1.1 Frumkvöðlastarfsemi í dag
1.1 Frumkvöðlastarfsemi í dag
Námsmarkmið
Að loknum þessum hluta átt þú að geta:
Þegar við tökum að kynna okkur frumkvöðlastarfsemi skulum við fyrst skilgreina hvað átt er við með orðinu frumkvöðull. Frumkvöðull er sá sem kemur auga á hugmynd eða vandamál sem enginn annar hefur greint eða brugðist við og lætur til sín taka. Það sem greinir frumkvöðul frá eiganda lítils fyrirtækis er að frumkvöðullinn sér tækifæri til að færa heiminum eitthvað nýtt og nýtir það. Eigandi lítils fyrirtækis á eða stofnar fyrirtæki sem byggir á fyrirliggjandi rekstrarlíkani, svo sem veitingastað, en frumkvöðull skapar eitthvað nýtt. Nýjungin getur til dæmis verið nýtt ferli eða vara, fyrirtæki sem skilgreinir nýjan eða sérstakan markhóp eða samsetning hugmynda sem leiðir til nýrrar nálgunar eða aðferðar.
Í víðari skilningi er misjafnt hverjir teljast frumkvöðlar . Sumir fræðimenn gera skýran greinarmun á frumkvöðlum og eigendum lítilla fyrirtækja.5 Aðrir viðurkenna að eigandi lítils fyrirtækis geti jafnframt verið frumkvöðull; annað útilokar ekki hitt. Einstaklingur kann að stofna fyrirtæki sem byggir ekki á algerlega nýrri hugmynd en kynnir vöru eða þjónustu á nýju landsvæði eða markaði. Hvaða sess skipar sérleyfisrekstur í þessari umræðu? Um það ríkir heldur ekki fullkomin sátt. Sumir halda því fram að sérleyfishafi geti ekki jafnframt verið frumkvöðull en aðrir telja sérleyfisrekstur vissulega geta verið frumkvöðlaverkefni. Í grein í Forbes segir: „Í hagnaðardrifnum rekstri er frumkvöðull sá sem skapar og rekur nýtt fyrirtæki þar sem ekkert slíkt var áður. Og nei, sérleyfishafi McDonald’s skapaði ekki McDonald’s. En hann skapaði vissulega McDonald’s-veitingastað þar sem enginn slíkur var áður. Sérleyfishafar eru frumkvöðlar.“6 Meginatriðið er að eigendur lítilla fyrirtækja og sérleyfishafar geta talist frumkvöðlar. Í þessu námskeiði lærir þú um grundvallarreglur frumkvöðlastarfsemi ásamt þeim hugtökum, aðferðum og verkfærum sem þarf til að ná árangri sem eigandi lítils fyrirtækis eða sérleyfishafi.
Frumkvöðlar búa yfir margvíslegri hæfni, einbeita sér að ólíkum sviðum og nýta fjölbreytt tækifæri til frumkvöðlaverkefna. Frumkvöðlaverkefni felst í að stofna fyrirtæki eða skipulagsheild eða hefja annars konar áhugavert verkefni eða starfsemi. Því fylgir nokkur áhætta þar sem brugðist er við tækifæri sem ekki hefur áður verið nýtt. Hjá sumum frumkvöðlum kann verkefnið að vera hagnaðardrifið en hjá öðrum beinist það að félagslegum þörfum og er rekið án hagnaðarsjónarmiða. Frumkvöðlar geta nálgast verkefni sín með ýmsum hætti, eins og sýnt er í töflu 1.1.
| Tegund frumkvöðuls | Nálgun við verkefnið |
|---|---|
| Nýsköpunarfrumkvöðlar | Finna nýjar leiðir, aðferðir eða vörur sem skapa virði með því að leysa vandamál á einstakan hátt |
| Skapandi frumkvöðlar | Skapa eitthvað nýtt eða koma auga á vandamál sem aðrir hafa ekki tekið eftir |
| Markaðsskaparar | Nýskapa eða endurmóta markað sinn með framtíðarsýn að leiðarljósi og spyrja hvernig markaðurinn geti þróast |
| Útvíkkunar- og vaxtarfrumkvöðlar | Leita tækifæra til að þróa áfram aðferðir, ferli eða vörur sem þegar hafa verið sköpuð |
Í þessu námskeiði kannar þú þessar fjölmörgu leiðir til frumkvöðlastarfs.
