13.5 Einstaklingsrekstur
13.5 Einstaklingsrekstur
Námsmarkmið
Að þessum kafla loknum eigið þið að geta:
Einstaklingsrekstur er fyrirtæki í eigu og undir stjórn eins einstaklings. Formlegt skipulag er lítið og engin lögboðin skráning eða tilkynning hjá fylkinu. Þetta rekstrarform er mjög vinsælt vegna þess að auðvelt og ódýrt er að stofna það. Eigandinn, sem nefnist einkarekandi, og fyrirtækið teljast sami aðili og eigandinn ber því persónulega ábyrgð á öllum skuldum rekstrarins. Einkarekendur greiða ekki sérstakan tekjuskatt af fyrirtækinu heldur færa allt tap og allan hagnað á skattframtal sitt.
Yfirlit um einstaklingsrekstur
Frumkvöðlar sem reka fyrirtæki einir nefnast einkarekendur. Samkvæmt Tax Foundation eru fleiri en 23 milljónir einstaklingsrekstra í Bandaríkjunum, mun fleiri en fyrirtæki af nokkru öðru rekstrarformi. 17 Þetta merkir að einstaklingsrekstur er langalgengasta rekstrarformið þótt fyrirtækið sé ekki lagalega aðskilið frá eiganda sínum. Meginástæða þess að margir frumkvöðlar velja einstaklingsrekstur er að þeir þurfa hvorki að taka sérstaka ákvörðun, leita faglegrar ráðgjafar né leggja út fé. Frumkvöðull sem hefur einfaldlega rekstur telst sjálfkrafa vera einkarekandi nema annað rekstrarform sé valið og viðeigandi skjöl lögð fram. Frumkvöðull sem verður einkarekandi þarf ekki endilega að leita til lögmanns eða fagaðila í reikningshaldi né leggja fram skjöl. Því er fljótlegt, auðvelt og ódýrt að stofna og starfrækja einstaklingsrekstur.
Önnur þróun sem tengist ákvörðun um einstaklingsrekstur er hraður vöxtur verktakahagkerfisins. Sumir kjósa að starfa sjálfstætt í stað þess að gerast starfsmenn í fullu starfi. Staða fólks í verktakavinnu er mitt á milli þess að vera eigandi fyrirtækis og starfsmaður. Margir sem sinna slíkri vinnu, allt frá ökumönnum hjá farveitu til kennsluhönnuða, starfa því í reynd sem sjálfstæðir verktakar í einstaklingsrekstri.
Enn er þó deilt um hvort líta eigi á þetta fólk sem einkarekendur. Nýlega samþykkti Kalifornía ný lög, undirrituð af Gavin Newsom fylkisstjóra, sem veita mörgum þúsundum launafólks launa- og starfskjaravernd sem áður starfaði sjálfstætt í einstaklingsrekstri innan verktakahagkerfisins. Lögin byggjast á þeirri forsendu að þegar launafólk er ranglega flokkað sem sjálfstæðir verktakar í stað starfsmanna missi það grundvallarréttindi á borð við lágmarkslaun, launuð veikindaleyfi og sjúkratryggingar.
Einstaklingsrekstur er einfaldasta leiðin til að reka fyrirtæki, oft undir nafni eigandans. Bandaríska ríkisskattstjórnin (IRS) skattleggur eigandann yfirleitt beint og C-viðauki (hagnaður eða tap) fylgir skattframtali hans. Til að staðfesta tekjur fá margir sjálfstætt starfandi einstaklingar eitt eða fleiri 1099-MISC-eyðublöð (ýmsar tekjur) frá viðskiptavinum í stað W-2-eyðublaðs frá vinnuveitanda. Eyðublöðin sýna yfirleitt að skattgreiðandinn reki einstaklingsrekstur. Einkarekendum er heimilt að draga rekstrarkostnað frá tekjum. Þar sem þeir teljast bæði vinnuveitendur og starfsmenn þurfa þeir jafnframt að greiða launatengd gjöld að fullu vegna Social Security- og Medicare-kerfanna.
