8.3 Spænska Suður-Ameríka
8.3 Spænska Suður-Ameríka
Markmið
Að þessum kaflahluta loknum átt þú að geta:
Frá byltingunni í Mexíkó á norðurhveli jarðar bárust uppreisnir suður á bóginn. Þjóðernissinnar í spænsku Ameríku höfðu eflt málstað sinn í Mexíkó þegar þeir sameinuðust gegn peninsulares. Svipað gerðist í suðurhluta spænska heimsveldisins í Ameríku því kreólskir sjálfstæðissinnar sóttust einnig eftir hugsanlegum ávinningi sjálfstæðis: frjálsum viðskiptum, yfirráðum yfir skatttekjum og heimastjórn. Upphaflega voru miðstöðvarnar tvær. Önnur var í norðurhluta Suður-Ameríku undir forystu Simóns Bolívar frá Caracas en hin syðst í álfunni undir forystu José de San Martín frá Buenos Aires. Undir forystu Bolívar og San Martín, los libertadores eða frelsaranna, hófust hernaðaraðgerðir sem miðuðu að því að ná á sitt vald höfuðvígi konungssinna í Perú og tryggja og breiða út sjálfstæði um alla Suður-Ameríku (mynd 8.15).
Frelsunarhreyfingin í norðri
Á árunum 1807 til 1810 tókust konungssinnar og kreólskir sjálfstæðissinnar úr yfirstétt á um stofnun sjálfstjórnarnefndar í dómsumdæmi Caracas í Venesúela, sem tilheyrði varakonungsdæminu Nýju-Granada. Hinn 19. apríl 1810 settu kreólar í Caracas spænska embættismenn af og stofnuðu junta-nefnd sem skyldi stjórna í nafni Fernando VII. Junta-nefndin, sem aðrar borgir í varakonungsdæminu Nýju-Granada viðurkenndu, kallaði síðan eftir stofnun þings sem kom saman í fyrsta sinn í mars 1811.
Ekki vildu allir þingmenn stjórna í nafni Spánarkonungs sem enn sat í haldi. Hinn 5. júlí 1811 lýstu sjálfstæðissinnar sem töldu að þingið ætti þess í stað að stjórna fyrir hönd íbúa Nýju-Granada formlega yfir sjálfstæði Venesúela og gerðu landið að fyrsta lýðveldi Suður-Ameríku. Konungssinnar veittu mótspyrnu. Þeir nutu stuðnings fjölmennra hópa fólks af afrískum uppruna og pardos í Venesúela, en spænska stjórnin hafði bætt stöðu þeirra með því að heimila þeim að kaupa sér lagalega stöðu hvítra með cédula real. Hvítir kreólar, meðal annars sjálfstæðissinnar á þinginu í Venesúela, höfðu lagst gegn auknum réttindum fólks sem ekki var af evrópskum uppruna. Borgir í vesturhluta Nýju-Granada höfðu hvorki viðurkennt vald junta-nefndarinnar í Caracas né sent fulltrúa á þing Venesúela og lýstu einnig yfir hollustu við konunginn.
Konungssinnar fengu óvæntan viðbótarstuðning þegar gríðarlegur jarðskjálfti reið yfir Caracas á skírdag árið 1812 og varð þúsundum að bana. Kaþólskir klerkar sem studdu málstað konungssinna sannfærðu lægri stéttir um að Guð hefði refsað Caracas fyrir að virða ekki vald konungsins, sem Guð hefði veitt honum. Konungssinnar í stjórninni komu aftur á fyrri stjórnmálatengslum héraðsins við Spán og í kjölfarið hófst hörð borgarastyrjöld milli konungssinna og sjálfstæðissinna.
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palácios tilheyrði kreólsku yfirstéttinni og hreifst mjög af nýjum hugmyndum upplýsingarinnar og frönsku byltingarinnar. Árið 1811 gekk hann til liðs við baráttuna eftir að hafa verið skipaður ofursti í uppreisnarher sjálfstæðissinna. Eftir fyrsta ósigur sinn leitaði hann skjóls á eyjunni Curaçao og flúði síðan til borgarinnar Cartagena í núverandi Kólumbíu. Frá þessari nýju bækistöð gat hann hafið árangursríka herför inn í Caracas árið 1813 og endurreist lýðveldið (mynd 8.16).