Lífshættir og starfsferill frumkvöðulsins
Oft hefur verið litið á frumkvöðla sem uppreisnarfólk í atvinnulífinu, fólk sem fer gegn viðteknum venjum eða baráttufólk. Að vera frumkvöðull er orðið nánast samheiti við að vera nýsköpunarafl, breytingarafl eða áhættusækinn einstaklingur. Frumkvöðlastarfsemi höfðar víða til fólks, óháð starfsheitum þess eða þeim einkennum sem það er talið hafa, vegna þess hvernig hún mótar hugsun þess um heiminn og þátttöku í honum.
Að velja leið frumkvöðlastarfs krefst þess að fólk sé reiðubúið að taka ígrundaða áhættu. Munurinn á áhættu og ígrundaðri áhættu felst í áreiðanleikakönnun, það er nauðsynlegri rannsókn og upplýsingaöflun sem gerir kleift að taka upplýstar ákvarðanir og lágmarka áhættu. Ekki eru allir tilbúnir að sleppa tökunum á föstum launatekjum, einkum þegar engin langtímatrygging er fyrir því að þær haldist. Sumir frumkvöðlar draga úr persónulegri fjárhagsáhættu með því að halda áfram í núverandi starfi samhliða því að þróa hugmynd sína í verkefni sem síðar getur aflað tekna. Fyrir mörg frumkvöðlateymi reynist vel að halda í aðra tekjulind þar til verkefnið krefst nánast fulls vinnuframlags og er farið að skila tekjum.
Lítum á gleraugnasprotann Warby Parker (mynd 1.2). Dave Gilboa og Neil Blumenthal, leiðandi frumkvöðlar fyrirtækisins, gegndu enn sínum föstu störfum þegar þeir kynntu hugmyndina fyrir viðskiptaengli. Fjárfestirinn spurði nokkurra spurninga en hreifst ekki. Hann taldi að Gilboa og Blumenthal ættu að sýna staðfasta skuldbindingu sína við verkefnið með því að hætta í föstum störfum sínum og verja meiri tíma og orku í Warby Parker. Þeir fóru ekki að ráðinu heldur héldu störfum sínum áfram samhliða uppbyggingu fyrirtækisins, sem varð að lokum mjög farsælt. Leiðirnar til að verða frumkvöðull og skapa farsælt verkefni eru margar (sjá Vegferð frumkvöðulsins og mögulegar leiðir). Mikilvægt er að finna þá leið sem hentar best eigin lífi og verkefninu og styður markmið, sérstakar aðstæður og framtíðarsýn.
Í heimi frumkvöðla hefur hugtakið lífsstílsverkefni þróast þannig að það merkir rekstur þar sem stofnendur leggja fyrst og fremst áherslu á þann lífsstíl sem þeir öðlast með frumkvöðlastarfinu, fremur en fjárhagslegan ávinning af sölu fyrirtækisins. Í frumkvöðlastarfi er uppskera algeng útgönguleið. Uppskeran er sá áfangi þegar fjárfestar og frumkvöðlateymið fá ávöxtun fyrir að hafa skapað og byggt upp verkefnið.
Í lífsstílsverkefni er frumkvöðullinn líklegri til að starfa einn, það er að hefja nýtt verkefni án þess að njóta stuðnings teymis eða hóps samsinna einstaklinga sem sjá verðmæti eða möguleika frumkvöðlahugmyndar sem gæti skilað verulegri ávöxtun. Einnig er líklegra að lífsstílsverkefni sé fjármagnað með fé frá fjölskyldu og vinum eða með hefðbundnari leiðum, svo sem banka- eða smáfyrirtækjaláni. Þessi lífsstíll veitir meira frelsi til að ákveða ábyrgðarsvið, vinnuframlag og annað sem styður æskilegan lífsstíl. Dæmi um lífsstílssprota er The Wander Girls, fyrirtæki sem var stofnað til að mæta sérstökum áhyggjum kvenna sem ferðast einar.7 Fyrirtækið skipuleggur ferðir og viðburði fyrir hópa kvenna á ferð um Indland. Teymismeðlimur skipuleggur ferðina, ferðast með konunum og annast dagleg samskipti og viðskipti.
