14.2 Notkun PEST-rammans til að meta auðlindaþörf
14.2 Notkun PEST-rammans til að meta auðlindaþörf
Námsmarkmið
Í lok þessa kafla átt þú að geta:
Þegar ráðstöfun auðlinda fyrirtækisins er skipulögð koma ýmis gagnleg verkfæri til álita. Mikilvægt er að greina fyrir opnun þær lágmarksauðlindir sem þarf til að hefja rekstur. Sum fyrirtæki þurfa meiri fjárfestingarbúnað, svo sem framleiðsluvélar, önnur meiri tækniauðlindir á borð við hugbúnað eða hugbúnaðarhönnuði. Sum fyrirtæki þurfa mikið fjármagn í upphafi en önnur aðeins litla fjárfestingu. Auðlindaþörf fyrirtækis breytist einnig með tímanum.
Samhliða hugmyndavinnu um fýsileika hugmyndarinnar getur frumkvöðullinn farið að hugsa hagnýtt um það sem þarf til að koma rekstrinum af stað: Hvaða hráefni þarf til að framleiða vöruna? Hversu marga starfsmenn þarf á hverju stigi? Þarf sérstaka starfsstöð og ef svo er, hvar á hún að vera?
Nauðsynlegt er fyrir farsæla opnun að afmarka lágmarksauðlindaþörf fyrirtækisins með svörum við sumum eða öllum þessum spurningum. Frumkvöðullinn getur safnað upplýsingum og tekið upplýsta ákvörðun um þær þarfir sem þarf að mæta í upphafi verkefnisins. Upplýsingarnar má draga saman í viðskiptaáætlun, markaðsáætlun eða kynningu og deila með hagaðilum. Viðbrögð hagaðila við áætlununum veita ekki aðeins frumkvöðlinum og innri hagaðilum upplýsingar heldur einnig ytri hagaðilum á borð við banka, fjárfesta, birgja, söluaðila og samstarfsaðila. Upplýsingarnar eru nauðsynlegar fyrir ákvarðanatöku. PEST-ramminn er eitt verkfæri sem stuðlar að heildstæðri og vel ígrundaðri áætlanagerð.
PEST-ramminn
PEST-ramminn er stefnumótandi matsverkfæri sem frumkvöðlar geta notað til að greina þætti sem kunna að hafa áhrif á aðgang að nauðsynlegum auðlindum. Skammstöfunin PEST stendur fyrir stjórnmálalega, efnahagslega, samfélagslega og tæknilega þætti (mynd 14.10).
Stjórnmálalegir þættir
Þótt vonin sé að stjórna eigin fyrirtæki, skipuleggja tímann sjálfstætt og setja eigin reglur verður samt að starfa innan þeirra ytri aðstæðna sem hafa áhrif á reksturinn. Stjórnmálalegir þættir eiga rætur að rekja til breytinga í stjórnmálum, svo sem stefnu nýrrar forsetastjórnar eða lagasetningar þings. Slík stefna getur haft áhrif á aðgang að fjármagni, vinnulöggjöf og umhverfisreglur. Breytingarnar geta átt sér stað á vettvangi alríkis, fylkis eða sveitarfélags. Á mynd 14.11 eru nokkrir stjórnmálalegir þættir sem geta haft áhrif á fyrirtæki. Lög um skattabreytingar gætu til dæmis haft áhrif á skattbyrði fyrirtækis og aðgerðir nýskipaðs seðlabankastjóra Bandaríkjanna á fjármagnskostnað eiganda smáfyrirtækis með breytingum á vöxtum.
