Upprifjun kafla

Upprifjun kafla

11.1 Samspil beinagrindarvöðva, skipan vöðvaknippa og vogarkerfi þeirra

Sérhver beinagrindarvöðvi hefur upptök og festu. Sá endi vöðvans sem tengist beininu sem hann togar í nefnist festa vöðvans, en endinn sem tengist föstu eða stöðugu beini nefnist upptök. Vöðvinn sem veldur hreyfingu að mestu leyti nefnist aðalhreyfivöðvi og vöðvar sem aðstoða hann nefnast samverkandi vöðvar. Samverkandi vöðvi sem heldur upptökum aðalhreyfivöðvans stöðugum nefnist festir. Vöðvi sem verkar á móti aðalhreyfivöðvanum nefnist gagnvirkur vöðvi. Ýmsir þættir hafa áhrif á kraftinn sem beinagrindarvöðvi myndar. Einn þeirra er skipan vöðvaknippanna. Þau geta legið samsíða eða í hring, verið samleit, fjaðurlaga, snældulaga eða þríhyrnd. Hver skipan hefur sitt hreyfisvið og sína getu til að vinna vinnu.

11.2 Nafngiftir beinagrindarvöðva

Heiti vöðva byggjast á mörgum einkennum. Staðsetning vöðva í líkamanum skiptir miklu máli. Sumir vöðvar eru nefndir eftir stærð og staðsetningu, svo sem þjóvöðvarnir. Önnur vöðvaheiti geta vísað til staðsetningar í líkamanum eða beina sem vöðvinn tengist, til dæmis fremri sköflungsvöðvi. Sumir vöðvar hafa einkennandi lögun og stefna vöðvaþráðanna er til dæmis notuð við nafngiftir vöðva við miðlínu líkamans. Upptök og festa geta einnig ráðið heiti vöðva; dæmi um það eru tvíhöfðavöðvi upparms, þríhöfðavöðvi upparms og stærri bringuvöðvi.

11.3 Ásvöðvar höfuðs, háls og baks

Vöðvar teljast annaðhvort ásvöðvar eða útlimavöðvar. Ásvöðvum er skipt í hópa eftir staðsetningu, hlutverki eða hvoru tveggja. Sumir ásvöðvar ná yfir á útlimagrindina. Allir vöðvar höfuðs og háls eru ásvöðvar. Andlitsvöðvar skapa svipbrigði með því að festast í húð í stað beina. Vöðvarnir sem hreyfa augnkúlurnar eru ytri augnvöðvar, það er þeir eiga upptök utan augans og festast við það. Tunguvöðvar eru bæði ytri og innri. Höku- og tunguvöðvi dregur tunguna niður og fram, stíls- og tunguvöðvi lyftir henni og dregur hana aftur, góms- og tunguvöðvi lyftir afturhluta hennar og málbeins- og tunguvöðvi dregur hana niður og fletur hana. Fremri hálsvöðvar auðvelda kyngingu og tal, halda málbeini stöðugu og stilla barkakýli af. Hálsvöðvar halda höfðinu stöðugu og hreyfa það. Höfuðvendivöðvinn skiptir hálsinum í fremri og aftari þríhyrning.

Vöðvar baks og háls sem hreyfa hryggsúluna eru flóknir, skarast og skiptast í fimm hópa. Feðmingsvöðvahópurinn inniheldur höfuðfeðmingsvöðva og hálsfeðmingsvöðva. Réttivöðvi hryggjar skiptist í þrjá undirhópa. Í mjaðmar- og rifjavöðvahópnum eru mjaðmar- og rifjavöðvi hálss, brjóstkassa og lenda. Í lengjuvöðvahópnum eru lengjuvöðvi höfuðs, hálss og brjóstkassa. Í tindavöðvahópnum eru tindavöðvi höfuðs, hálss og brjóstkassa. Til þvertinda- og hryggtindavöðva teljast hálftindavöðvar höfuðs, hálss og brjóstkassa, margklofavöðvar og snúningsvöðvar. Hlutavöðvahópurinn inniheldur millitindavöðva og milliþvertindavöðva. Loks teljast fremri, mið- og aftari léttivöðvi til léttivöðvahópsins.

11.4 Ásvöðvar kviðveggjar og brjóstgrindar

Fremri kviðveggurinn er gerður úr húð, felli og fjórum vöðvapörum. Hann ver líffærin í kviðarholinu og hreyfir hryggsúluna. Vöðvarnir eru beini kviðvöðvinn, sem liggur eftir öllum bolnum, ytri og innri skávöðvi kviðar og kviðarþvervöðvi. Ferhyrnuvöðvi lenda myndar aftari kviðvegginn.

Vöðvar brjóstgrindarinnar gegna mikilvægu hlutverki við öndun, einkum hvolflaga þindin. Þegar hún dregst saman og fletst út eykst rúmmálið í fleiðruholunum og þrýstingurinn þar lækkar. Við það streymir loft inn í lungun. Ytri og innri millirifjavöðvar liggja milli rifjanna og hjálpa til við að breyta lögun rifjabúrsins og hlutfalli rúmmáls og þrýstings í fleiðruholunum við inn- og útöndun.

Spangarvöðvar taka þátt í þvaglátum hjá báðum kynjum, sáðláti hjá körlum og samdrætti leggangna hjá konum. Vöðvar grindarbotns styðja við grindarholslíffærin, vinna gegn þrýstingi í kviðarholi og starfa sem þrengivöðvar þvagrásar, endaþarms og legganga.

