66 Landnám og efnahagsleg útþensla

Lykilhugtök

Lykilhugtök

valdajafnvægi: aðstæður þar sem ríki í samkeppni búa yfir nokkurn veginn jafnmiklum hernaðarmætti

svarta goðsögnin: goðsögn sem enskir höfundar einkum breiddu út um að Spánverjar hefðu farið mun verr með frumbyggja Ameríku en önnur evrópsk nýlenduveldi

borgarastétt: samfélagsstétt sem átti framleiðslutækin og hafði það að meginmarkmiði að varðveita fjármagn

Breska rajið: tímabilið frá 1858 til 1947 þegar breska stjórnin réð Indlandi beint fyrir milligöngu varakonungs Indlands

Kanton-kerfið: kerfi sem heimilaði Evrópumönnum aðeins að eiga viðskipti við Kína ef þeir stunduðu viðskiptin fyrir milligöngu kínversku gildanna sem höfðu einkarétt á te- og silkiverslun

kapítalismi: efnahagskerfi þar sem einkaaðilar og fyrirtæki eiga framleiðslutækin og frjálsir eða óheftir markaðir ákvarða verðmæti flestra vara og þjónustu á grundvelli framboðs og eftirspurnar

konungsleyfisbréf: opinber heimild til að ráðast í umfangsmikla efnahagsstarfsemi, svo sem stofnun nýlendu

menningarleg aðlögun: sú aðferð að laga menningu að ríkjandi samfélagi án þess að krefjast fullrar samlögunar eða upptöku allra þátta ríkjandi menningar

efnahagsleg heimsvaldastefna: sú stefna að ná efnahagslegum yfirráðum yfir erlendu ríki

óbein stjórn: kerfi þar sem nýlenduveldi störfuðu með yfirstétt frumbyggja og leyfðu staðbundnum leiðtogum að fara með nokkurt vald

iðnbyltingin: tímabilið þegar samfélög færðust frá áherslu á landbúnað og handverksframleiðslu yfir í vélvædda vöruframleiðslu

laissez-faire-hagfræði eða afskiptaleysisstefna: kenningin um að markaðsöflin ein eigi að knýja hagkerfið og stjórnvöld eigi að forðast bein afskipti af efnahagskerfinu eða að stýra því

lúddítar: breskt verkafólk snemma á nítjándu öld sem veitti iðnvæðingunni mótspyrnu

marxismi: sú hugmynd Karls Marx að skilningur á stéttabaráttu sé lykillinn að skilningi á samfélögum

vélvæðing: notkun véla í stað vinnuafls dýra og manna

öreigastétt: landlaus verkalýðsstétt

sepoy-hermenn: indverskir hermenn sem þjónuðu Bretum á Indlandi

sósíalismi: efnahagskerfi þar sem framleiðslutækin eru í almenningseigu