Spurningar til gagnrýninnar hugsunar

Lýstu hvernig efnaskiptaferlum er stjórnað til skamms tíma með framboði hvarfefna, hormónum og breytingum á virkni ensíma og til lengri tíma með genatjáningu og líkamssamsetningu. Hvernig geta aldur, hreyfing, fæðuinntaka, heilsufar, lyf og umhverfi haft áhrif á efnaskiptahraða og heildarorkunotkun, og hvers vegna er mikilvægt að greina þessi hugtök að?

Lýstu langtímameðferð Addisons-sjúkdóms, þar á meðal uppbótarmeðferð með sykursterum og saltsterum, aðlögun skammta við álag og viðbúnað vegna bráðrar nýrnahettubilunar.

Útskýrðu hvernig glúkósi er brotinn niður og oxaður þannig að ATP myndast. Gerðu grein fyrir sykurrofi, oxun pýrúvats, sítrónusýruhringnum og oxunarfosfórun, aðgreindu hvarfefnisfosfórun frá ATP-myndun sem prótónuhreyfikraftur knýr og skýrðu hvers vegna heildarafrakstur úr einni glúkósasameind er venjulega áætlaður um 30–32 ATP. Hvað verður um pýrúvat þegar afoxaða kóensímið NADH er ekki enduroxað í NAD⁺ nægilega hratt til að halda í við sykurrofið?

Eftir máltíð eykur insúlín upptöku glúkósa í beinagrindarvöðvum og fituvef með því að fjölga glúkósaflutningspróteini 4 (GLUT4) í frumuhimnunni. Hvernig heldur fosfórun glúkósa styrk hans inni í þessum frumum lágum og viðheldur þannig styrkfallanda inn í frumurnar? Berðu þetta saman við insúlínóháðan flutning með glúkósaflutningspróteini 2 (GLUT2) og glúkókínasavirkni í lifrarfrumum.

Við viðvarandi umframorku geta kolefni úr kolvetnum stuðlað að fitusöfnun. Lýstu hvernig glúkósi getur orðið uppspretta asetýl-CoA og glýseról-3-fosfats, hvernig fitusýrur og þríglýseríð myndast og hvernig lifur og fituvefur taka þátt í ferlinu. Hvernig tengjast glúkósaoxun, fylling glýkógenbirgða og bæling fituoxunar þessu ferli?

Sætleg eða asetonlík lykt úr andardrætti einstaklings með sykursýki getur verið merki um ketónblóðsýringu af völdum sykursýki. Útskýrðu hvaðan lyktin kemur, hvaða efnaskiptabreytingar valda ástandinu og hvers vegna það krefst tafarlauss læknismats, einkum ef þorsti, tíð þvaglát, ógleði, kviðverkir, djúp öndun eða skert meðvitund fylgja. Hvers vegna nægir lyktin ein og sér ekki til greiningar?

Líkaminn hefur enga sérstaka birgðageymslu fyrir umframamínósýrur. Lýstu hvernig amínhópar þeirra eru fluttir eða fjarlægðir, hvernig köfnunarefnið fer í þvagefnishringinn og hvaða örlög kolefnisgrindurnar geta hlotið eftir efnaskiptaástandi.

Óviðeigandi virkjun trypsíns og annarra prótínkljúfandi brisensíma getur skaðað brisið. Útskýrðu hvernig myndun og geymsla óvirkra forensíma, aðskilnaður þeirra í seytikornum, trypsínhemill briss (SPINK1), flæði brissafa og staðbundin virkjun trypsínógens fyrir tilstilli enterópeptíðasa í skeifugörn draga úr þessari hættu.

Í sykursýki af tegund 2 er insúlínviðnám yfirleitt til staðar og starfsemi beta-frumna getur jafnframt versnað með tímanum. Útskýrðu hvernig skert insúlínsvörun í vöðvum, fituvef og lifur getur leitt til of hás blóðsykurs ásamt auknu fiturofi og prótínrofi, þótt insúlínóháðar frumur geti áfram tekið upp glúkósa. Hvers vegna er orðalagið „svelti í gnægð“ aðeins einfölduð líking?

Við föstu eykst ketónamyndun í lifur. Lýstu hvernig lágt insúlín, mótverkandi hormón, fiturof og beta-oxun auka myndun asetýl-CoA í hvatberum lifrarfrumna; hvernig ferill 3-hýdroxý-3-metýlglútarýl-CoA (HMG-CoA) myndar asetóasetat, beta-hýdroxýbútýrat og aseton; og hvers vegna lifrin flytur ketónkornin út en getur ekki nýtt þau sjálf til ketónaleysingar.

Hvernig dregur æðaþrenging í húð úr varmatapi og stuðlar þannig að varðveislu varma og viðhaldi kjarnhita? Hvers vegna er þetta ekki sama og bein varmamyndun?

Hvernig getur fæðuinntaka aukið varmamyndun tímabundið? Lýstu varmamyndandi áhrifum meltingar, frásogs, flutnings og efnaskipta næringarefna og berðu saman áhrif prótína, kolvetna og fitu.

Þyngdarbreytingar ráðast af samspili margra þátta. Ræddu hvernig viðvarandi orkujafnvægi, líkamssamsetning, erfðir, hormón og sjúkdómar, lyf, svefn, streita, hreyfing og félagslegt og efnislegt umhverfi geta haft áhrif á líkamsþyngd.

Sumar fituskertar eða fitulausar vörur innihalda mikinn viðbættan sykur. Útskýrðu hvers vegna merkingin „fitulaust“ tryggir ekki lágan orkuþéttleika eða þyngdartap. Gerðu grein fyrir því hvernig kolvetni eru oxuð eða geymd sem glýkógen, hvernig mikil kolvetnaneysla getur bælt fituoxun, hvernig fitusýrumyndun úr kolvetnum getur aukist við ákveðnar aðstæður og hvers vegna fitusöfnun krefst að jafnaði viðvarandi orkuafgangs.