Annað dæmi um lífsstílsverkefni byggist á því að frumkvöðull samræmi gildi sín, áhugasvið og ástríður til að finna jafnvægi milli þess að njóta lífsins og afla nægra tekna til að sinna hugðarefnum sínum. Roxanne Quimby hafði brennandi áhuga á sjálfbæru lífi utan hefðbundinna veitukerfa, vildi skapa sér líf í skógum Maine og losna undan þeim reglum og kvöðum sem fylgja launavinnu. Þegar hún varð foreldri þurfti hún að takast á við þær áskoranir sem lífsstíllinn hafði í för með sér og hóf kertagerð til að afla nægra tekna fyrir fjölskylduna. Lífsstílsfyrirtækið óx að lokum og varð hið mjög farsæla Burt’s Bees Corporation. Þar með varð reksturinn að starfsferli Quimby sem forstjóra Burt’s Bees (mynd 1.3). Eftir að hún seldi Burt’s Bees til Clorox Co. hélt hún áfram að fylgja áhuga sínum á norðurskógum Maine með því að gefa land og fé til að stofna friðland og vernda svæðið gegn uppbyggingu.
Meðal nýjustu verkefna Quimby eru pastafyrirtækið My Pasta Art, sem leggur áherslu á að fjölga atvinnutækifærum í norðurhluta Maine,8 og uppbygging ferðaþjónustu til að hvetja fólk til að njóta fagurrar náttúru og landslags svæðisins. Þótt Quimby hafi náð miklum fjárhagslegum árangri var fé aldrei drifkrafturinn að baki verkefnum hennar. Eins og sjá má eru leiðirnar að starfsferli í frumkvöðlastarfi margar og ýmsir atburðir geta orðið kveikjan að ákvörðun um að gerast frumkvöðull.
Frumkvöðullinn sem leysir vandamál
Hvaða áskorunum mætir þú í lífinu? Hefur þú einhvern tíma hugleitt markvisst hvernig mætti leysa þau vandamál? Eða hefur þú greint vandamálið nákvæmlega með kerfisbundnum hætti? Okkur hættir oft til að stökkva beint frá því að taka eftir vandamáli yfir í að velja lausn án þess að hafa skilið hvort við höfum yfirleitt skilgreint vandamálið rétt. Mikilvægur þáttur í lausn vandans er að greina hann og prófa möguleika, nýnæmi og framkvæmanleika hugsanlegrar lausnar. Þegar við byrjum að kanna vandamálið kemur oft í ljós að það á sér margar orsakir. Þar á meðal eru:
Þú lærir meira um að greina tækifæri í köflunum Greining tækifæra til frumkvöðlastarfs og Aðferðir við lausn vandamála og greiningu þarfa.
Eitt einkenni úrræðagóðs frumkvöðuls er hæfnin til að greina vandamál út frá mögulegu tækifæri. Við gætum skilgreint hungurtilfinningu sem vandamál en frumkvöðull myndi skoða hana frá sjónarhorni tækifæraleitar og kanna hvernig mætti breyta vandanum í tækifæri til að skapa nýtt verkefni. Ef til vill mætti tengja hungur milli máltíða við götusölu eða sjálfsala með matvælum eða búa til nýtt snarl sem er næringarríkt, mettandi og auðvelt að taka með sér. Fólk þarf að borða og verður svangt, en á annasömum degi án hlés eða aðgengilegs matar verður það oft svangt. Þegar vandamálið eða þörfin er endurorðuð frá sjónarhorni tækifæris hefst leit að sjálfbærri lausn sem nær lengra en einföld vitneskja um hungur. Möguleg lausn væri að opna snarlbar sem býður upp á vörur með nauðsynlegum vítamínum og prótínum sem auðvelt er að flytja og hafa langt geymsluþol. Með því að færa sjónarhornið frá lausn fyrir einn einstakling yfir í lausn fyrir marga er vandamálið endurskilgreint sem tækifæri.
