, á göngu eftir góða máltíð eða um nótt þegar ég get ekki sofið — þá streyma hugmyndirnar best og ríkulegast.“³⁷ Gerjun gerir huganum kleift að tengja skapandi vandamálið við minningar og aðrar hugsanir eða tilfinningar. Það er einfaldlega ekki hægt þegar meðvituð athyglin er föst á vandamálinu, tengdum verkefnum og æfingum.

Gerjun getur tekið skamman eða langan tíma og á meðan má sinna annarri starfsemi. Ein kenningin er að gerjun taki tungumálið út úr hugsunarferlinu. Þegar þú reynir ekki að orða skapandi vandamál og áhugamál getur hugurinn myndað tengingar sem ná, ef svo má segja, dýpra en tungumálið.³⁸ Það er erfitt að bíða þolinmóð eftir að gerjunin skili árangri. Margt skapandi og nýjungagjarnt fólk stundar áhugamál sem fela í sér líkamlega hreyfingu til að halda huganum uppteknum á meðan hugmyndir gerjast.

Innsæi, eða „uppljómun“, er heiti á „aha!“ augnablikinu þegar lausn skapandi vandamáls verður skyndilega aðgengileg meðvitundinni. Slíkum augnablikum hefur verið lýst í bókmenntum og sögulegum heimildum og þau hafa verið rannsökuð í hugrænum rannsóknum á sköpunargáfu.³⁹ Innsæi getur komið í einu vetfangi eða smám saman. Erfitt er að skilja það, enda er erfitt að einangra það í rannsóknum og tilraunum vegna eðlis þess. Fyrir skapandi frumkvöðul er innsæið þó gleðiefni. Það er hverfult augnablik þegar undirbúningur, æfing og gerjun renna saman í snilldarhugmynd. Hvort sem uppljómunin leysir vandamál sem virtist óleysanlegt eða skapar sérlega snjallt lag eða orðalag lítur skapandi fólk oft á hana sem hápunkt í lífinu. Fyrir frumkvöðul felur innsæi í sér loforð um árangur og möguleika á að hjálpa miklum fjölda fólks að leysa sársaukapunkt eða vandamál. Ekki hefur hvert innsæi áhrif um allan heim, en það er sönn gleði að finna lausn sem undirmeðvitundin hefur lengi unnið að.

Mat er markviss athugun hugmynda. Berðu innsæið saman við afurðir og hugmyndir sem þú kynntist á undirbúningsstiginu og berðu hugmyndir og frumgerðir saman við markmiðin sem þá voru sett. Skapandi fagfólk býður oft öðrum að gagnrýna vinnuna á þessu stigi. Þar sem mat miðast við væntingar, bestu starfshætti og leiðandi afurðir á hverju sviði getur það tekið á sig margar myndir. Markmiðið er að tryggja að matsviðmiðin séu viðeigandi. Leggðu sanngjarnt mat á eigin verk, jafnvel þótt ströngum viðmiðum og vel þroskuðu smekksmati frá undirbúningsstiginu sé beitt. Þú gætir til dæmis rætt við nokkra viðskiptavini í lýðfræðilegum markhópi vörunnar eða þjónustunnar. Meginmarkmiðið er að skilja sjónarhorn viðskiptavinanna og að hve miklu leyti hugmyndin samræmist því.

Síðasta stig sköpunarferlisins er útfærsla, það er hin eiginlega framleiðsla. Hún getur falið í sér útgáfu lágmarksmarkaðshæfrar vöru (MVP). Þessi útgáfa uppfinningarinnar er ef til vill hvorki fullunnin né fullkomin, en ætti að virka nægilega vel til að hægt sé að hefja markaðssetningu á meðan áfram er unnið að henni í ítrekuðu þróunarferli. Útfærsla getur einnig falist í þróun og kynningu frumgerðar, útgáfu prófunarútgáfu hugbúnaðar eða framleiðslu listaverks til sölu. Mörg neytendavörufyrirtæki, svo sem Johnson & Johnson og Procter & Gamble, koma upp litlum prófunarmarkaði til að fá endurgjöf og mat raunverulegra viðskiptavina á nýjum vörum. Þessi innsýn getur veitt fyrirtækinu verðmætar upplýsingar sem stuðla að sem mestum árangri vörunnar eða þjónustunnar.