Árangur Bolívar á vígvellinum byggðist á einbeittum vilja hans til að berjast til síðasta hermanns í því sem varð þekkt sem „stríð til dauða“ (guerra a muerte). Stefnan átti að gera átökin róttækari og draga úr stuðningi við málstað konungssinna. Til dæmis voru allir Spánverjar sem studdu ekki sjálfstæðishreyfinguna með virkum hætti dæmdir til dauða. Hin harkalega hernaðaráætlun Bolívar leiddi til fólksfækkunar í heilum héruðum og hélt her hans nær stöðugt í bardögum. Árangurinn varð þó skammvinnur. Eftir ósigur í Venesúela árið 1814 sneri Bolívar aftur til Cartagena.
Árið 1815, eftir fall Napóleons Bonaparte, sendi hinn endurreisti Spánarkonungur Fernando VII herlið til Suður-Ameríku til að treysta alræðisvald sitt. Spænska herliðinu tókst að endurreisa nýlenduveldið og sigra Bolívar og hersveitir sjálfstæðissinna. Bolívar var enn á ný hrakinn á brott og leitaði skjóls í bresku nýlendunni Jamaíku, þar sem hann skrifaði „Jamaíkubréfið“ til dagblaðs. Í þessu hreinskilna skjali setti hann fram framtíðarsýn sína um sameinaða spænska Ameríku, ítrekaði stuðning sinn við sjálfstæði og sannfæringu sína um að sjálfstæðið myndi sigra.
Framsýnasti hluti skjalsins var ítarleg greining Bolívar á fortíð, samtíð og framtíð spænsku Ameríku. Bréfið afhjúpar hlutdrægni hans sem kreóla þegar hann heldur því fram að lægri stéttir réðu ekki við það verkefni að öðlast sjálfstæði. Bolívar lagði áherslu á að fólk af blönduðum uppruna í Ameríku væri dæmt til vanþekkingar á borgaramálum, kúgunar og lasta vegna þess að spænska nýlendukerfið hefði hegðað sér eins og harðstjórnandi faðir og svipt það frelsi, jafnrétti, eignarrétti og öryggi. Þessu fólki var haldið á neðstu þrepum samfélagsins og það gat þar ekki tekið þátt í samfélagslegum, pólitískum og efnahagslegum málefnum lands síns.
Áhersla Bolívar á að land hans væri óundirbúið fyrir sjálfstjórn var notuð til að styrkja þá fullyrðingu hans að íbúar spænsku Ameríku þyrftu almennt á fastri leiðsögn og öflugu framkvæmdarvaldi að halda í nýsjálfstæðum ríkjum sínum. Ólíkt mörgum sem kröfðust aðeins sjálfstæðis frá Spáni lagði Bolívar áherslu á þörfina fyrir sterka miðstjórn í stað sambandsstjórnarkerfisins sem Mexíkó tók upp með stjórnarskránni frá 1824, þar sem völd voru fyrst og fremst í höndum staðbundinna stjórnvalda. Bolívar beitti sér einnig fyrir einingu spænsku Ameríku og lýsti von um bandalag Ameríkuríkja þar sem fulltrúar kæmu reglulega saman og veittu hver öðrum aðstoð.
Frá Jamaíku fór Bolívar til Haítí þar sem Alexandre Pétion forseti veitti honum hæli og fjárhagsaðstoð. Þótt greinileg samúðarbönd væru þeirra á milli var sambandið ekki vandalaust. Stjórn Pétion var í raun frjálslynd en innan hennar voru klofningar og alþjóðastaðan ótrygg; hvorki Frakkland né Bandaríkin höfðu enn viðurkennt Haítí sem sjálfstætt ríki. Aðstoð Pétion var því veitt með leynd. Bolívar fékk reiðufé, vopn og lið svartra hermanna sem hafði verið safnað gegn einu skilyrði: hann skyldi binda enda á þrælahald í hinum nýfrjálsu ríkjum.