Þú gætir einnig haft áhuga á að leysa matvælatengd vandamál í stærra samhengi. Fólk sem er innlyksa á stríðshrjáðu svæði getur ef til vill ekki yfirgefið öryggi skýla sinna til að afla sér matar, rækta mat eða fá hann með vöruskiptum og kann að hafa ekki fé til matarkaupa. Hvernig gætir þú náð til markhópsins á stríðshrjáðu svæði? Árið 2017 óku neyðarbílar Rauða krossins 2,5 milljónir mílna til að flytja matvæli og hjálpargögn og veita samfélögum sem urðu fyrir hamförum stuðning.9 Það jafngildir 103 ferðum umhverfis hnöttinn. Gæti hugmynd þín um snarlbar orðið hluti af samstarfi við Rauða krossinn?
Þótt þetta virðist einfalt vandamál með einfalda lausn þarf frumkvöðlahugsun til að fylgja ferlinu eftir: frá því að greina vandann og finna raunhæfa lausn yfir í að þróa lausnina í farsælt frumkvöðlaverkefni. Á hverjum degi verður fólk að frumkvöðlum með því að greina og leysa vandamál eða mæta nýjum áskorunum og vonbrigðum og skapa vörur eða þjónustu til að bregðast við þeim.
Þættir sem stuðla að vexti frumkvöðlastarfsemi
Þekkir þú einhvern sem hefur misst vinnuna, verið hafnað eða sætt illri meðferð á vinnustað, fengið lægri tekjur eða misst réttindi? Rannsóknir benda til þess að 47 prósent allra starfa í Bandaríkjunum séu í hættu vegna gervigreindar og annarrar tækni, þótt einnig skapist ný störf sem eru ekki til í dag.10 Slík reynsla og framtíðarhorfur hafa orðið mörgum hvatning til að stofna eigið fyrirtæki. Þegar við vinnum fyrir aðra erum við háð ákvörðunum þeirra og gerðum, en fáum greidd laun og berum ekki alla áhættuna af ákvörðunum þeirra. Þegar við vinnum fyrir okkur sjálf tökum við ákvarðanirnar, þótt það sé ekki alltaf auðvelt. Eigin rekstur veitir okkur því meiri stjórn en á móti berum við áhættuna af öllum ákvörðunum okkar. Þessi stjórn á ákvarðanatöku er ein ástæða þess að sumir laðast að frumkvöðlastarfi.
Annar þáttur sem ýtir undir löngun fólks til að gerast frumkvöðlar er spennan og ánægjan sem fylgir því að skapa eitthvað nýtt. Margir frumkvöðlar heillast af því að fylgja hugmynd frá fyrstu mótun þar til hún verður að veruleika.
Þriðji þátturinn sem styður vöxt frumkvöðlastarfsemi er samspil starfsloka og lengri meðalævi. Margir hafa ánægju af því að vinna. Þeim kann að finnast eftir starfslok að þeir hafi of mikinn frítíma og of fá verkefni eða skorti þau tengsl við umheiminn sem fullnægðu þörfum þeirra á starfsævinni. Starfslok vekja einnig sérstök fjárhagsleg álitaefni sem ráðast af ævisparnaði og áætlanagerð hvers og eins. Samspil lauss tíma og löngunar til áframhaldandi tekjuöflunar hvetur sumt eldra fólk til að kanna eigin tækifæri til frumkvöðlastarfs.