Nýskapandi frumkvöðlar leysa í grundvallaratriðum vandamál, en þetta stig nýsköpunar — að greina sársaukapunkt og vinna að lausn hans — er aðeins eitt af mörgum skrefum. Í hinu áhrifamikla viðskiptariti Forbes bendir frumkvöðullinn Larry Myler á að úrlausn vandamála sé í eðli sínu viðbragðsmiðuð.⁴⁰ Beðið er eftir að vandamál komi upp áður en þörfin á lausn er greind. Úrlausn vandamála er mikilvægur hluti nýsköpunar, en til að efla starfshættina og sviðið ættu nýsköpunaraðilar að sjá vandamál fyrir og leitast við að koma í veg fyrir þau. Oft skapa þeir kerfi fyrir stöðugar umbætur sem Myler segir geta falið í sér að „brjóta“ eldri kerfi sem virðast virka fullkomlega. Með stöðugum umbótum geta nýsköpunaraðilar verið á undan markaðsbreytingum. Þá eiga þeir vörur tilbúnar fyrir nýja markaði í stað þess að þróa verkefni sem elta sífelldar breytingar, eins og gerst getur á tæknidrifnum sviðum. Einn vandi við kerfi stöðugra umbóta er að í raun eru búin til vandamál til að leysa, sem gengur gegn rótgróinni menningu margra fyrirtækja. Nýsköpunaraðilar leita að skipulagsheildum sem ráða við markvissa nýsköpun eða reyna að stofna þær. Sumir stefna jafnvel að nýsköpun langt inn í framtíðina, umfram núverandi getu. Myler leggur til að fólk með ólíkan reynslubakgrunn og sérþekkingu sé leitt saman í þeim tilgangi. Slík tengsl tryggja ekki farsæla nýsköpun, en hóparnir geta skapað hugmyndir óháð tregðu stofnana. Nýsköpunaraðilar leysa því ekki aðeins vandamál heldur geta einnig skapað þau og ímyndað sér þau. Þeir takast á við vandamál sem eru ekki enn til svo unnt sé að leysa þau fyrirfram.

Skoðum þrepaskipta nálgun að nýsköpun (mynd 4.12). Úrlausn vandamála er grunnurinn. Næsta þrep pýramídans er forvörn og þar fyrir ofan eru stöðugar umbætur. Efst er að skapa getu til að stýra framtíð eigin atvinnugreinar eða margra greina svo þú getir staðist umbyltingu á starfsferlinum eða jafnvel komið henni af stað.

Jafnvel þótt þú viljir ekki móta framtíð heilla atvinnugreina er skynsamlegt að þróa nýsköpunarstarf sem horfir til framtíðar. Það undirbýr þig fyrir umbyltingu. Tæknibreytingar eru svo hraðar að starfsfólk á öllum stigum þarf að vera reiðubúið til nýsköpunar. Leiðtogar á sviði nýsköpunar, svo sem markaðsfræðingurinn Guy Kawasaki, hafa byggt á sálfræðilegum meginreglum og lagt til nýjar nálganir. Að mati Kawasaki hafa nýstárlegar vörur fimm lykileiginleika: þær eru djúpstæðar, dekurvekjandi, heildstæðar, fágaðar og tilfinningavekjandi — DICEE (mynd 4.13).⁴¹ Þú getur leitast við að flétta þessa eiginleika inn í einstakar nýjungar með hagnýtum hætti.

Djúpstæðar vörur byggjast á þeim rökum nýsköpunar sem við höfum sett fram og sjá þarfir notenda fyrir áður en þeir verða sjálfir varir við þær. Slíkar nýjungar búa oft yfir framúrskarandi hönnun sem nýir notendur skilja án fyrirhafnar en ræður jafnframt við flókin verkefni. Adobe er nýskapandi fyrirtæki sem starfar á mörgum sviðum, svo sem hugbúnaði, markaðssetningu og gervigreind. Fyrirtækið þróar oft hugbúnað með grunnaðgerðum sem nýir notendur nálgast auðveldlega en gerir reyndum notendum jafnframt kleift að skapa sjálfir nýjungar.⁴² Vettvangur fyrir nýsköpun er einkenni djúpstæðrar og framsýnnar nýsköpunar.

