13.2 Hlutafélög
13.2 Hlutafélög
Námsmarkmið
Að þessum kafla loknum eigið þið að geta:
Hlutafélag er flókið rekstrarform sem verður til þegar viðeigandi skjöl eru lögð fram í stofnfylki þess (mynd 13.4). Félagið er stofnað þegar upphaflegir stofnendur þess, það er eigendurnir, leggja formlegt skjal sem nefnist stofnskjöl hlutafélags eða sambærileg gögn fyrir stofnun fylkis, oft skrifstofu fylkisritara eða félagaskrá fylkisins. Hlutafélag starfar sem sjálfstæður lögaðili, aðskilinn frá eigendum sínum. Eigendurnir nefnast hluthafar og geta verið einstaklingar, önnur innlend eða erlend hlutafélög, félög með takmarkaðri ábyrgð (LLC), sameignarfélög eða aðrir lögaðilar. Hlutafélag getur verið rekið í hagnaðarskyni eða án hagnaðarsjónarmiða, eins og áður var fjallað um.
![Eyðublað stofnfylkisins hefst á yfirlýsingunni: „Undirritaður stofnandi, sem hyggst stofna hlutafélag samkvæmt almennum hlutafélagalögum [fylkis], staðfestir hér með eftirfarandi:“ Þar eru reitir fyrir heiti hlutafélagsins, heimilisfang þess ásamt sýslu, nafn skráðs fyrirsvarsmanns, heildarfjölda hlutabréfa sem félaginu er heimilt að gefa út og verð hvers hlutar, auk nafns og póstfangs stofnandans. Á eyðublaðinu stendur einnig: „Tilgangur hlutafélagsins er að stunda sérhverja lögmæta athöfn eða starfsemi sem heimilt er að stofna hlutafélag um samkvæmt almennum hlutafélagalögum [fylkis].“ Stofnandinn þarf jafnframt að undirrita eyðublaðið.](https://m4u5rs6quwqmofe9.public.blob.vercel-storage.com/openstax/entrepreneurship/is/image-v3/ec6771b2571590c69ada4b423c10f567eb380278/rendered.png?v=8378bb1a0653)
Stofnun hlutafélags felur í sér að félagið starfar sem lögaðili með sum sömu réttindi og einstaklingur. Bæði einstaklingar og hlutafélög geta til dæmis höfðað mál og sætt málshöfðun. Hlutafélög geta átt eignir, gert og framfylgt samningum, veitt framlög til góðgerðarmála og stjórnmálastarfsemi, tekið og veitt lán og stundað atvinnurekstur líkt og einstaklingur. Í flestum fylkjum þarf hlutafélag að vera skráð þar til að stunda viðskipti og höfða eða verja dómsmál í fylkinu, einkum ef það var stofnað annars staðar. Slík skráning er ekki sama ferli og upphafleg stofnun félagsins; hún felst aðeins í því að lögaðili sem þegar hefur verið stofnaður í öðru fylki skilar upplýsingagögnum. Fylki skattleggja einnig starfsemi eða sölu hlutafélags sem hefur þar tiltekna starfsemi.
Yfirlit um hlutafélög
Hlutafélag er eina rekstrarformið sem lög heimila að selji hlutabréf. Aðrir lögaðilar, svo sem LLC-félög eða sameignarfélög, mega ekki gera það. Einstaklingar eða aðrir lögaðilar sem kaupa hlutabréf verða hluthafar og eignast hlut í félaginu. Sum hlutafélög hafa milljónir hluthafa en önnur aðeins einn. Lög um stofnun hlutafélaga eru mismunandi eftir fylkjum. Sum krefjast að minnsta kosti þriggja hluthafa en önnur heimila einum eiganda að stofna hlutafélag. Frumkvöðull getur því stofnað fyrirtæki sem eini eigandinn og síðar breytt því í hlutafélag og selt öðrum fjárfestum hlutabréf eða skuldabréf í félaginu.