Tax Cuts and Jobs Act-lögin frá 2017 breyttu nýlega skatthlutfalli fyrirtækja og ársfjórðungslegum greiðslum þeirra til bandarískra skattyfirvalda (IRS). Meðal annarra breytinga voru rýmri frádráttur og skattaafsláttur, þar á meðal breytingar á því hvaða rekstrarkostnað má draga frá, ný afskriftaraðferð og reglur tengdar starfsfólki sem hjálpar fyrirtækjum að nýta skattaívilnanir og lágmarka skatta. 19
Fyrirtæki verða einnig að fylgja umhverfislögum, þar á meðal reglum Vinnuverndarstofnunar Bandaríkjanna (OSHA) 20 og Umhverfisverndarstofnunar Bandaríkjanna (EPA). 21 Þessar opinberu stofnanir krefjast þess til dæmis að fyrirtæki fræði starfsfólk um efni sem geta verið hættuleg fólki og birti tilkynningar og skýrslur um þau. EPA setur einnig reglur um losun í loft og vatn sem fyrirtæki verða að fylgja, enda getur röng förgun skaðað umhverfið. Minni fyrirtæki kunna við tilteknar aðstæður að vera undanþegin sumum reglunum.
Alríkisstjórn Bandaríkjanna stýrir innfluttum vörum með kvótum og tollum. Tollalög hafa verið notuð sem stjórnmálatæki til að stýra vöruflæði milli landa. Tollar eru skattar eða gjöld sem lögð eru á vörur fluttar inn frá öðru landi. Kvótar, það er takmörkun á fjölda eininga sem mega koma inn í land, eru einnig notaðir til að takmarka innflutningsmagn. Árið 2019 lagði bandaríska ríkið til dæmis tolla á kínverskar vörur að verðmæti 550 milljarða Bandaríkjadala en Kína lagði tolla á bandarískar vörur að verðmæti 185 milljarða Bandaríkjadala. Þótt líklegt sé að yfirstandandi viðskiptadeila leysist er frjáls verslun áfram uppspretta alþjóðlegrar efnahagssamkeppni. 22
Daniel Emerson, eigandi og framkvæmdastjóri ljósaframleiðandans Light and Motion, sagði til dæmis í viðtali við National Public Radio (NPR) að nýjasta tollalotan á efni frá Kína gæti neytt hann til að opna verksmiðju erlendis. Light and Motion framleiðir ljós fyrir reiðhjól, höfuðljós, dróna og fjölmiðlaframleiðslu. Emerson þarf að greiða bandaríska ríkinu fyrir innflutning á íhlutum frá Kína. Hann segir tollana geta lagt fyrirtækið í rúst þar sem helstu samkeppnisaðilar í Kína og öðrum löndum greiða þá ekki og verð hans hækkar því. Hugsanlega þarf hann að flytja fyrirtækið til Filippseyja, þar sem engir slíkir tollar eru, framleiða ljósin þar og senda fullunnar vörur til Bandaríkjanna. 23 Frumkvöðlar þurfa að fylgjast með stjórnmálum sem geta haft áhrif á rekstur og áætlanagerð.
Efnahagslegir þættir
Frumkvöðlastarfsemi hefur bein áhrif á efnahagslífið með því að skapa mörgu fólki störf. Efnahagslegir þættir geta þó einnig haft áhrif á árangur fyrirtækis. Efnahagssamdráttur getur til dæmis dregið úr kaupum viðskiptavina á vörum og þjónustu. Þegar hagkerfið stækkar og vex eykst hins vegar traust fólks á atvinnu og tekjum og útgjöld kunna að verða meiri en venjulega. Efnahagslegir þættir, þar á meðal verðbólga, vextir, gjaldeyrisskipti ef fyrirtækið starfar á alþjóðavettvangi, staða hagkerfisins, það er vöxtur eða samdráttur, atvinnustig og ráðstöfunartekjur, geta haft áhrif á verðlagningu vara eða þjónustu, eftirspurn og framleiðslukostnað.
Lítum til dæmis á stöðu hagkerfisins. Í samdrætti fækkar viðskiptavinum veitingastaða þegar fleira fólk eldar heima til að spara eða velur hversdagslegri veitingastaði og skyndibitastaði í stað fínni staða. Við veikt efnahagsástand kaupa neytendur oftar eigin vörumerki verslana í stað landsþekktra merkja til að lækka matarreikninginn. Þegar hagkerfið er sterkt ver neytendafólk meira fé í afþreyingu og veitingastaði, sem geta talist munaðarvara. Veitingastaður þarf að laga auðlindir sínar að sveiflukenndri eftirspurn sem ræðst af efnahagsástandinu. Þegar eftirspurn er mikil þarf líklega fleiri rekstrarvörur og fleira starfsfólk. Þá þarf jafnframt viðbótarfjármagn til að kaupa vörurnar og greiða laun. Þegar eftirspurn er lítil gildir hið gagnstæða.