Fjórði þátturinn sem stuðlar að vexti frumkvöðlastarfsemi er aukin vitund og aukinn stuðningur við hana sem raunhæfan starfsvalkost. Lengst af á tuttugustu öld hvöttu fjölskyldur börn sín til að leita að öruggum starfsferli hjá stórfyrirtæki. Á þeim tíma var gert ráð fyrir gagnkvæmri tryggð vinnuveitanda og starfsfólks í samræmi við hefðbundin hlutverk þeirra. Óformlega samkomulagið var í grófum dráttum að starfsfólk sem mætti daglega til vinnu og sinnti skyldum sínum ætti langt starf fram undan hjá fyrirtækinu. Með aukinni samkeppni og nýjum viðskiptaháttum stóð þessi ósagða trygging þó ekki lengur. Hugmyndin um örugga atvinnu hvarf smám saman. Þegar fólk fór að líta starfsferil sinn og tekjur nýjum augum jókst skilningur þess á að hvert og eitt okkar ber ábyrgð á eigin vegferð. Flestar rannsóknir benda til þess að fólk skipti þrisvar til sjö sinnum um starfsferil.11 Hér er ekki átt við hversu oft fólk skiptir um starf heldur hversu oft það færist milli atvinnugreina eða yfir í gerólíkt starfssvið. Eldra líkanið um að dugleg vinna fyrir aðra tryggði stöðugleika er horfið. Þessi vitund og viðurkenning hafa hvatt yngri kynslóðir til að íhuga að móta eigin framtíð með frumkvöðlaverkefnum.
Rétt eins og einstaklingar hafa komið auga á ávinning frumkvöðlastarfsemi hafa samfélög og skipulagsheildir einnig áttað sig á því að frumkvöðlaverkefni stuðla að efnahagsþróun og umbótum sem vert er að styðja. Þannig eflast tækifæri þeirra sem velja þessa leið.
Frumkvöðlastarfsemi um allan heim
Í Bandaríkjunum eru tækifæri til frumkvöðlastarfs tiltölulega fjölmörg. Frá 1990 til 2014 fjölgaði námsleiðum í frumkvöðlastarfsemi við bandaríska háskóla úr 180 í yfir 2.000.12 Samkvæmt alþjóðlega ráðgjafarfyrirtækinu Global Entrepreneurship Index eru flest frumkvöðlaverkefni í Bandaríkjunum en þar á eftir koma Sviss, Kanada, Svíþjóð, Danmörk og Ástralía, í þessari röð (mynd 1.4).
Hvers vegna eru Bandaríkin í fararbroddi með flest frumkvöðlaverkefni? Hvað þarf til að verða frumkvöðull? Auk frumkvöðlahugsunar (sjá Frumkvöðlahugsun) þurfa frumkvöðlar menntun og fjármagn til að styðja ný verkefni sín.
Þú lærir meira um fjármögnun í kaflanum Fjármál og reikningshald frumkvöðla. Til kynningar er þó rétt að vita að þrjár helstu uppsprettur utanaðkomandi fjármagns eru fjölskylda og vinir, viðskiptaenglar og framtaksfjárfestar. Sumir fjölskyldumeðlimir og vinir eru bæði fúsir og færir um að leggja frumkvöðlateymi til fé. Viðskiptaengill ræður yfir fjármagni og hefur áhuga á að styðja nýtt verkefni. Oft er þetta frumkvöðull sem hefur sjálfur hrundið verkefnum af stað, byggt þau upp og innleyst ávöxtunina. Hann vill styðja aðra frumkvöðla við stofnun fyrirtækja, halda áfram virkri þátttöku í frumkvöðlasamfélaginu og fá ávöxtun af fjárfestingu sinni. Viðskiptaenglar leggja oftast fram fé snemma á líftíma verkefnis. Þegar verkefnið vex þarf það yfirleitt meira fjármagn og þá kunna framtaksfjárfestar að koma að því. Framtaksfjárfestir (VC) er hópur fólks eða skipulagsheilda sem leggur saman fjármagn til fjárfestingar í frumkvöðlaverkefnum og getur lagt fram hærri fjárhæðir en viðskiptaenglar. Í hverri fjármögnunarlotu fá fjárfestar eignarhlut í verkefninu með væntingu um að það verði síðar selt eða uppskorið og þeir fái þá ávöxtun af fjárfestingunni. Þar sem framtaksfjárfestar starfa gjarnan í stærri hópum hafa þeir yfirleitt aðgang að meira fé og fleiri úrræðum en einstakir viðskiptaenglar. (Þú lærir einnig um aðrar fjármögnunarleiðir, svo sem bankalán og sjálfsfjármögnun, í kaflanum Fjármál og reikningshald frumkvöðla.)