Hlutafélög selja, eða gefa út, hlutabréf til að afla fjár sem nýtt er í rekstrinum. Handhafi hlutabréfs, það er hluthafi, kaupir hlut í félaginu og öðlast tilkall til hluta eigna þess og afkomu. Hluthafinn verður með öðrum orðum einn af eigendum félagsins. Hlutabréf, sem telst til eigin fjár, er því verðbréf sem táknar hlutfallslegt eignarhald í útgefanda þess. Hlutabréf eru fyrst og fremst keypt og seld í kauphöllum, þótt einnig geti farið fram einkaviðskipti milli kaupanda og seljanda. Viðskiptin verða að uppfylla flókið safn laga og stjórnvaldsreglna, svo sem bandarísku alríkisverðbréfalögin frá 1933/34, sem ætlað er að vernda fjárfesta.
Hlutafélagaformið gerir frumkvöðli og öðrum eigendum kleift að verjast persónulegri ábyrgð á flestum lagalegum og fjárhagslegum skuldbindingum. Takmörkuð ábyrgð er ein helsta ástæða þess að frumkvöðlar stofna hlutafélag. Umsýsla hlutafélags krefst þó meiri formfestu en önnur rekstrarform, svo sem einstaklingsrekstur og sameignarfélög. Hlutafélag verður að fylgja þeim reglum sem gilda um slíka lögaðila. Meðal annars þarf að viðhalda samþykktum félagsins, halda árlega fundi hluthafa og stjórnar, varðveita fundargerðir um helstu ákvarðanir þeirra, tryggja að stjórnendur og stjórnarmenn undirriti skjöl í nafni félagsins og, ekki síst, halda bankareikningum félagsins aðskildum frá reikningum eigenda og varðveita ítarleg fjárhags- og félagsskjöl. Brot gegn þessum reglum getur leitt til þess að takmörkuð ábyrgð falli niður, sem nefnist að rjúfa ábyrgðarhjúp félagsins.
Flest hlutafélög nota þríþætt fyrirkomulag eignarhalds og stjórnunar (mynd 13.5). Þegar félagið hefur verið stofnað og rekstur hafinn kjósa hluthafar yfirleitt stjórn sem hefur eftirlit með starfsemi félagsins. Stjórnin skipar síðan stjórnendur sem bera ábyrgð á daglegum rekstri.
Í litlum félögum heimila lög fylkja hluthöfum að stjórna fyrirtækinu beint án stjórnar. Slíkt félag nefnist lokað hlutafélag og er algengt form sprotafyrirtækja. Lög stofnfylkisins ásamt alríkisskattalögum sem bandaríska ríkisskattstjórnin (IRS) framfylgir gilda um stofnun og rekstur lokaðs hlutafélags. Samkvæmt grunnreglunni telst hlutafélag almennt lokað ef fimm eða færri einstaklingar eiga, beint eða óbeint, meira en 50 prósent af verðmæti útistandandi hlutabréfa þess einhvern tíma á síðari helmingi skattársins. 3
C-félög, S-félög og B Corp-vottuð fyrirtæki
Flokkun hlutafélaga í C-félög og S-félög byggist að mestu á skattalegum mun. S-félag er gegnumstreymisaðili: Hluthafar telja hagnað fyrirtækisins fram sem eigin tekjur og greiða af honum tekjuskatt einstaklinga. Hagnaður C-félags er hins vegar skattlagður hjá félaginu og síðan aftur á tekjuskattsframtali eigenda ef tekjum félagsins er úthlutað til hluthafa sem arði.
Munurinn á B Corp-vottuðum fyrirtækjum annars vegar og C- eða S-félögum hins vegar byggist aftur á móti ekki á skattlagningu heldur tilgangi og starfsháttum. B Corp-vottað fyrirtæki uppfyllir mjög strangar kröfur um félagslega og umhverfislega frammistöðu, gagnsæi gagnvart almenningi og ábyrgð, þannig að jafnvægi ríki milli hagnaðar og samfélagslegs tilgangs. B Corp-vottað fyrirtæki getur jafnframt verið C- eða S-félag. Mynd 13.6 dregur þessi félagaform saman.