Með aðstoð þessa liðs sigldi Bolívar aftur að óshólmum Orinoco-fljóts í Venesúela og sneri gangi stríðsins sjálfstæðissinnum í vil. Honum tókst það þó aðeins eftir að hann hafði aflað sér stuðnings kúreka af blönduðum uppruna, llaneros, sem réðu yfir stórum hluta svæðisins, og höfðingja þeirra José Antonio Páez. Þúsundir llaneros gengu í her Bolívar á þessum úrslitastundu. Lykilástæða árangurs hans var líklega hæfni hans til að fá bæði jaðarsett fólk af blönduðum uppruna og svart fólk og kreólsku yfirstéttina til liðs við málstaðinn. Honum tókst fyrst að vinna samfellt sigra í sjálfstæðisstríðunum þegar hann leyfði almúganum að ganga í herinn. Úrslitasigurinn vannst við Boyacá í Kólumbíu í ágúst 1819. Eftir frelsun Venesúela lagði Bolívar undir sig það sem eftir var af Nýju-Granada. Bogotá féll aðeins eftir að hann hafði leitt tvö þúsund og fimm hundruð manna her upp Orinoco-fljótið, yfir Andesfjöllin og flóðin fljót og sléttur í miðri regntíð, borið hermenn sem voru orðnir of veikburða til að standa og loks komið óvininum að óvörum.
Árið 1819 stofnaði Bolívar Angostura-þingið í því sem nú er Ciudad Bolívar í Venesúela. Þingið samþykkti stofnun ríkisins Kólumbíu, sem náði yfir núverandi Venesúela, Kólumbíu og Ekvador, og veitti Bolívar einræðisvald. Hann hafnaði konungdæmi vegna þess að það gæti leitt til einræðis en varaði einnig við sambandsstefnu og lýðræði byggðu á almennri þátttöku, sem hann taldi íbúa spænsku Ameríku óundirbúna fyrir. Hann mælti með lýðveldisstjórn sem byggðist á valdamikilli öldungadeild þar sem sæti gengju að erfðum. Deildin, skipuð menntuðu og hæfu fólki, skyldi vera traustur milliliður milli almennings og stjórnvalda. Í Angostura-ræðu sinni setti Bolívar fram hugmyndir um jafnvægi frelsis og reglu og um viðkvæm samskipti kynþáttahópa. Hernaðarsnilld tryggir þó ekki endilega stjórnmálahæfni og aðrir á svæðinu deildu hvorki nýjum draumi Bolívar um fulltrúalýðveldi né hugsjón hans um samameríska einingu. Með tímanum varð ljóst að hugmyndirnar myndu ekki ná fram að ganga.
Á fundi í borginni Cúcuta árið 1821, í núverandi Kólumbíu, ákváðu fulltrúar sjálfstæðissinna frá Venesúela og Nýju-Granada (núverandi Kólumbíu) að sameina fyrrum landsvæði varakonungsdæmisins Nýju-Granada — Venesúela, Kólumbíu, Ekvador og Panama — í eitt sambandsríki sem nefndist Gran Colombia. Bolívar fól Francisco de Paula Santander umsjón með héraðsstjórn Nýju-Granada. Byltingarþingið í Cúcuta setti fram frjálslynda umbótaáætlun, samþykkti miðstýrða stjórnarskrá og áform um að veita öllum borgararéttindi í áföngum.
Brýnasta málið var þrælahald. Þrælað fólk og fólk af blönduðum uppruna kröfðust frelsunar sem lofað hafði verið í orðræðu þjóðfrelsisbaráttunnar og Bolívar hafði fullvissað Pétion um að hann myndi koma til leiðar. Árið 1820 skipaði hann Santander að lofa frelsun og safna fimm þúsund sjálfboðaliðum úr röðum þrælaðs fólks. Santander óttaðist að styggja námu- og landeigendur svæðisins, sem reiddu sig á vinnu þrælaðs fólks, og takmarkaði liðssöfnunina við þrjú þúsund manns en skipaði hinum að snúa aftur til eigenda sinna.