Samfélagslegir þættir
Þekking á viðskiptavinum er lykillinn að því að veita þeim það sem þeir raunverulega vilja. Einnig þarf að meta hvernig samfélagið og þróun þess breytist með tilliti til núverandi viðskiptavinahóps og mögulegra nýrra markaða. Þessir samfélagslegu þættir taka meðal annars til fólksfjölgunar, breytinga á búsetu, samfélagsstrauma á borð við hollara mataræði og hreyfingu, menntunarstigs, kynslóðaþróunar, svo sem aldamótakynslóðarinnar, uppgangskynslóðarinnar og X-, Y- og Z-kynslóðanna, og trúarmenningar. Þeir geta ekki aðeins haft áhrif á söluráðin sjö sem kynnt voru í Frumkvöðlamarkaðssetningu og sölu heldur einnig sérstaklega á mat á auðlindum. Skoða þarf þættina vandlega svo markaðsauðlindum sé ráðstafað sem best. Ef opna á veitingastað og eftirspurn eftir hollum mat eykst gæti til dæmis verið skynsamlegt að beina auðlindum að fersku hráefni og fleiri grænmetis- og veganréttum.
Víðtækur samfélagslegur þáttur er áhrif netverslunar á verslanir með fasta starfsstöð. Þróunin hefur neytt rótgróin fyrirtæki á borð við JCPenney, Payless, Gap, Victoria’s Secret, Radio Shack, Macy’s og Sears til að loka þúsundum verslana, sækja um gjaldþrotaskipti eða hætta rekstri að fullu. Fyrirtækin hafa mætt gríðarlegri samkeppni frá aðilum á borð við Amazon og minni fyrirtækjum eins og ModCloth og Birchbox sem eiga rafræn samskipti við viðskiptavini og fylgjast náið með samfélagsþróun. Yngri kynslóðir, svo sem Y- og Z-kynslóðirnar, hafa knúið þessar breytingar áfram. Þær kunna betur á tækni og vænta þess að finna nákvæmlega það sem þær vilja, þar sem þær vilja það og þegar þær vilja það.
Tæknilegir þættir
Þegar tæknilegir þættir eru metnir þarf fyrirtækið að tryggja að það hafi búnað sem gerir því kleift að starfa skilvirkt. Ólíkar tegundir tækni styðja markaðssetningu, fjármál, framleiðni, samstarf, hönnun og framleiðslu.
Flest frumkvöðlaverkefni þurfa nú að geta nýtt tækni til að mæta þörfum viðskiptavina, til dæmis með upplýsingavef eða vefverslun þar sem hægt er að kaupa að heiman. Stafræn markaðssetning gerir frumkvöðlum kleift að kynna fyrirtæki sín með ýmsum hætti, svo sem tölvupóstmarkaðssetningu, stafrænum auglýsingum í leitarvélum á borð við Google og Bing, vefsvæðum, samfélagsmiðlahópum, YouTube-myndböndum og bloggum. Verkfærin eru aðgengileg og auðveld í notkun og geta verið á viðráðanlegu verði jafnvel þegar fjárhagsramminn er mjög þröngur.
Önnur tækni getur einnig hjálpað við að halda utan um greiðslur viðskiptavina, reikningagerð, launagreiðslur og bókhald. QuickBooks er vinsæll hugbúnaður sem frumkvöðull í upphafi getur keypt og notað til að stjórna fjármálum fyrirtækisins. Aðrar vörur standa einnig til boða, svo sem ZOHO Books, FRESH Books, GoDaddy Bookkeeping og Kashoo, og hver þeirra hefur sína kosti og galla.
