Inngangur

Inngangur

Þvagkerfið síar blóðvökva og losar líkamann við valin úrgangsefni með þvagi, en hlutverk þess er miklu víðtækara. Nýrun stjórna meðal annars rúmmáli og samsetningu utanfrumuvökva, þar með talið osmólstyrk og styrk rafvaka, taka þátt í sýru-basa-stjórnun ásamt lungum og stuðpúðakerfum blóðs og hafa áhrif á blóðþrýsting í samspili við hjarta, æðar og hormónakerfi. Hjá fullorðnum myndast megnið af rauðkornavaka (EPO), hormóninu sem örvar rauðkornamyndun, í nýrum. Nýrun framkvæma einnig lokaskrefið í virkjun D-vítamíns með því að umbreyta kalsidíóli í kalsítríól, virkt hormónaform D-vítamíns.

Þegar nýrnastarfsemi bregst geta þessir ferlar raskast að mismiklu leyti. Afleiðingarnar fara eftir orsök, alvarleika og tímalengd en geta meðal annars verið þróttleysi, slappleiki, mæði, blóðleysi, bjúgur, efnaskiptasýring, hækkaður kalíumstyrkur og hjartsláttartruflanir. Þvagleiðarar flytja þvag frá nýrum til þvagblöðru, sem geymir það þar til þvaglát eiga sér stað. Geymsla þvags og þvaglát krefjast samhæfingar sléttra vöðva og beinagrindarvöðva með boðum í ósjálfráða og sómatíska taugakerfinu og stjórnstöðvum í mænu og heila. Þvagleki getur stafað af margvíslegum truflunum á þessari stjórnun, starfsemi þvagblöðru, stoðvefjum umhverfis þvagrásina eða lokun hennar.

Í þessum kafla er fjallað um byggingu þvagkerfisins og hvernig hún styður lífeðlisfræðileg hlutverk sem eru nauðsynleg fyrir samvægi. Gagnlegt er að líta á nýrun sem stjórnendur rúmmáls og samsetningar utanfrumuvökva, þar með talið blóðvökva, ekki aðeins sem þvagmyndandi líffæri. Við lestur hvers hluta má spyrja: „Hvaða afleiðingar hefur það ef þessi starfsemi bregst?“ Sú spurning hjálpar til við að skýra hvernig þvagkerfið tengist öðrum líffærakerfum og hefur áhrif á heilsu og lífsgæði.