11.5 Vöðvar axlargrindar og efri útlima

Viðbein og herðablað mynda axlargrindina, sem veitir stöðug upptök fyrir vöðvana sem hreyfa upparmsbeinið. Vöðvarnir sem stilla axlargrindina af og halda henni stöðugri liggja á brjóstgrindinni. Fremri brjóstvöðvarnir eru neðanviðbeinsvöðvi, minni bringuvöðvi og fremri sagarvöðvi. Aftari brjóstvöðvarnir eru sjalvöðvi, lyftivöðvi herðablaðs og stærri og minni tigulvöðvi. Níu vöðvar liggja yfir axlarlið og hreyfa upparmsbeinið. Þeir sem eiga upptök á ásgrindinni eru stærri bringuvöðvi og breiðasti bakvöðvi. Axlarvöðvi, herðablaðsgrófarvöðvi, ofannibbuvöðvi, neðannibbuvöðvi, stærri og minni sívalningsvöðvi og krummaklakks- og upparmsvöðvi eiga upptök á herðablaðinu.

Beygivöðvar framhandleggs eru tvíhöfðavöðvi upparms, upparmsvöðvi og upparms- og sveifarvöðvi. Réttivöðvarnir eru þríhöfðavöðvi upparms og olnbogavöðvi. Ranghverfivöðvarnir eru sívalur og ferhyrndur ranghverfivöðvi. Rétthverfivöðvinn er eini vöðvinn sem snýr framhandleggnum fram á við í líffærafræðilegri stöðu.

Ytri vöðvar handar eiga upptök á framhandlegg og festast við höndina og gera grófar hreyfingar úlnliðs, handar og fingra mögulegar. Grunnlæga fremra hólf framhandleggs beygir hönd og fingur. Þar eru sveifarlægur beygivöðvi úlnliðs, langur lófavöðvi, ölnarlægur beygivöðvi úlnliðs og grunnlægur beygivöðvi fingra. Djúpa fremra hólfið beygir einnig hönd og fingur. Þar eru langur beygivöðvi þumals og djúplægur beygivöðvi fingra. Hin hólfin rétta hönd og fingur. Í grunnlæga aftara hólfinu eru langur og stuttur sveifarlægur réttivöðvi úlnliðs, réttivöðvi fingra, réttivöðvi litlafingurs og ölnarlægur réttivöðvi úlnliðs. Í djúpa aftara hólfinu eru langur fráfærsluvöðvi þumals, stuttur og langur réttivöðvi þumals og réttivöðvi vísifingurs.

Innri vöðvar handar gera fingrunum kleift að framkvæma nákvæmar hreyfingar, svo sem að vélrita og skrifa. Bæði upptök þeirra og festa eru innan handarinnar. Í þumalfingursbungunni, hliðlægt í lófanum, eru stuttur fráfærsluvöðvi þumals, gagnfærivöðvi þumals, stuttur beygivöðvi þumals og aðfærsluvöðvi þumals. Í litlafingursbungunni, miðlægt í lófanum, eru fráfærsluvöðvi litlafingurs, stuttur beygivöðvi litlafingurs og gagnfærivöðvi litlafingurs. Í miðjum lófanum eru yrmlingsvöðvar, lófalægir millibeinavöðvar og baklægir millibeinavöðvar.

11.6 Útlimavöðvar mjaðmagrindar og neðri útlima

Mjaðmagrindin tengir fótleggina við ásgrindina. Í mjaðmarlið mætast mjaðmagrind og lærleggur og fjölmargir vöðvar tengja lærið við mjaðmagrindina. Á þjósvæði mynda stærri lundarvöðvi og mjaðmarvöðvi saman mjaðmar- og lundarvöðvann. Stærsti þjóvöðvi réttir lærlegginn og mið- og minnsti þjóvöðvi fráfæra hann. Spennivöðvi lærfells og stærsti þjóvöðvi tengjast mjaðmar- og sköflungsbandinu. Vöðvarnir sem snúa lærlegg út um mjaðmarlið eru peruvöðvi, innri og ytri mjaðmargatsvöðvi, efri og neðri tvíburavöðvi og ferhyrnuvöðvi læris. Miðlægt á læri aðfæra langi, stutti og stóri aðfærsluvöðvinn lærið og snúa því inn. Kambsvöðvinn aðfærir lærlegg og beygir hann um mjaðmarlið.

Lærvöðvum sem hreyfa lærlegg, sköflung og dálk er skipt í miðlægt, fremra og aftara hólf. Í miðlæga hólfinu eru aðfærsluvöðvarnir, kambsvöðvi og rengluvöðvi. Í fremra hólfinu eru fjórhöfðavöðvi læris og skraddaravöðvi; sin fjórhöfðavöðvans tengist hnéskeljarbandinu. Fjórhöfðavöðvi læris er myndaður af fjórum vöðvum: beina lærvöðvanum, hliðlæga víðfaðmavöðvanum, miðlæga víðfaðmavöðvanum og milli-víðfaðmavöðvanum. Saman rétta þeir hnéð. Í aftara hólfi læris eru hnésbótarvöðvarnir: tvíhöfðavöðvi læris, hálfsinungsvöðvi og hálfhimnuvöðvi, sem allir beygja hnéð.

Vöðvum fótleggs sem hreyfa fót og tær er skipt í fremra og hliðlægt hólf og grunnlægt og djúpt aftara hólf. Í fremra hólfinu eru fremri sköflungsvöðvi, langur réttivöðvi stórutáar, langur réttivöðvi táa og þriðji dálksvöðvi. Í hliðlæga hólfinu eru langi og stutti dálksvöðvinn. Í grunnlæga aftara hólfinu eru kálfavöðvi, sólavöðvi og iljarvöðvi en í djúpa aftara hólfinu eru hnésbótarvöðvi, aftari sköflungsvöðvi og langir beygivöðvar táa og stórutáar.