Árið 2015 lögðu framtaksfjárfestar í Bandaríkjunum fram 72,3 milljarða Bandaríkjadala í 3.916 samningum eða fjármögnunarlotum. Sama ár voru 49,2 milljarðar Bandaríkjadala fjárfestir í 1.611 verkefnum í Kína.13 Í Evrópu námu framtaksfjárfestingar samtals 14,4 milljörðum Bandaríkjadala í 1.598 samningum. Þróun talnanna yfir tíma sýnir stöðuga aukningu framtaksfjárfestinga samhliða því að frumkvöðlaverkefni verða algengari (mynd 1.5).
Aðrir þættir sem geta haft áhrif á tækifæri til frumkvöðlastarfs eru meðal annars atvinnustig, stefna stjórnvalda og viðskiptamál. Í konungsríkinu Sádi-Arabíu í Mið-Austurlöndum er hátt atvinnuleysi meðal stórs hluta fólks á besta starfsaldri til dæmis tiltölulega nýr hvati til frumkvöðlastarfs. Áður skipti atvinna minna máli vegna þess hve fólk reiddi sig á ríkisstuðning sem fjármagnaður var af olíutekjum. Landsmenn fengu mánaðarlegar greiðslur úr tekjum af olíuframleiðslu ríkisins til að standa undir útgjöldum sínum. Á síðari árum hefur óánægja aukist og fólk vill verða virkara og ráða meira yfir eigin björgum. Stjórnvöld gera sér jafnframt grein fyrir því að tekjur af olíuframleiðslu eru sveiflukenndar og ósjálfbærar. Nú vilja framsýnni leiðtogar í Mið-Austurlöndum hvetja almenning til að íhuga eigin rekstur.14 Fordæmi Bandaríkjanna í frumkvöðlastarfsemi hefur borist víða um heim og önnur lönd sýna aukinn áhuga á að þróa stuðningskerfi sem hvetja íbúa til að gerast frumkvöðlar.
Eins og áður kom fram eru Bandaríkin leiðandi í nýsköpun frumkvöðla. Ef til vill stafar það af því að landið er að miklu leyti samfélag innflytjenda hvaðanæva úr heiminum og fáar fyrirfram mótaðar hefðir þrýsta á um einsleitni. Langvarandi hefðir og orðspor landsins fyrir einstaklingshyggju, hugvit og sjálfsbjargarviðleitni hafa styrkt þetta hugarfar. Stjórnvöld í öðrum löndum hafa hins vegar dregið úr sjálfstæðri og nýskapandi hugsun meðal almennings. Sum menningarsamfélög leggja áherslu á pólitíska, menningarlega og efnahagslega einingu og telja mikils virði að skera sig ekki úr, falla inn í hópinn og fylgja fyrirfram mótuðum venjum og hefðum. Þessi viðmið sjást enn í löndum á borð við Japan, Frakkland, Rússland og Kína. Annars staðar hamlar flókið skrifræði skjótum viðbrögðum og reisir frumkvöðlastarfi skorður. Sumar þjóðir og fátækt fólk hafa ekki aðgang að tilteknum þáttum alþjóðlegra efnahagskerfa, svo sem bankastarfsemi, fjárfestingum og tækni, eða eru beinlínis útilokuð frá þeim. Slík kerfi letja fólk frá því að stíga fram með frumkvöðlahugmyndir þar sem menning og skrifræði takmarka aðgang að þeim upplýsingum sem þarf til að þróa hugmynd með góðum árangri. Önnur lönd sjá aftur á móti ávinninginn af því að hvetja almenning til opnari og skapandi hugsunar með nýjum verkefnum.