Hugbúnaður á borð við UAttend hjálpar smáfyrirtækjum að fylgjast með vinnutíma og framleiðni starfsfólks. Basecamp hjálpar frumkvöðlum að fylgjast með verkefnum allra, gerir fólki kleift að vinna saman og veitir yfirsýn yfir framvinduna. Verkfærin auðvelda frumkvöðli að stjórna verkefni með verktökum eða starfsfólki.
Við vöruframleiðslu þarf einnig að meta tækni, verkfæri og búnað sem notuð eru til að skapa vörur og þjónustu. Dæmi eru CAD, það er tölvustudd hönnun, þrívíddarprentun til að þróa frumgerðir hratt (mynd 14.12), CAM, það er tölvustudd framleiðsla, vélmenni og ný efni sem gera framleiðslu hraðari og ódýrari. þrívíddarprentun er framleiðsluferli þar sem efnislögum er bætt hvert ofan á annað til að búa hratt til frumgerðir. Nota má tæknina til að búa til frumgerðir vara, leikfanga, byggingarlíkana, gervilima, verkfæra, tískuvara og bifreiðahluta og jafnvel fullunnar vörur á borð við hús, líkt og hjá New Story. 24 Frumgerðavinna styður sköpun og nýja tæknin gerir notendum kleift að búa til margar frumgerðir. Nike notar til dæmis þrívíddarprentun til að gera frumgerðir sínar því hún er fljótlegri en að bíða eftir fullri frumgerð úr framleiðsluferlinu. Frumgerðavinna með þessari tækni getur einnig sparað kostnað við smíði vörunnar sjálfrar, gert kleift að fínstilla lokaafurðina hratt og dregið úr framleiðslumistökum.
Gallinn er að sum þessara tæknitækja geta verið dýr í kaupum og það getur tekið langan tíma að endurheimta kostnaðinn. Þegar laun og launatengd gjöld hækka hratt geta þau þó borgað sig fljótt. Frumkvöðlar verða að tryggja að aðeins séu keypt þau verkfæri og efni sem þarf til að hefja rekstur. Þegar fyrirtækið dafnar fæst meira fé til kaupa á dýrari búnaði og hugbúnaði. Þá þarf einnig hæfni og þekkingu til að nota sérhæfðan hugbúnað og huga að uppfærslu- og endurnýjunarkostnaði. Meðal spurninga eru: Hvaða stoðþjónusta er í boði? Hve lengi stendur hún? Virkar gamli hugbúnaðurinn áfram ef tölvan er uppfærð með nýju stýrikerfi? Er auðvelt að flytja gögn í nýja stýrikerfið eða hugbúnaðinn?
Mat á auðlindakostnaði við stofnun
Það getur verið spennandi að stofna fyrirtæki en krefst vandaðrar áætlanagerðar. Auðlindaáætlun hjálpar til við að ákvarða stofnkostnað, sem aftur styður mat á þeirri sölu sem þarf til að ná hagnaðarmörkum, væntum hagnaði, hentugum fjármögnunarleiðum og framtíðarútgjöldum á borð við skattgreiðslur. Samkvæmt leiðbeiningum SBA 25 þarf að fylgja nokkrum skrefum til að ákvarða stofnkostnað ólíkra fyrirtækja.
Fyrst þarf að ákveða tegund rekstrar: verslun með fasta starfsstöð, netfyrirtæki eða þjónustufyrirtæki. Fyrirtæki með fasta starfsstöð hafa húsnæði þar sem viðskiptavinir geta keypt vöru á einum eða fleiri stöðum. Netfyrirtæki starfa í gegnum vefverslanir og selja vörur og þjónustu rafrænt. Þau kunna einnig að hafa fasta starfsstöð. Þjónustufyrirtæki veita þjónustu í stað áþreifanlegrar vöru. Einnig þarf að meta rekstrarform fyrirtækisins (sjá Rekstrarform: lög, skattar og áhætta).