Sérstaða B Corp-vottaðra fyrirtækja og almannaheillafélaga
Nýtt og óhefðbundið form hlutafélags í hagnaðarskyni er almannaheillafélag, sem kann jafnframt að vera B Corp-vottað fyrirtæki. Þótt B Corp-vottuð fyrirtæki og almannaheillafélög eigi sum markmið sameiginleg þurfa þau fyrrnefndu að ganga í gegnum vottunarferli. B Corp-vottun er formlegt ferli sem felur í sér að ýmsum stöðlum sé fylgt og að fylgni við þá sé tekin út af samtökunum sem annast vottunina. 4 Kjarni þessara nýju B Corp-vottuðu fyrirtækja er að „þau viðurkenna þá brýnu skyldu að valda ekki skaða og skapa jákvæð áhrif um alla virðiskeðjuna“. 5 Samkvæmt vottunarsamtökunum ber fyrirtækjunum lagaleg skylda til að meta áhrif ákvarðana sinna á starfsfólk, viðskiptavini, birgja, samfélag og umhverfi. Árið 2019 voru um 3.000 B Corp-vottuð fyrirtæki í sextíu og fimm löndum og 150 atvinnugreinum. 6 Vottunin er eins konar gæðastimpill fyrir fyrirtæki sem leitast sjálfviljug við að sýna samfélagslega ábyrgð. Almannaheillafélag er hins vegar félagaform sem stjórnvald viðurkennir samkvæmt lögum fylkis. Um þrjátíu fylki viðurkenna nú slíkt form með lagakröfum um almannaheillatilgang, ábyrgð og gagnsæi, en félagið þarf ekki að bera B Corp-vottun. Þegar litið er til tilgangs og samfélagsábyrgðar fyrirtækja eru formin tvö þó mjög lík.
Markmið almannaheillafélags er að hámarka ávinning allra hagsmunaaðila, það er allra sem eiga hagsmuna að gæta í fyrirtækinu, en ekki aðeins hagnað hluthafa. Stofnskrá almannaheillafélags mælir fyrir um hvernig stuðla skuli að þessum ávinningi. Stofnfylkið ákveður hvernig slík félög eru stofnuð, en almennt „víkkar þetta nýja stjórnarháttalíkan sjónarhorn hefðbundins félagaréttar með því að fella inn tilgang, ábyrgð og gagnsæi gagnvart öllum hagsmunaaðilum fyrirtækisins, ekki aðeins hluthöfum“. 7 Frumkvöðull þarf því að íhuga þetta rekstrarform vandlega, enda felur ábyrgð fyrirtækisins í sér að taka tillit til þeirra hagsmunaaðila sem stofnskráin tilgreinir en ekki aðeins að hámarka hagnað hluthafa.
Hlutafélög í einkaeigu og hlutafélög skráð á markað
Hugtök um opinbert eignarhald og einkaeign fyrirtækja geta verið ruglingsleg. Stór hlutafélög á borð við Exxon og Amazon eru til dæmis einkarekin en hlutabréf þeirra eru í almennri dreifingu. Það merkir að almenningur getur keypt hlutabréf í þeim. Hlutafélag í opinberri eigu er í raun hálfopinber eining sem hið opinbera á eða styður. Meðal hlutafélaga í eigu bandarískra stjórnvalda eru US Postal Service, Corporation for Public Broadcasting, AmeriCorps og Amtrak. Freddie Mac og Fannie Mae, sem tengjast húsnæðislánum, eru dæmi um félög sem njóta stuðnings stjórnvalda. Hlutafélag í einkaeigu, sem er algengt í Evrópu, heimilar almenningi ekki að eiga hlutabréf. Fjölskylda eða vinir stofnandans kunna að eiga félagið, eða einkahópur fjárfesta á borð við framtakssjóð. Dæmi eru Facebook áður en félagið var skráð á markað árið 2012, auk Cargill og Mars.
Hlutafélög skráð á markað
Hlutafélag í almennri dreifingu er, eins og lýst hefur verið, félag þar sem almenningur á hlutabréfin. Algengt er að kalla það hlutafélag skráð á markað, sem merkir að hægt er að kaupa og selja hlutabréfin á opinberum markaði, svo sem New York Stock Exchange. Skráð hlutafélag hefur greiðari aðgang að fjárfestum og þar með meira fjármagni en þarf að fylgja formlegum reglum bandaríska verðbréfaeftirlitsins (SEC) og Bandaríkjaþings ef hlutabréfin eru seld opinberlega í Bandaríkjunum. Endurskoðun skráðra félaga þarf einnig að fylgja reglum Public Company Accounting Oversight Board (PCAOB). „PCAOB hefur eftirlit með endurskoðun skráðra félaga og verðbréfamiðlara til að vernda fjárfesta og almannahagsmuni með því að stuðla að upplýsandi, réttum og óháðum endurskoðunarskýrslum.“ 8 Reglur SEC og PCAOB leggja áherslu á fjárfestavernd en geta verið flóknar og aukið bæði stofn- og rekstrarkostnað vegna meira regluverks og upplýsingaskila.
