1.3 Frumkvöðlahugsun
1.3 Frumkvöðlahugsun
Námsmarkmið
Að loknum þessum hluta átt þú að geta:
Frumkvöðlastarfsemi tekur á sig margar myndir (sjá töflu 1.1), en frumkvöðlar eiga eitt mikilvægt einkenni sameiginlegt: Frumkvöðull kemur auga á tækifæri og ákveður að grípa það. Flest frumkvöðlaverkefni eru nýstárleg tilbrigði við hugmynd sem þegar hefur breiðst út um samfélög, landsvæði og lönd, svo sem að stofna veitingastað eða opna smásöluverslun. Slík verkefni fela að sumu leyti í sér minni áhættu en teljast engu að síður til frumkvöðlastarfs. Warby Parker er til dæmis arðbært sprotafyrirtæki sem fjórir framhaldsnemar við Wharton stofnuðu. Það ögraði stöðu stórs, ráðandi fyrirtækis, Luxottica, með því að bjóða stórum hópi neytenda þægilegra, í upphafi á netinu, ódýrara og stílhreinna vöruúrval. Nýsköpunin fólst þannig í að skapa eitthvað nýtt, einstakt eða frábrugðið meginstraumnum, þótt fyrirtækið sækti inn á rótgróinn og að sumu leyti fullþroskaðan hluta eldri atvinnugreinar. McDonalds, sem er að 90 prósentum í eigu sérleyfishafa, fór aðra leið þegar fyrirtækið kynnti afar vinsælan morgunverðarmatseðil sem gilti allan daginn árið 2017. Með honum náði það til stærri hóps, meðal annars yngri neytenda, og endurheimti viðskiptavini sem höfðu valið aðra kosti. Margir frumkvöðlar hefja því nýtt verkefni með því að leysa mikilvægt vandamál og skapa virði sem fólk myndi meta ef varan eða þjónustan stæði því til boða. Aðrir bjóða hins vegar „betri músagildru“, hvort sem um er að ræða vöru, þjónustu eða hvort tveggja. Í öllum tilvikum þarf frumkvöðullinn að þekkja markaðinn og markhópinn vel, setja skýrt fram brýna þörf sem ekki hefur verið mætt og þróa raunhæfa lausn sem unnt er að hrinda í framkvæmd og koma til skila. Þannig draga margir frumkvöðlar úr áhættu áður en verkefninu er hrundið af stað.
Með því að veita umhverfinu og reynslu daglegs lífs athygli má koma auga á fjölmörg tækifæri til frumkvöðlastarfs. Daglega rekumst við á margt sem mætti bæta. Þú gætir til dæmis spurt: „Hvað ef við þyrftum ekki að ferðast til vinnu?“ „Hvað ef við þyrftum ekki að eiga ökutæki en hefðum samt aðgang að einu slíku?“ „Hvað ef við gætum slakað á á leiðinni til vinnu í stað þess að finna fyrir streitu í umferðinni?“ Spurningar af þessu tagi urðu kveikjan að frumkvöðlaverkefnum á borð við samnýtingarþjónustu Uber, þróun sjálfkeyrandi ökutækja 21 og ókeypis hjólaleigu til skamms tíma í Pella í Iowa (mynd 1.10).22
Þessar hugmyndir spruttu af frumkvöðlahugsun: vitund og einbeitingu sem beinist að því að finna tækifæri með lausn vandamála og vilja til að fylgja hugmyndinni eftir. Frumkvöðlahugsun er sjónarhornið sem frumkvöðullinn skoðar heiminn út frá; allt er metið með hliðsjón af frumkvöðlaverkefninu. Reksturinn kemur ávallt við sögu þegar frumkvöðullinn tekur ákvörðun. Oftast miða aðgerðirnar að hagsmunum rekstrarins en stundum hjálpa þær frumkvöðlinum að tileinka sér viðeigandi hugsunarhátt. Frumkvöðlahugsunin verður að lífsviðhorfi. Frumkvöðlar eru oft reiðubúnir til athafna til að ná markmiðum sínum. Þeir horfa fram á veginn, skipuleggja næstu skref og greina stöðugt mögulegar „hvað ef“-aðstæður. Þeir spyrja sig gjarnan: „Hvað ef við gerðum þetta?“ eða „Hvað ef samkeppnisaðili gerði hitt?“ og velta fyrir sér hvaða áhrif það hefði á reksturinn.