Næst skal gera kostnaðarlista á borð við töflu 14.5. Viðbótarkostnaður kann að koma fram á grundvelli greiningar á auðlindaþörf í Tegundir auðlinda. Auðvelt verður að ákvarða marga kostnaðarliði en erfiðara getur verið að áætla aðra, svo sem laun, tryggingar og endurbætur. Leita má leiðsagnar um mat fjárhæðanna á rannsóknarvefjum, hjá stuðningsaðilum atvinnulífsins á staðnum, svo sem viðskiptaráði, eða hjá leiðbeinendum og ráðgjöfum á borð við SCORE. Sjá einnig Uppbygging tengslaneta og undirstaðna um hvernig fagfólk í atvinnugreininni getur hjálpað til við að ákvarða stofnkostnað (tafla 14.5).
| Tegund kostnaðar | Dæmi fyrir ímyndað markaðsráðgjafarfyrirtæki |
|---|---|
| Rými fyrir skrifstofu, byggingu eða verksmiðju | 10' 15' skrifstofurými í miðborgarbyggingu |
| Fasteign, land | Ekkert |
| Húsgögn og fastur búnaður | Tvö lítil skrifborð, sex stólar |
| Birgðir | Engar |
| Búnaður og rekstrarvörur | Tölvur, litprentari, ljósritunarvél og skanni, pappír, blek og skrifstofuvörur |
| Ökutæki | Einkabílar |
| Veitur | Rafmagn, hiti og loftkæling, vatn og farsíma- og netþjónusta |
| Tryggingarfé vegna leigu og veitna | Tryggingarfé vegna leigu og veitna |
| Leyfi | Rekstrarleyfi LLC-félags |
| Vátryggingar fyrirtækis og ökutækja | Í persónulegri eigu |
| Þóknun fagaðila í reikningshaldi og lögmanns | Fagaðili í reikningshaldi og lögmaður |
| Laun starfsfólks | Einn aðstoðarmaður í hlutastarfi og einn vefforritari |
| Auglýsingar og kynning | Ein útvarpsauglýsing |
| Markaðsrannsóknir | Gagnagrunnar um viðskiptavini |
| Prentað markaðsefni | Bréfsefni, bæklingar og nafnspjöld |
| Stafræn markaðssetning | Vefsvæði, samfélagsmiðlar og tölvupóstmarkaðssetning |
| Félagsaðild | Viðskiptaráð og tengslamyndunarhópar |
Áætlaðu kostnað hvers liðar. Þegar listinn liggur fyrir má kanna verð hvers liðar og meta þannig grunnþarfirnar. Góð upplýsingaveita er bandaríska vinnumálastofnunin, sem birtir lista yfir störf, laun og starfstengd réttindi eftir staðsetningu og starfsgrein. Sumir kostnaðarliðir kunna að vera á ákveðnu bili og þá getur ákvörðunartré á borð við það sem sýnt er á mynd 14.6 komið að gagni. Mörg fylki hafa vinnumálastofnun sem safnar árlega gögnum um laun og atvinnu í tilteknum atvinnugreinum og störfum.
Þegar allur kostnaður hefur verið greindur skal ákvarða hvaða liðir falla til einu sinni, það er kostnaður fyrir opnun, og hverjir eru viðvarandi, yfirleitt mánaðarlega, ársfjórðungslega eða árlega. Kostnaður fyrir opnun tekur til alls sem þarf áður en dyr fyrirtækisins eru opnaðar almenningi, meðal annars leyfa, markaðsefnis, búnaðar og birgða. Viðvarandi kostnaður endurtekur sig og getur meðal annars verið leiga, veitur, reglulegur markaðskostnaður á borð við stafrænar auglýsingar og laun. Mælt er með því að eiga fyrir mánaðarlegum útgjöldum í eitt til tvö ár svo fyrirtækið fái tíma til að byggja upp vörumerki og viðskiptavinahóp. Leggðu saman heildarkostnað fyrir opnun og mánaðarlegan kostnað til að ákvarða hve mikið fjármagn þarf til að stofna fyrirtækið.
Þessar upplýsingar ættu að vera í fjármálahluta viðskiptaáætlunarinnar. Gögnin geta gefið skýra mynd af útgjöldum og framtíðartekjum sem nýtist bönkum og framtaksfjárfestum þegar þeir ákveða hvort fjárfesta skuli í fyrirtækinu.