Skráð hlutafélag þarf að hafa stjórn með tvíþættu hlutverki: að ráðleggja stjórnendum um stefnumótun félagsins og hafa eftirlit með frammistöðu þess. Stjórnin annast ekki daglegan rekstur og stjórnarmenn eru aðskildir frá framkvæmdastjórninni. 9 Stjórnin hefur ýmsar undirnefndir sér til aðstoðar, þar á meðal endurskoðunarnefnd. Endurskoðunarnefnd skráðs hlutafélags þarf að ráða utanaðkomandi endurskoðanda sem PCAOB hefur samþykkt til að endurskoða bækur félagsins. Forstjóri og fjármálastjóri verða jafnframt að undirrita staðfestingu á afkomuskýrslu og ábyrgjast að hún sé sönn og rétt. Kröfur um fylgni við lög og reglur eru strangari fyrir skráð hlutafélag en félag í einkaeigu eða lokað hlutafélag.
Lokuð hlutafélög
Lokað hlutafélag jafngildir hlutafélagi í einkaeigu að því er verðbréfalög varðar. Hugtakið hefur þó einnig aðra merkingu sem snýr að stjórnskipulagi. Lokað hlutafélag getur verið stjórnskipulag sem lítil fyrirtæki velja til að sameina óformlegri stjórnunarhætti almenns sameignarfélags og takmarkaða ábyrgð hlutafélags. Í meginatriðum gilda færri formkröfur um lokað hlutafélag og lítill hópur hluthafa fær meiri stjórn.
Lokað hlutafélag þarf að halda árlegan hluthafafund og varðveita fundargerðir félagsins. Skrá verður öll atriði í félagsskjölum, jafnvel þótt hluthafinn sé aðeins einn. Einkarekendur sem nota hlutafélag sem rekstrarform verða að fylgja reglum stofnfylkisins um hlutafélög. Sum fylki geta jafnvel slitið félagi sem heldur ekki árlegan fund eða varðveitir ekki fullnægjandi félagsskjöl. Við slit félags verða hluthafar persónulega ábyrgir fyrir skuldum þess og missa ábyrgðarverndina. Við rekstur lokaðs hlutafélags þarf frumkvöðull því að fylgja fyrirmælum fylkisins og haga starfseminni samkvæmt þeim.
Hlutabréf lokaðs hlutafélags eru ekki skráð á opnum markaði og hluthafar eru yfirleitt fáir. Minni kröfur eru gerðar til upplýsingaskila en hjá skráðum félögum og yfirleitt er ekki krafist endurskoðaðra reikningsskila nema stofnskrá félagsins mæli fyrir um það. Endurskoðuð reikningsskil eru kostnaðarsöm og lögboðin hjá skráðum félögum. Þau hjálpa fjárfestum sem eiga viðskipti á hlutabréfamarkaði að meta verðmæti hlutabréfa en eru ekki endilega nauðsynleg í lokuðu hlutafélagi. Erfitt getur þó verið að verðmeta lokað hlutafélag þar sem enginn virkur markaður er fyrir eignarhlutina.
Hlutafélög án hagnaðarsjónarmiða
Hlutafélag án hagnaðarsjónarmiða er stofnað í einu fylki en getur starfað eða safnað framlögum í öðrum fylkjum. Félag sem starfar eða safnar framlögum í mörgum fylkjum þarf að skrá sig sem slíkt í hverju þeirra.
Hlutafélög án hagnaðarsjónarmiða eru skipulögð með svipuðum hætti og hlutafélög í hagnaðarskyni, með stjórn og stjórnendum, en hafa enga hluthafa, hlutabréf eða eigendur. Hagsmunaaðilar gegna mikilvægu hlutverki við eftirlit með umsýslukostnaði og ráðstöfun fjármuna. Þar sem meginhluti fjárins er frádráttarbær framlög kunna óháð eftirlitssamtök að fylgjast með reikningsskilum félaga sem eru undanþegin alríkisskatti. Auðvelt aðgengi á netinu að fjárhagsgögnum slíkra félaga gerir eftirlitssamtökum kleift að greina starfsemi þeirra og starfskjör stofnenda og starfsfólks.