Flest fólk fylgir venjum og hefðum án þess að gefa umhverfinu gaum eða koma auga á tækifæri til frumkvöðlastarfs. Þar sem allir geta breytt sjónarhorni sínu, hætt að fylgja rótgrónum mynstrum í blindni og tekið eftir tækifærunum í kringum sig geta allir orðið frumkvöðlar. Aldur, kyn, kynþáttur, upprunaland eða tekjur setja því engin sjálfkrafa mörk. Til að verða frumkvöðull þarf að greina tækifæri og vera reiðubúinn að grípa það. Framkvæmd frumkvöðlahugsunar er þó ólík eftir heimshlutum. Í mörgum asískum menningarsamfélögum er til dæmis algengara að ákvarðanir séu teknar í hópi og það er metið sem jákvæður eiginleiki. Þar myndi frumkvöðullinn líklega leita ráða hjá fjölskyldu eða samstarfsfólki áður en hafist væri handa. Í Bandaríkjunum er einstaklingshyggja hins vegar mikils metin og því taka margir bandarískir frumkvöðlar ákvörðun um að framkvæma rekstraráætlun án samráðs við aðra.
Frumkvöðlaandi og ástríða
Hugtakið frumkvöðlaandi felur í sér hugsunarhátt sem hjálpar frumkvöðlum dag frá degi að sigrast á hindrunum og takast á við áskoranir með þeirri afstöðu að lausn sé möguleg. Hvað felst í því að hafa frumkvöðlaanda? Hér getur það meðal annars merkt að einkennast af ástríðu, markvissni, jákvæðni, dirfsku, forvitni eða þrautseigju.
Stofnendur Airbnb hafa brennandi áhuga á að verja rétt einstaklinga til að leigja út ónotað rými. Hvers vegna ætti hið rótgróna hótellíkan alltaf að ráða? Hvers vegna ætti húseigandi ekki að mega leigja út ónotað rými og afla tekna af því? Airbnb hefur skapað sveigjanlegri og hagkvæmari valkosti innan hins ört vaxandi deilihagkerfis. Á sama tíma hafa sum ríki og sveitarfélög vakið máls á reglusetningu og eftirliti með verkefnum af þessu tagi. Þótt frumkvöðlaandi snúist að hluta um að berjast fyrir réttindum og frelsi einstaklinga þarf að ríkja jafnvægi milli efnahagslegs frelsis og neytendaverndar. Frumkvöðlaandi felur í sér brennandi áhuga á að kynna verðmæta hugmynd og vilja til að hugsa út fyrir rótgróin mynstur og ferla. Jafnframt þarf að virða lög og reglur á hverjum stað þegar leitast er við að breyta þessum mynstrum eða bjóða að minnsta kosti aðra kosti.
Ástríða er mikilvægur þáttur frumkvöðlaferlisins. Án hennar getur frumkvöðull misst drifkraftinn til að reka fyrirtækið. Hún getur haldið frumkvöðlinum gangandi þegar umheimurinn sendir neikvæð skilaboð eða viðbrögð sem eru ekki sérlega jákvæð. Ef þú hefur til dæmis brennandi áhuga á að stofna dýraathvarf vegna ástar á dýrum finnur þú leið til að láta það verða að veruleika. Innri hvöt til að hjálpa dýrum í neyð knýr þig til að gera það sem þarf. Sama gildir um stofnendur annars konar sprotafyrirtækja sem fylgja ástríðu sinni. Ástríðan þarf þó að taka mið af framtíðarsýn og hlutverki frumkvöðulsins; ástríða ein og sér nægir ekki. Skýr hlutverkayfirlýsing, sem greinir frá því hvers vegna fyrirtækið er til og hvaða markmið frumkvöðullinn hefur sett til að rækja hlutverk þess, beinir ástríðunni í réttan farveg og heldur rekstrinum á réttri leið. Ástríða, framtíðarsýn og hlutverk geta styrkt hvert annað og leiðbeint frumkvöðlinum um næstu skref.