Afstaða Bolívar, sem þegar hafði komið fram í gagnrýni Jamaíkubréfsins á spænska nýlendustjórn, endurspeglaðist skýrt í stjórnarskránni. Lýðveldið Nýja-Granada var samkvæmt henni fyrsta ríkið sem fól borgurum sínum ábyrgð sjálfstjórnar en takmarkaði kosningarétt við karlkyns eignaeigendur. Minnihlutahópar, það er konur, fátækt hvítt fólk og fólk af afrískum uppruna, þráðu enn frelsi og jafnrétti. Lögin um afnám þrælahalds, sem Cúcuta-þingið setti, fólu nefndum staðbundinna fyrirmanna að annast hægfara og flókið ferli sem framlengdi þrælahaldið í raun.
Frelsunarhreyfingin í suðri
Líkt og hafnarborgin Caracas í norðri naut höfnin í Buenos Aires í suðri mikils ávinnings af umbótum átjándu aldar sem áttu að efla jaðarsvæði spænska heimsveldisins. Buenos Aires hafði áður lotið varakonungsdæmi Perú en varð árið 1776 aðsetur hins nýstofnaða varakonungsdæmis Río de la Plata, sem náði yfir núverandi Argentínu, Bólivíu, Paragvæ og Úrúgvæ. Höfnin var helsta útflutningsleið silfurs frá Bólivíu og dýrahúða og tólgar af víðáttumiklum sléttum Argentínu og Úrúgvæ á erlenda markaði. Íbúar borgarinnar, sem nefndust Porteños, höfðu einnig rík tækifæri til smyglviðskipta við Breta og Portúgala.
Íbúafjöldi Buenos Aires fjórfaldaðist á síðari hluta átjándu aldar og var kominn í nærri fjörutíu þúsund árið 1800. Kaupmenn og borgarleiðtogar voru stoltir af vaxandi velmegun. Aukin auðæfi í Río de la Plata sköpuðu því nýtt og hagstætt umhverfi fyrir þá sem kusu að slíta tengslin við Spán fremur en ráðast í umbætur. Mikill alþjóðlegur markaður var fyrir suður-amerískar afurðir á borð við sykur, húðir, kakó, tóbak og silfur og kreólska yfirstéttin vildi opna hafnir sínar fyrir breskum, hollenskum og frönskum kaupmönnum. Argentínska yfirstéttin í Buenos Aires hafði greiðan aðgang að erlendum kaupmönnum við Atlantshaf og gat því einnig hagnast mikið á aukinni sjálfstjórn.
Eftir innrás Napóleons á Spán árið 1808 stofnuðu kreólskir foringjar varaliðsins í Argentínu nýja stjórnarnefnd sem lýsti yfir stuðningi við Fernando VII. Eftir tæp tvö ár urðu þó róttækar breytingar meðal meirihluta sjálfstæðissinna í nefndinni. Þeir höfnuðu spænskum yfirráðum, þögguðu staðbundna andstöðu og lýstu yfir byltingarhreyfingu sjálfstæðissinna í Argentínu 25. maí 1810. Ekki viðurkenndu þó öll héruð Río de la Plata vald nefndarinnar í Buenos Aires. Árangursríkar herferðir í miðhluta Argentínu færðu svæðið fljótt undir stjórn hennar en herliði hennar tókst ekki að ná Úrúgvæ og Paragvæ, sem höfnuðu yfirráðum Buenos Aires.
Í mars 1816 kölluðu íhaldssamir leiðtogar héraðanna í Argentínu saman þing í Tucumán. Þingið lýsti yfir sjálfstæði Sameinuðu héraðanna við Río de la Plata 9. júlí 1816, sem nú er sjálfstæðisdagur Argentínu. Yfirlýsingin var síður merki um byltingarsinnaða baráttuhörku en raunsæ viðurkenning á stjórnmálaástandinu. Mótspyrnan kom ekki frá fjarlægum Spáni heldur nágrannahéruðum konungssinna, Úrúgvæ og Paragvæ, þegar Argentína reyndi enn á ný að færa þau undir sitt vald.
Paragvæjar höfðu þegar lýst yfir sjálfstæði bæði frá Spáni og argentínsku stjórninni árið 1811. Hið nýja ríki varð fljótt einræði undir stjórn José Gaspar Rodríguez de Francia, lögfræðings sem hafði um skamma hríð kennt guðfræði við prestaskóla í Paragvæ. Þing landsins valdi hann annan af tveimur konsúlum Paragvæ 1. október 1813. Paragvæ hafði tvo konsúla að fyrirmynd rómverska lýðveldisins. Þeir voru æðstu stjórnendur ríkisins og hvor um sig stjórnaði einnig helmingi hers landsins.