Nýjungar sem endast virkja notendur þannig að þeim finnst þeir sérstakir fyrir að hafa keypt vöruna eða fundið þjónustuna. Dekur vísar til mikilla gæða sem felast ekki aðeins í því að leysa vandamál hraðast. Orðið kann jafnvel að hljóma neikvætt og getur vissulega verið það þegar um fólk er að ræða. Fyrir notanda nýstárlegrar vöru getur dekurtilfinning hins vegar tengst ríkulegri upplifun af notandaviðmótinu (UI). Notandaviðmót vöru, einkum hugbúnaðar, er það sem notandinn sér og hefur samskipti við. Dekurtilfinning ljær vörunni virði og endingu, veitir notendum öryggi og hvetur þá til að nota hana af öryggi.

Í sýn Kawasaki felur heildstæð vara í sér þjónustuna sem umlykur hana og liggur henni til grundvallar þannig að notendur skilji hana nægilega vel til að nota hana af öryggi. Upplýsingar um virkni vörunnar og fyrirhugaða notkun eru auðfundnar. Vörunýsköpun verður því einnig að ná til markaðssetningar og annarra samskipta. Kawasaki segir þetta skapa „heildarupplifun notandans“.⁴³ Ef þú hefur raunverulega leyst vandamál á markaði skilja notendur hvert vandamálið er og hvernig varan og tengd þjónusta leysa það.

Fágun er einnig hluti notandaviðmóts vöru. Hún vísar til innsæislegrar hönnunar sem neytendur skilja samstundis. Fáguð hönnun miðlar meiri upplýsingum með færri orðum og óttast hvorki autt rými né stöku hlé. Fágaðar nýjungar leysa vandamál án þess að skapa ný. Að mati Kawasaki skilur fágunin á milli hagnýtrar og góðrar nýjungar annars vegar og frábærrar nýjungar hins vegar.

Tilfinningavekjandi nýjungar kalla fram fyrirhugaða tilfinningu og vekja aðdáun og löngun til að deila þeim. Með öðrum orðum skapa sannarlega framúrskarandi nýjungar aðdáendasamfélög, ekki aðeins hópa neytenda. Ekki er hægt að þvinga fólk til að elska vöru, en þú getur veitt því upplifun sem vekur spennu og eftirvæntingu eftir næstu hugmynd þinni.

Almennt uppfinningaferli felur í sér skipuleg og hagnýt skref sem geta nýtt bæði línulega og ólínulega hugsun. Þú kannt að halda að aðeins fólk með meðfædda listræna hæfileika sé skapandi og að aðeins snillingar verði nýsköpunaraðilar og uppfinningafólk, en mikilvægur hluti sköpunar byggist þó á því að sökkva sér í viðfangsefnið. Þú getur byggt upp og ræktað eigin sköpunargáfu. Hugmynd þín um uppfinningamann kann að vera manneskja á borð við Johannes Gutenberg, sem þróaði prentvélina. Útbreiðsla prentunar endurteiknaði að lokum kort Evrópu og leiddi til nýrra fræðasetra. Neisti Gutenbergs var þó fremur hægur bruni. Hann var skapandi og nýjungagjarn og er einn frægasti uppfinningamaður sögunnar, en prentvél hans var, eins og allar uppfinningar, samruni tækniaðferða sem þegar voru til. Mikilvægasta nýjung hans var að nota hreyfanlega og víxlanlega málmstafi í stað heilra, handskorinna trékubba með texta (mynd 4.14). Það tók áratugi að fullkomna prentferlið og skildi Gutenberg nær eignalausan eftir.⁴⁴ Hugmyndin um eitt snilldarhögg uppfinningamanns er að mestu goðsögn. Fólkið sem sagan man vann yfirleitt mjög hörðum höndum að því að þroska sköpunargáfuna, kynnast ferlum og verkfærum sem buðu upp á nýsköpun á sínum tíma og skapa að lokum eitthvað svo einstakt að samfélagið viðurkenndi það sem uppfinningu.