Eigandi getur einnig starfað undir skráðu rekstrarheiti, svonefndri DBA-skráningu (e. doing business as). DBA-skráning fer fram hjá viðeigandi fylkis- eða sveitarstjórn þar sem einkarekandi vill starfa undir öðru heiti. Tæknilega séð verður ekki til nýtt félag heldur aðeins annað heiti. Fyrirtæki af hvaða rekstrarformi sem er getur skráð DBA-heiti og margir nota slíkt heiti til að gefa til kynna hvers konar þjónustu þeir veita, til dæmis Smith’s Roofing Company. Ekki er óalgengt að einkarekandi noti LLC eða Co. í heiti rekstrarins. Sá sem starfar undir DBA-heiti eða öðru rekstrarheiti nýtur þó engrar þeirrar verndar sem hlutafélag eða LLC-félag veitir, jafnvel þótt Inc. eða LLC sé notað í heitinu. Einkarekandi þarf að meta áhrif rekstrarheitis áður en DBA-heiti er skráð.
Kostir og gallar einstaklingsrekstrar
Einkarekandinn ber persónulega ábyrgð á öllu. Hann er fjárfestir, eigandi og stjórnandi fyrirtækisins og ber persónulega ábyrgð á öllum sköttum og ógreiddum skuldum rekstrarins. Einkarekandinn á heldur ekkert sjálfstætt fyrirtæki sem hægt er að selja heldur getur aðeins selt eignir tengdar rekstrinum. Auðveldast er að hefja starfsemi í einstaklingsrekstri en nánast enginn lagalegur greinarmunur er á rekstrinum og einstaklingnum sem kemur honum á fót.
Skattlagning einstaklingsrekstrar
Einstaklingsrekstur er ekki skattlagður sem sjálfstæður aðili. Allur hagnaður streymir til eigandans sem greiðir tekjuskatt einstaklinga af honum. Ekki skiptir máli hvort eigandinn tekur féð út úr rekstrinum eða skilur það eftir þar; allur hagnaður er skattlagður hjá eigandanum. Þetta atriði krefst vandaðrar áætlanagerðar og getur verið ókostur eftir því hvernig persónulegt skatthlutfall eigandans er samanborið við skatthlutfall hlutafélaga.
Önnur áhættulítil rekstrarform fyrir frumkvöðla
Á síðasta áratug hafa ýmsir valkostir við hefðbundið launastarf notið vaxandi vinsælda og leitt til þess að margir verða frumkvöðlar í stað starfsmanna. Bandaríska vinnumálahagstofan greindi frá því að árið 2019 störfuðu 55 milljónir manna í verktakavinnu, sem nam meira en 35 prósentum af vinnuafli Bandaríkjanna. Gert var ráð fyrir að hlutfallið hækkaði í 43 prósent fyrir árið 2020. 18 Þessi þróun felur bæði í sér tækifæri og áskorun. Starfi hjá fyrirtæki fylgir ákveðið öryggi sem er ekki endilega til staðar með sama hætti hjá sjálfstætt starfandi fólki eða verktökum. Nú eru mörg dæmi um að fólk gerist smáfrumkvöðlar. Þessi þróun er nefnd ýmsum heitum, svo sem deilihagkerfi, verktakahagkerfi, jafningjahagkerfi eða samstarfshagkerfi. Hún getur falist í akstri fyrir fyrirtæki á borð við Lyft, Uber eða GrubHub eða þjónustu sem boðin er í gegnum TaskRabbit, UpWork eða LivePerson.
Þótt þjónusta sé boðin með þessum nýja hætti ræður það ekki hvaða rekstrarform frumkvöðlastarfsemin tekur. Flest slík verkefni má vinna í einstaklingsrekstri eða á vegum LLC-félaga eða S-félaga. Samkvæmt Tax Foundation hefur C-félögum fækkað verulega á síðustu þrjátíu og fimm árum en heildarfjöldi gegnumstreymisaðila, þar á meðal LLC-félaga, S-félaga, sameignarfélaga og einstaklingsrekstra, þrefaldast og er kominn yfir 30 milljónir. Áætlað er að C-félög séu aðeins 1,7 milljónir en 7,4 milljónir LLC-félaga, sameignarfélaga og S-félaga og heilar 23 milljónir einstaklingsrekstra. 19 Skýringin á þessum tölum er í raun einföld. LLC-formið hefur á skömmum tíma orðið eitt vinsælasta rekstrarformið vegna þess hve auðvelt er að stofna og starfrækja slík félög. Einstaklingsrekstur er sömuleiðis fljótlegur, einfaldur og ódýr í samanburði við hlutafélög sem er erfiðara og dýrara að stofna og starfrækja. Frumkvöðull getur valið milli þessara leiða eftir þeim breytum sem fjallað er um í þessum kafla.