Í mars 1814 setti Francia, sem bar hag almúgans fyrir brjósti, lög sem kröfðust hjónabanda milli kynþáttahópa; hvítir Evrópumenn máttu aðeins giftast fólki af afrískum uppruna, frumbyggjum eða mestísum. Nokkrum mánuðum síðar gerði þing Paragvæ Francia að eina konsúl landsins og veitti honum alræðisvald til þriggja ára. Árið 1816 gerði þingið hann að einræðisherra Paragvæ til æviloka. Francia vildi hrinda hugsjónum frönsku byltingarinnar í framkvæmd og varð fyrir áhrifum frá hugmyndum Jean-Jacques Rousseau. Hann hélt áfram að styðja kaþólsku kirkjuna með byggingu nýrra kirkna og fjármögnun trúarhátíða en reyndi jafnframt að bæta líf fátækra með því að afnema tíund og færa stjórnvöldum Paragvæ yfirráð yfir stofnunum á borð við sjúkrahús og munaðarleysingjahæli sem kirkjan hafði rekið. Hann innleiddi aðgerðir til að nútímavæða landbúnað og kom á fót ríkisreknum atvinnugreinum. Francia einbeitti sér alfarið að umbótum samfélagsins og ætlaði að gera Paragvæ sjálfu sér nægt. Hann stöðvaði utanríkisviðskipti, bannaði siglingar á ám milli Argentínu og Paragvæ og fylgdi hlutleysisstefnu í utanríkismálum. Paragvæ einangraðist þannig frá byltingaróreiðunni sem greip aðra hluta Suður-Ameríku.
Líkt og íbúar Paragvæ fóru eigin leið til sjálfstæðis vörðust íbúar austurhéraðsins Montevideo, núverandi Úrúgvæ, ógnum frá La Plata og Brasilíu og byggðu upp eigin hreyfingu undir forystu José Gervasio Artigas. Montevideo var í höndum Spánverja til 1814 þegar borgin féll í hendur Argentínumanna, sem virtu kröfur Artigas um sjálfstjórn að vettugi. Kreólskir sjálfstæðissinnar höfðu náð yfirhöndinni um alla spænsku Suður-Ameríku. Eina undantekningin var varakonungsdæmið Perú, traustasta vígi spænskra yfirráða í Suður-Ameríku, þar sem herir konungssinna höfðu aðsetur og flestir kreólar héldu tryggð við konung. Perú var sjálfstæðissinnum stöðug ógn og frelsun landsins var nauðsynleg.
Árið 1817 hafði argentínski hershöfðinginn José Francisco de San Martín y Matorras, sem barðist gegn Napóleon á Spáni árið 1812, gert áætlun um að einangra og ráðast á konungssinna í Perú, höfuðvígi Spánverja. Hann kom upp herbúðum við rætur Andesfjalla og argentínskt herlið vann mikla sigra undir stjórn hans. Í janúar 1817, eftir vandlegan undirbúning, leiddi hann fimm þúsund hermenn sína um Andesfjöllin, þar sem fjallvegirnir náðu yfir tíu þúsund feta hæð yfir sjávarmáli, og yfir sex ólík fjallaskörð inn í Síle.
Síle hafði þegar slitið sig frá varakonungsdæminu Perú þegar kreólar í spænsku Ameríku stofnuðu þar eigin junta-nefnd árið 1810. Átök höfðu þó geisað á svæðinu milli konungssinna og ýmissa sjálfstæðissinnaðra fylkinga sem studdu mismikla sjálfstjórn. Þegar konungssinnar náðu yfirhöndinni hraktist Bernardo O’Higgins, leiðtogi einnar fylkingarinnar, í útlegð til Argentínu. Þar hitti hann San Martín og saman skipulögðu þeir árás á hersveitir spænskra konungssinna í Síle (mynd 8.17). Aðstoð San Martín tryggði úrslitasigur og O’Higgins lýsti yfir sjálfstæði Síle árið 1818.