Eitt líkan fyrir þróun uppfinningar byggist á fyrstu fimm skrefum áætlunar sem aðlöguð er frá Sourcify.com, fyrirtæki sem sérhæfir sig í að tengja vöruþróunaraðila við framleiðendur.⁴⁵ Ferlið er hnitmiðað og felur í sér tillögur um uppbyggingu teymis samhliða vinnunni (mynd 4.15).

Hugbúnaður til tengslastjórnunar hefur verið vinsæll í áratugi. Nú má einnig kanna fjölmörg önnur framleiðni- og teymisspjallverkfæri. Rannsakaðu leiðir til að skipuleggja upplýsingar um fólkið sem þú hyggst vinna með og vonast til að fá til liðs við þig. Teymisspjallforritið Slack (www.slack.com) gerir kleift að stofna tiltekin umræðuefni þar sem liðsfélagar ræða saman og vinna í sameiningu. Slack býður ýmsa eiginleika til að auðvelda starfsfólki að halda sambandi. Insightly (www.insightly.com) er kerfi fyrir stjórnun viðskiptatengsla sem auðveldar tengsl við viðskiptavini. Ryver og Glip sameina verkefnastjórnun, en Flock og Microsoft Teams bjóða fjölmarga eiginleika. Microsoft nýtir stöðu sína á fyrirtækjamarkaði til innleiðingar hjá yfir 200.000 skipulagsheildum. Veldu verkfærasafnið sem hentar best og íhugaðu að greiða fyrir hugbúnað sem veitir nákvæmlega þá virkni og notagildi í samskiptum teymisins sem þú þarft.⁴⁶

Ef þú hyggst sækja um einkaleyfi skaltu kynna þér reglur og verklag vandlega. Starfsfólk Einkaleyfastofu Bandaríkjanna, eða sambærilegra stofnana í öðrum löndum, ákveður hvort uppfinning verðskuldi einkaleyfi. Einkaleyfishæf uppfinning verður að vera ný, gagnleg og ekki augljós og sýna þarf fram á að hún virki.⁴⁷ Þessi þrjú viðmið — ný, gagnleg og ekki augljós — eru matskennd. Hugtakið uppfinning er það einnig, en þessi skilningur gerir miklar kröfur til frumkvöðla sem vilja raunverulega hafa samfélagsleg áhrif. Einkaleyfishæf uppfinning skapar einnig samkeppnishindrun sem getur ráðið úrslitum um árangur eða mistök fyrirtækis. Einkaleyfi eru tvenns konar. Einkaleyfi á hagnýtri uppfinningu gilda í tuttugu ár og hönnunareinkaleyfi gilda yfirleitt í fjórtán ár. Fáist einkaleyfi hefur uppfinningafólkið ákveðinn tíma til að tryggja frekara fjármagn, vinna að framleiðslu og reyna að ná útbreiddri innleiðingu á markaði.⁴⁸ Að lokum má beita sköpunargáfu á samfélagslegar nýjungar, vörunýjungar eða þjónustunýjungar. Ef þú sameinar nægilega margar nýjungar, bætir eigin sköpunargáfu við og skapar eitthvað sem kemst yfir dreifingargjána getur þú raunverulega fundið upp eitthvað nýtt.

Grunnupplýsingar um einkaleyfi á vef Einkaleyfa- og vörumerkjastofu Bandaríkjanna eru um fjörutíu síður.⁴⁹ Ferlið fyrir einkaleyfi á hagnýtri uppfinningu er sýnt í þrettán skrefa flæðiriti.⁵⁰ Stofan hvetur umsækjendur til að nýta skráðan einkaleyfalögmann eða einkaleyfafulltrúa. Ef þú býrð yfir nægri færni og kostgæfni til að afla einkaleyfis þarftu að gera ráð fyrir gjöldum og skjölum til að viðhalda því árum saman. Við höfum þegar fjallað um lykilatriðin, en hér er endurtekin skilgreining bandarískra einkaleyfalaga: „Samkvæmt orðalagi laganna getur hver sá sem ‘finnur upp eða uppgötvar nýtt og gagnlegt ferli, vél, framleiðsluaðferð eða efnasamsetningu, eða nýja og gagnlega endurbót á því, fengið einkaleyfi’, með fyrirvara um skilyrði og kröfur laganna.“⁵¹