Sumar hugmyndir kunna að virðast smáar eða lítilvægar en í frumkvöðlastarfsemi er mikilvægt að átta sig á því að hvert nýtt sprotafyrirtæki getur orðið öðrum innblástur að afleiddri hugmynd sem byggir á þeirri upprunalegu. Möguleikarnir á að finna ný tækifæri eru óþrjótandi. Farðu aftur yfir hugmyndir þínar að afleiddum verkefnum út frá verkefnum Angads Darvani eða Miracle Messages-verkefni Kevins F. Adler. Þú getur einnig íhugað afleiddar hugmyndir sem tengjast tækni í landbúnaði. Slík hugmyndavinna fellur vel að sundurleitri hugsun og hugstormun. Með þessum aðferðum má finna nýja notkunarmöguleika fyrir fyrirliggjandi tækni, líkt og Ring gerði þegar fyrirtækið nýtti myndtækni til að auka öryggi og gera viðskiptavinum kleift að sjá hver væri við dyrnar án þess að opna þær.
Frumkvöðlahugsun á þínu fræðasviði eða starfssviði
Hvaða áskoranir valda gremju í atvinnugreininni sem þú hefur áhuga á eða á þínu fræðasviði? Hvernig má breyta þeim í tækifæri? Fyrr í kaflanum var fjallað um Evernote, fyrirtæki sem leitast við að efla minni okkar með því að geyma og skipuleggja upplýsingar. Skoðum fleiri dæmi um frumkvöðlaverkefni í tilteknum atvinnugreinum til að auðvelda þér að skipuleggja eigið verkefni á þínu sviði.
Í landbúnaði gefa skordýr, illgresi, veðurskilyrði og áskoranir við uppskeru fjölmörg tilefni til frumkvöðlastarfs. Aukin áhersla á lífræna framleiðslu hefur einnig haft áhrif á greinina. Hvaða vörur mætti finna upp, frá sjónarhorni frumkvöðuls, til að styðja lífræna ræktun og takast á við skordýr sem skemma eða eyðileggja uppskeru? Áður fyrr voru efnablöndur notaðar til að drepa skordýrin. Vaxandi eftirspurn eftir lífrænum matvælum og aukin vitund um áhrif slíkra efna á umhverfið hafa nú breytt stöðunni. Ein ný lausn á vandanum sameinar ryksugu og landbúnaðartæki.
Skordýraryksugan sýnir hvernig sundurleit hugsun leiddi til lausnar sem fjarlægir skordýr af nytjaplöntum án efna. Hugmyndin hefði ef til vill ekki fengið góðar viðtökur í hópverkefni þar sem leitað væri að fjölbreyttum hugmyndum. Á gerjunarstiginu hefur hún hins vegar væntanlega komið fram sem raunhæf lausn. Frumkvöðlar standa oft frammi fyrir þrýstingi um að laga sig að rótgrónum venjum og mynstrum innan atvinnugreina.