Guayaquil-fundurinn
Herir norðlægu og suðlægu sjálfstæðishreyfinganna í Suður-Ameríku mættust í varakonungsdæminu Perú, sem var traust vígi konungssinna, og beindu sjónum að höfuðborginni Lima. Úr norðri streymdi byltingarher undir forystu Bolívar frá varakonungsdæminu Nýju-Granada en úr suðri sótti annar her undir forystu San Martín fram frá varakonungsdæminu Río de la Plata og hinu nýfrjálsa lýðveldi Síle.
San Martín hélt frá Síle árið 1820 með bæði landher og sjóliða á skipum. Hann naut aðstoðar Thomas Cochrane, fyrrverandi skosks sjóliðsforingja og málaliða, sem var einn þeirra útlendinga er gengu að eigin frumkvæði til liðs við sjálfstæðissinna Suður-Ameríku í sjálfstæðisbaráttunni. San Martín hóf sjóárás á konungssinna í Lima í Perú og gekk á land við ströndina í september 1820. Þótt hálendið væri áfram í höndum konungssinna hratt koma hans til landsins af stað uppreisn meðfram ströndinni og hann stækkaði yfirráðasvæði sitt smám saman uns hann hertók Lima. Hinn 28. júlí 1821 voru kreólar í Perú neyddir til að lýsa yfir sjálfstæði og viðurkenna San Martín sem verndara Perú.
Lima var nú undir hernaðar- og borgaralegri stjórn San Martín en hersveitir konungssinna réðu enn víðáttumiklu baklandi Perú og íbúar höfuðborgarinnar litu á hann og her hans sem erlenda innrásarmenn. Eftir að Bolívar frelsaði Bogotá árið 1819 hélt hann með heri sína áfram til Ekvador. San Martín og Bolívar, sem kepptu um forystu sjálfstæðishreyfingarinnar, náðu litlum árangri gegn þeim konungssinnum sem eftir voru og ákváðu að hittast í Guayaquil í Ekvador. Árið 1821 hafði verðmæt höfn og flotastöð Guayaquil fallið undir stjórn Bolívar og árið 1822 hafði hann farið inn í borgina Quito og lýst yfir sjálfstæði Ekvador. Í júlí 1822 sigldi San Martín til Guayaquil í von um að sannfæra kaupmenn hafnarborgarinnar um að sameinast Lima. Bolívar hafði hins vegar komið fyrr og þrýst á stuðningsmenn sína í Guayaquil að sameinast Kólumbíu. Þegar San Martín gekk á land var yfirráð yfir borginni því ekki lengur til umræðu. San Martín varð líklega fyrir vonbrigðum og ræddi einslega við Bolívar. Viðræðurnar fóru fram í leynd en að þeim loknum hafði San Martín ákveðið að fela Bolívar að ljúka frelsun Suður-Ameríku. Skömmu síðar dró San Martín sig úr sjálfstæðisbaráttunni og fór sjálfviljugur í útlegð til Evrópu. Hann sneri aldrei aftur.
Bolívar hertók Lima árið 1823 og í febrúar 1824 útnefndi þing Perú hann einræðisherra landsins. Hann vann mikilvægan sigur á spænskum her í ágúst 1824 í orrustunni við Junín og í desember 1824 sigraði hinn hæfi yfirmaður herráðs hans, Antonio José de Sucre, miklu fjölmennari spænskan her í orrustunni við Ayacucho. Árið 1825, eftir ósigur sinn gegn Sucre, samþykktu hersveitir konungssinna í Efra-Perú, sem fékk nafnið Bólivía til heiðurs El Libertador, almenna sakaruppgjöf.
Bæði Bolívar og San Martín litu á stöðu ríkja Suður-Ameríku í alþjóðlegu valdajafnvægi frá sjónarhóli álfunnar í heild og studdu náin bandalög nýfrjálsu ríkjanna. San Martín deildi aðdáun mexíkóskra íhaldsmanna á breska stjórnskipulega konungdæminu en Bolívar hafnaði hinni goðsagnakenndu ímynd konungsins og taldi lýðveldisskipan besta tryggingu stöðugleika. Árið 1822 varð Gran Colombia fyrsta ríkið í spænsku Ameríku sem Bandaríkin veittu diplómatíska viðurkenningu.