Meðal lykilskilyrða sem hvetja til frumkvöðlastarfs er frelsi til að skapa og nýskapa. Hvaða aðstæður örva sköpunargáfu og nýsköpun? Að sætta sig við mistök er lykilatriði í árangri frumkvöðla. Margar merkustu uppfinningar Bandaríkjanna urðu til eftir tugi misheppnaðra tilrauna, líkt og þegar Thomas Edison tókst loks að þróa nothæfa rafperu. Edison greindi vandamál: Þegar sólin settist takmarkaðist vinnutími og sömuleiðis daglegar athafnir á borð við lestur og uppvask. Edison og margir aðrir uppfinningamenn komu auga á þörfina fyrir gerviljós. Hugleiddu hve flókin hugmyndin var og hve margar tilraunir hljóta að hafa mistekist áður en tókst að skapa vöru sem gaf frá sér ljós.
Annað skilyrði sem eflir frumkvöðlahegðun er hæfni og tækifæri til að tengjast öðru fólki og ræða hugmyndir, vandamál, áskoranir og lausnir. Slík tengsl í opnu umhverfi sem styður hugmyndaskipti eru nauðsynleg til að örva sköpunargáfu og nýsköpun.
Með tilkomu internetsins verður fólk um allan heim sífellt meðvitaðra um landfræðipólitískar aðstæður og umhverfismál á heimsvísu. Eftir því sem fleiri fylgjast með breytingum og aðstæðum skiptast fleiri á hugmyndum. Úr umræðunum geta sprottið ný tækifæri til að finna leiðir til lausnar vandamála. Hvert okkar gæti búið í einu landi en greint vandamál í öðru. Áhugi okkar og bakgrunnur gæti orðið til þess að við kysum að þróa lausn á vandanum. Almennt þurfum við skilvirkar og gagnsæjar leiðir til að stofna fyrirtæki og skapa uppbyggilega samkeppni ásamt áframhaldandi frjálsum og sanngjörnum viðskiptum.
Þetta eru aðeins nokkur þeirra sviða sem margar þjóðir og skipulagsheildir huga að þegar þær reyna að stuðla að umskiptum frá hópstýrðri hugsun yfir í sjálfstæðar frumkvöðlahugmyndir einstaklinga. Hvert okkar upplifir lífið frá ólíku sjónarhorni. Þótt við tökum öll eftir þeim takmörkunum sem fylgja sólsetri á hverju kvöldi spyrja aðeins fáir hvers vegna við getum ekki breytt aðstæðunum með því að skapa eigið ljós. Á sama hátt getur einstaklingur í öðru landi horft til okkar lands, eða öfugt, og spurt hvers vegna tiltekið vandamál sé þar til staðar. Fólk sem býr við vandann kann á meðan að vera orðið svo vant honum að það greini ekki tækifærið til að leita lausna.
Fjölgun námsmöguleika í frumkvöðlastarfsemi stuðlar einnig að vexti hennar. Fleiri háskólar kenna frumkvöðlafræði og opna frumkvöðlasetur sem hvetja nemendur úr öllum fræðigreinum til frumkvöðlastarfs.16,17 Samhliða breytingum á atvinnu- og frumkvöðlaumhverfinu hafa sumar menntastofnanir tekið að bjóða námskeið sem búa nemendur undir verkefnahagkerfið.18 Sumar bestu nýju frumkvöðlahugmyndirnar koma raunar frá hópum nemenda úr ólíkum námsgreinum sem vinna saman að nýjum og nýskapandi viðskiptahugmyndum til að mæta ákveðnum þörfum og áskorunum samtímans. Stundum tengjast nemendur frá háskólum víða um heim og móta viðskiptahugmyndir til að leysa hnattræn vandamál, svo sem skort á hreinu drykkjarvatni og þörf fyrir bólusetningaráætlanir. Tækni og ferðalög milli landa hafa gert slíkt samstarf algengara og mjög árangursríkt.
