6.2 Flokkun beina
6.2 Flokkun beina
Námsmarkmið
Eftir að hafa kynnt þér þennan kafla átt þú að geta:
- Flokkað bein eftir lögun
- Lýst hlutverki hvers beinflokks
Líkami nýbura hefur 270–300 bein við fæðingu og sum þeirra eru eingöngu úr sérhæfðu efni sem nefnist brjósk. Með tímanum renna nokkur þessara beina saman og mynda þau 206 bein sem fullorðið fólk hefur. Bein hætta að lengjast á aldrinum 16 til 18 ára. Heildarmagn beinvefs í líkamanum, það er beinþéttnin, heldur þó áfram að aukast hægt fram undir þrítugt. Þau 206 bein sem mynda beinagrind fullorðins manns skiptast í fimm flokka eftir lögun (mynd 6.6). Lögun og hlutverk beinanna tengjast þannig að hver flokkur hefur sérstakt hlutverk.
Rörbein
Rörbein er sívalt og lengra en það er breitt. Hafa skal í huga að heitið lýsir lögun beins, ekki stærð þess. Rörbein eru í handleggjum (upphandleggsbein, öln og sveif) og fótleggjum (lærleggur, sköflungur og dálkur), auk handa og fingra (miðhandarbein og kjúkubein) og fóta og táa (miðfótarbein og kjúkubein). Rörbein virka sem vogarstangir; þau hreyfast þegar vöðvar dragast saman.
Stutt bein
Stutt bein er teningslaga og hefur því nokkurn veginn sömu lengd, breidd og þykkt. Einu stuttu beinin í beinagrind manns eru úlnliðsbeinin og ökklabeinin. Stutt bein veita stöðugleika og stuðning en leyfa jafnframt takmarkaða hreyfingu.
Flöt bein
Heitið „flatt bein“ lýsir löguninni ekki að öllu leyti. Flatt bein er yfirleitt þunnt en oft einnig sveigt. Dæmi eru höfuðkúpubein, herðablöð, bringubein og rifbein. Flöt bein mynda festifleti fyrir vöðva og vernda oft innri líffæri.
Óregluleg bein
Óreglulegt bein hefur ekki lögun sem auðvelt er að lýsa og fellur því ekki í neinn hinna flokkanna. Slík bein hafa yfirleitt flóknari lögun, til dæmis hryggjarliðirnir sem veita mænunni stoð og vernda hana gegn þrýstikröftum. Mörg andlitsbein, einkum þau sem innihalda skúta, flokkast sem óregluleg bein.
Sinabein
Sinabein er lítið, kringlótt bein sem líkist sesamfræi að lögun. Slík bein myndast inni í sinum, vefjastrengjum sem tengja vöðva við bein, þar sem mikill þrýstingur myndast í lið. Sinabein vernda sinarnar með því að hjálpa þeim að standast þrýstikrafta. Fjöldi og staðsetning sinabeina eru mismunandi milli einstaklinga en þau finnast yfirleitt í sinum við fætur, hendur og hné. Hnéskeljarnar (eintala: hnéskel) eru einu sinabeinin sem allir hafa. Tafla 6.1 sýnir yfirlit yfir beinflokkana ásamt einkennum þeirra, hlutverkum og dæmum.
| Beinflokkur | Einkenni | Hlutverk | Dæmi |
|---|---|---|---|
| Rörbein | Sívalt, lengra en breitt | Virkar sem vogarstöng | Lærleggur, sköflungur, dálkur, miðfótarbein, upphandleggsbein, öln, sveif, miðhandarbein, kjúkubein |
| Stutt bein | Teningslaga, með nokkurn veginn sömu lengd, breidd og þykkt | Veita stöðugleika og stuðning en leyfa jafnframt nokkra hreyfingu | Úlnliðsbein, ökklabein |
| Flöt bein | Þunn og sveigð | Mynda festifleti fyrir vöðva; vernda innri líffæri | Bringubein, rifbein, herðablöð, höfuðkúpubein |
| Óregluleg bein | Flókin lögun | Vernda innri líffæri | Hryggjarliðir, andlitsbein |
| Sinabein | Lítil og kringlótt; liggja inni í sinum | Vernda sinar gegn þrýstikröftum | Hnéskeljar |