Bandaríkin óttuðust að Evrópuríki notuðu sjálfstæðisstríð Rómönsku Ameríku sem átyllu til afskipta á vesturhveli jarðar. Slík afskipti myndu ógna bæði öryggi hins unga ríkis og viðskiptum þess. Árið 1815, eftir ósigur Napóleons við Waterloo, stofnuðu Austurríki, Prússland og Rússland Heilaga bandalagið. Tilgangur þess var að verja evrópsk keisaraveldi með því að hamla byltingum á borð við þá sem hafði gripið Frakkland. Á ráðstefnum árin 1820 og 1821 lýsti Heilaga bandalagið yfir rétti sínum til að grípa inn í uppreisnir sem ógnuðu því að steypa evrópskum einvöldum af stóli. Á árunum 1820–1821 var uppreisn í Napólí síðan brotin á bak aftur með innrás austurrísks herliðs. Heilaga bandalagið hafði ekki gripið inn í árið 1820 til stuðnings Fernando VII þegar spænskir frjálslyndismenn neyddu hann til að taka stjórnarskrána frá 1812 aftur upp. Árið 1822 samþykkti það hins vegar að styðja innrás Frakka undir stjórn Loðvíks XVIII á Spán til að binda enda á spænsku byltingarhreyfinguna og koma Fernando, sem þá sat í haldi, aftur í hásætið.
Aðildarríki Heilaga bandalagsins ætluðu einnig að endurreisa yfirráð Fernando VII yfir uppreisnargjörnum nýlendum hans í Ameríku. Bandaríkin lögðust gegn slíkum afskiptum og sama gerði Bretland, sem átti í umfangsmiklum viðskiptum við Rómönsku Ameríku. Utanríkisráðherra Bretlands lagði til að Bandaríkin og Bretland gæfu saman út yfirlýsingu þar sem Frakkland og Heilaga bandalagið væru vöruð við að þröngva vilja sínum upp á fyrrum nýlendur Spánar. John Quincy Adams, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, taldi hins vegar „hreinskilnara og jafnframt virðulegra“ fyrir hið nýja ríki „að lýsa meginreglum okkar skýrt“ en að leyfa Bretum að hafa forystu. Með treglegu samþykki James Monroe forseta setti Adams því fram Monroe-kenninguna árið 1823. Hún var meginregla í utanríkisstefnu Bandaríkjanna sem varaði Evrópuríki við afskiptum af sjálfstæðum ríkjum á vesturhveli jarðar. Bolívar gladdist yfir stuðningi Bandaríkjanna en treysti fremur áhrifum Breta til að hindra tilraunir Spánar til að endurheimta nýlendur sínar í Ameríku og taldi Monroe-kenninguna ekki mjög mikilvæga. Árið 1824 gekk Bretland til liðs við Bandaríkin og viðurkenndi Gran Colombia formlega. Fulltrúar ríkisins fengu umtalsvert lán á fjármálamarkaðinum í Lundúnum.
Árið 1826 kallaði Bolívar saman Panamaþingið til að styrkja bræðrabönd milli nýfrjálsu ríkjanna í fyrrum spænsku Ameríku, samþykkja áætlanir um gagnkvæma samvinnu og stofna varanlegt bandalag. Bandaríkin, Haítí og Brasilía voru áberandi fjarverandi. Helsti vandinn var þó innri veikleiki hinna nýju ríkja. Arfleifð byltinganna í spænsku Ameríku var mótsagnakennd. Þótt nýju ríkin hefðu losnað undan Spáni héldust samfélagsstigveldi nýlendutímans. Þau mögnuðu síðan samfélagsátök milli þrælaðra Afríkubúa, frumbyggjahópa, mestísa, pardos og hvíts fólks. Héruð börðust sín á milli og eftir sigurinn á konungssinnum tókust alþýðuherirnir á í borgarastyrjöldum um nýja skipan eftir nýlendutímann. Kreólskir leiðtogar á borð við Bolívar og San Martín voru ekki einu erfingjar sjálfstæðisins. Helstu leiðtogar eftir nýlendutímann voru staðbundnir herforingjar sem mynduðu oft bandalög við auðuga kreólska landeigendur og viðhéldu þannig völdum sínum.