Þegar teymi er byggt upp til að gera uppfinningu að veruleika er lykilatriði að finna einkaleyfalögmann eða einkaleyfafulltrúa. Jafnvel þau sem áður mæltu með lögmönnum telja nú að fulltrúi geti dugað. Hver er munurinn? Einkaleyfalögmenn innheimta oft tímagjald en veita víðtæka lögfræðiráðgjöf. Höfundurinn Stephen Key bendir á að einkaleyfafulltrúar einbeiti sér þröngt að öflun og vörn einkaleyfis.⁵² Key nefnir einnig að fulltrúi kunni að skrifa umsókn þannig að þú getir síður varið uppfinninguna gegn síðari lagalegum áskorunum. Hann vitnar í Gene Quinn, leiðandi lögmann á sviði hugverka- og einkaleyfaréttar: „Þegar þú áttar þig á að þú situr á uppfinningu sem er milljón Bandaríkjadala virði verður of seint að gera nokkuð í málinu. … Einkaleyfafulltrúar eru almennt mjög góðir í að lýsa því sem uppfinningafólk leggur fyrir þá.“ Þeir eru yfirleitt mun síður færir um að lýsa því sem uppfinningin gæti orðið. Þeir nota einnig oft hugtök sem eru hlutstæðari og takmarkandi en einkaleyfalögmaður myndi velja. Lögmenn læra listina að vera afar nákvæmir þegar þess þarf, en einnig listina að forðast óþarfa nákvæmni.“⁵³ Einkaleyfi mega ekki vera óljós, en hægt er að orða þau með réttu nákvæmninni til að verjast svipuðum vörum sem kunna að koma fram og ógna markaðshlutdeildinni.

Á stigi frumgerðarþróunar standa margir kostir til boða. Þú getur smíðað frumgerðina án aðstoðar eða með litlu teymi. Einnig má eiga samstarf við hönnunar- eða uppfinningafyrirtæki sem aðstoða uppfinningafólk, en gæta þarf mikillar varúðar og hafa lögfræðilega fulltrúa með í ráðum til að halda einkaleyfum og öðrum réttindum. Margir hafa átt slíkt samstarf aðeins til að sjá hugverkum sínum stolið. Annar kostur er að fjármagna uppfinninguna á Kickstarter eða öðrum hópfjármögnunarvettvangi, en herferðin gerir hugmyndina opinbera og krefst einnig varúðar. „Eftirlíkingaframleiðendur fylgjast með hópfjármögnunarvettvöngum á borð við Kickstarter og bíða eftir að vinsælar vörur fari eins og eldur í sinu,“ segir hugverkalögmaðurinn Amedeo Ferraro.⁵⁴ Samkeppnisfyrirtæki, einkum á erlendum mörkuðum, leita markvisst á Kickstarter og sambærilegum vettvöngum að nýjum hugmyndum sem þau geta framleitt og sett á markað áður en hópfjármögnunarverkefninu lýkur. Enn óhugnanlegri er þessi athugasemd um réttindavernd sem virkar ekki, jafnvel þegar uppfinningafólk gerir varúðarráðstafanir í samstarfi við sum kínversk fyrirtæki: „Þrátt fyrir slíka vernd er engin trygging fyrir því að unnt sé að stöðva eftirgerð vörunnar. [Bandarískur hugverkalögmaður] sagði vandann ekki liggja í kínverskum dómstólum heldur fullnustu úrskurða. Tiltölulega auðvelt er að vinna mál gegn einni verksmiðju, en dýrt og tímafrekt að lögsækja hverja verksmiðju og vinna.“⁵⁵ Af þessum sökum kýs hluti uppfinningafólks að byrja smátt og staðbundið ef hægt er. Betra getur verið að hefja starf með traustu teymi sem stefnir að hóflegum hagnaði og góðri markaðsstöðu en að sjá markaðinn fyllast af eftirlíkingum.