Heimur frumkvöðlastarfseminnar opnar okkur öllum dyr að tækifærum um allan heim þegar við horfum út fyrir þær hindranir sem við höfum sjálf reist. Lítum á tilurð Starbucks, sem spratt af þeirri uppgötvun hve notalegt getur verið að sitja á evrópsku kaffihúsi og drekka úrvalskaffi. Hugmynd sem er hversdagsleg í einu landi en ný í öðru getur skapað tækifæri til að kynna hana annars staðar. Var eitthvert vandamál sem þurfti að leysa í tilviki Starbucks? Ekki endilega, en stofnandinn Howard Schultz vildi flytja ákveðinn þátt lífsgæða frá einu landi til annars; viðskiptahugmynd með frumkvöðlaeinkennum. Eitt þeirra var hugmyndin um stórfellda útbreiðslu kaffihúsa. Fyrir Starbucks hafði hugmyndin um vandaðan kaffidrykk ekki verið þróuð með þessum hætti. Enn mikilvægari var hugmyndin um að dreifa starfseminni fyrst um Bandaríkin og síðan um heiminn.
Í ljósi fjölgunar kaffihúsa um öll Bandaríkin kann hugmyndin ekki að virðast nýskapandi. Fyrir tíma Starbucks var kaffi þó yfirleitt borið fram á matsölustöðum sem sjálfsagður fylgihlutur fremur en helsta aðdráttaraflið. Starbucks breytti hugmyndum fólks um kaffi og kaffidrykkjuvenjum þess. Fyrirtæki á borð við Dunkin’ Donuts seldu vissulega kaffi en lögðu megináherslu á kleinuhringi. Þegar Starbucks óx með því að gera kaffi að aðalvöru sinni áttuðu önnur fyrirtæki, svo sem Dunkin’ Donuts og McDonalds, sig á því að þau höfðu látið tækifærið til að endurmóta kaffimarkaðinn með fjölbreyttu úrvali gæðakaffis fram hjá sér fara. Dunkin’ Donuts breytti raunar heiti sínu í „Dunkin“ og fjarlægði þar með áhersluna á kleinuhringi.19
Félagsleg mál, umhverfismál og tækifæri
Samfélagsfrumkvöðull hefur áhuga á að leysa félagslegt, umhverfislegt eða efnahagslegt vandamál. Slíkur frumkvöðull greinir vandamál sem snertir samfélag eða nærsamfélag, lífsgæði eða heilbrigði jarðarinnar allrar (þú lærir meira um samfélagslega frumkvöðlastarfsemi í kaflanum Siðferðileg og samfélagsleg ábyrgð frumkvöðla). Einn slíkur einstaklingur er Angad Daryani, ungur raðuppfinningamaður. Daryani hætti í skóla eftir níunda bekk og gekk til liðs við Media Lab við Massachusetts Institute of Technology (MIT). Þar vann hann að lofthreinsi í iðnaðarstærð sem fjarlægir mengunarefni og krabbameinsvalda úr andrúmsloftinu. Samkvæmt Global Carbon Atlas er heimaland hans, Indland, þriðji stærsti losandi koltvísýrings í heiminum, á eftir Kína og Bandaríkjunum (mynd 1.6).20
Daryani hefur ekki aðeins áhuga á lausnum gegn loftmengun; vara hans getur einnig skilað fjárhagslegum ávinningi og aukið trúverðugleika hans sem raðfrumkvöðuls, það er einstaklings sem stofnar og uppsker mörg frumkvöðlaverkefni. Daryani lýsir sér sem uppfinningamanni og samfélagsfrumkvöðli og fléttar áhuga sinn á að bæta líf fólks saman við fjölbreytt frumkvöðlaverkefni. Þar á meðal eru Sharkits, fyrirtæki sem framleiðir byggingasett og kennir börnum að smíða tæknibúnað, SharkBot-þrívíddarprentarinn, sem er aðlaðandi, ódýr og áreiðanlegur, og fleiri verkefni sem tengja saman tækni og mannlegar þarfir. Eftir því sem markaðssetningu hverrar vöru vindur fram nýtast vörurnar og tæknin einnig á fleiri sviðum. Fleiri dæmi um verkefni Daryani má finna á vef hans (http://www.angadmakes.com), þar sem birt eru myndskeið og greinar og fjallað um þá alþjóðlegu viðurkenningu sem nýsköpunarstarf hans hefur hlotið.