Oft felur frumkvöðlahugsun í sér framtíðarmiðaðar hugmyndir sem raska hefðbundnum ferlum sem hafa mótast af langri reynslu. Þrautreyndir ferlar og vörur sem hafa sannað gildi sitt geta verið veruleg hindrun fyrir nýjar hugmyndir. Ný hugmynd kann jafnvel að virðast ómöguleg eða fráleit og jafnvel vandræðaleg í augum þeirra sem styðjast við stöðug og fyrirsjáanleg vinnubrögð innan greinarinnar. Þá vaknar álitamál: Eigum við að prófa eitthvað nýtt og ósannað sem styðst ekki við fyrirliggjandi rannsóknir? Stundum þurfum við að líta fram hjá fyrri árangri og rannsóknum til að vera opin fyrir nýjum möguleikum á velgengni jafnt sem mistökum. Frumkvöðlahugsun einkennist af sköpunargáfu, hæfni til að leysa vandamál og tilhneigingu til nýsköpunar.23 Víðsýni styður sköpunargáfu, lausn vandamála og nýsköpun. Að gefa sér tíma til að kanna nýjar hugmyndir, láta sig dreyma, ígrunda og skoða aðstæður frá nýju sjónarhorni eflir frumkvöðlahugsun. Sumar nýjungar geta umbylt atvinnugrein eða jafnvel skapað nýja grein.
Clayton Christensen setti fram nýsköpunarklemmuna til að skýra umbyltandi tækni, það er tækni sem ryður úr vegi rótgrónum mynstrum, ferlum og kerfum sem áður töldust eðlileg og viðtekin. Airbnber dæmi um umbyltandi tækni. Fyrirtækið ógnar hefðbundnum hótelrekstri með því að tengja vannýttar eignir einstaklinga við fólk sem þarf á þeim að halda. Ef þú átt ónotað aukaherbergi, hvers vegna ekki að leigja það þeim sem vill og þarf að nota það?
Airbnb hefur orðið veruleg ógn við hefðbundið viðskiptalíkan hótelgreinarinnar, sem byggist á því að reisa stór hótel og leigja viðskiptavinum herbergi í þeim. Airbnb endurskipulagði líkanið og frá stofnun árið 2008 hafa 150 milljónir ferðamanna nýtt sér 3 milljónir skráninga í meira en 191 landi. Airbnb hefur aflað rúmlega 3 milljarða dala í fjármögnun, auk eins milljarðs dala lánalínu, og íhugar hlutafjárútboð til að styðja við mikinn vöxt. Virði Airbnb er áætlað um 30 milljarðar dala. Berðu það saman við markaðsvirði Hilton, sem er 19 milljarðar dala, og markaðsvirði Marriott, sem er 35 milljarðar dala. Hefðir þú áhyggjur ef þú værir forstjóri Hilton eða Marriott? Hótelgreinin leit á Airbnb sem ógn og hóf árið 2016 herferð til að fá sett lög sem myndu hemja vöxt og vinsældir fyrirtækisins. Frá sjónarhóli hótelgreinarinnar leikur Airbnb ekki eftir sömu reglum. Þetta er skilgreiningin á umbyltandi tækni: hún felst í að skapa nýja hugmynd eða ferli sem ryður rótgrónum ferlum og vörum úr vegi eða ögrar þeim.24
Stundum verður umbyltandi tækni til vegna þess að ekki er hlustað á viðskiptavini; þeir vita ekki alltaf hvað þeir vilja. Frumkvöðlateymið kann að þurfa að endurskilgreina viðskiptavinahópa með betri líkön að leiðarljósi. Það þarf að vita hvenær skynsamlegt er að fjárfesta í þróun afkastaminni vara sem gefa minni framlegð en mæta samt þörfinni og hvenær eigi að sækja á litla markaði á kostnað stærri eða rótgróinna markaða. Umbyltandi tækni verður í grunninn til þegar nýir og verðmætir ferlar og vörur eru greind.
Stofnendur Airbnb áttuðu sig á að sumt fólk ræður yfir ónotuðum eignum, svo sem svefnherbergjum, sem aðrir þurfa. Sömu hugmynd má yfirfæra á önnur vannýtt verðmæti, til dæmis ökutæki og húsbíla. Líkanið birtist einnig í skammtímabílaleigu og hjólaleigum.