Yfirlit um skattlagningu hlutafélaga
Öll hlutafélög í hagnaðarskyni greiða tekjuskatt á alríkisstigi og yfirleitt einnig á fylkisstigi. Bæði C- og S-félög sæta skattlagningu, óháð því hvaða skattalega meðferð er valin.
Skattaáætlanir skipta flest hlutafélög miklu og geta skýrt mikilvægar ákvarðanir, svo sem um staðsetningu þeirra. Þar getur meðal annars þurft að ákveða í hvaða fylki eða jafnvel hvaða landi höfuðstöðvar félagsins verða, enda geta skattalög verið mjög mismunandi milli fylkja og ríkja.
Árið 2019 var tekjuskattshlutfall hlutafélaga á alríkisstigi 21 prósent og hafði lækkað verulega úr 35 prósentum, sem giltu fyrir árið 2018. Mörg fylki leggja einnig á tekjuskatt sem er á bilinu 2 til 12 prósent, en sum, svo sem Texas, leggja ekki tekjuskatt á hlutafélög til að laða þau að fylkinu. 14
Skattlagning C-félaga
C-félög greiða tekjuskatt félaga af hagnaði sínum. Einstakir hluthafar greiða jafnframt tekjuskatt einstaklinga af arði sem þeir fá. Lögfræðingar og fagaðilar í reikningshaldi kalla þetta yfirleitt ókost tvísköttunar. Þessi sögulegi ókostur hefur þó minnkað eftir að Tax Cuts and Jobs Act-lögin lækkuðu tekjuskattshlutfall C-félaga. 15 Lækkunin dregur úr áhrifum tvísköttunar. Það er einnig kostur að geta haldið hagnaði eftir í félaginu og endurfjárfest hann við lægra tekjuskattshlutfall félaga.
C-félagi fylgir meiri formfesta eða, eins og stundum er sagt, meiri skriffinnska. Samkvæmt lögum flestra fylkja um hlutafélög, auk alríkislaga um skatta og verðbréf, þarf félagið að hafa samþykktir og skila ársskýrslum, skýrslum um fjárhagsupplýsingar og reikningsskilum. Halda þarf að minnsta kosti einn hluthafafund og einn stjórnarfund á ári, færa fundargerðir og varðveita þær til að tryggja gagnsæi. C-félag þarf einnig að varðveita skrár um atkvæðagreiðslur stjórnar og lista yfir nöfn eigenda og eignarhlutföll þeirra.
Þrátt fyrir skattaleg áhrif er C-félag eina rekstrarformið sem hentar flestum stórum bandarískum fyrirtækjum, enda heimilar það umfangsmikla sölu hlutabréfa til almennra fjárfesta án fjöldatakmarkana. C-félag getur haft ótakmarkaðan fjölda hluthafa, hvort sem þeir eru einstaklingar eða aðrir lögaðilar, bandarískir ríkisborgarar eða erlendir aðilar.
Skattlagning S-félaga
Eins og áður kom fram er S-félag hlutafélag þar sem hagnaður streymir til hluthafa, yfirleitt í hlutfalli við fjárfestingu þeirra. Þetta nefnist gegnumstreymisskattlagning og felur í meginatriðum í sér að skattskyldan flyst til eigenda félagsins. Bandaríska ríkisskattstjórnin (IRS) skattleggur hagnað félagsins samkvæmt tekjuskattshlutfalli hvers hluthafa. S-félög, þar sem S vísar til enska orðsins „small“ (lítill), nefnast einnig hlutafélög samkvæmt undirkafla S og þurfa að uppfylla nokkur mikilvæg skilyrði.
Fjöldi hluthafa S-félags er takmarkaður. Ólíkt C-félögum mega S-félög samkvæmt bandarísku skattalögunum hafa 100 hluthafa eða færri og eigendur mega aðeins vera einstaklingar, dánarbú eða tilteknir skattfrjálsir lögaðilar. Einstakir hluthafar þurfa jafnframt að vera bandarískir ríkisborgarar eða hafa varanlegt dvalarleyfi. S-félag má aðeins hafa einn flokk hlutabréfa en C-félag getur haft fleiri. Í C-félagi kunna til dæmis að vera hlutabréf með eða án atkvæðisréttar, almenn hlutabréf, sem flestir kaupa, og forgangshlutabréf, sem njóta forgangs til greiðslu við gjaldþrot.